Нургүл БЕЙШЕН


"Кумардан тапкан ажал"


Нурдин телевидениеде иштегенине бир топ жыл болуп калса да берүүдөн түшпөй келатат. Үйбүлөсү менен ынтымактуу эле жашагандай көрүнгөнү менен ич ара аялы экөөнүн ортосун кара мышык аралап кеткендей салкын болуп баратканын өздөрү гана сезет. Ага тележылдыз аталган сулуу кыздардын катышы бар эле. Жумуштан кеч келип, кээде келбей ар кандай шылтоолорду айтканы да себеп болчу. Айганыш дагы бир кезде Ысык-Көлдүн аккуусундай койкойгон сулуу кыз болгондуктан, анын артынан чуркап жүрүп үйлөнүп алган. Маянасы деле жакшы, айтканындай эле эч нерседен кемитпей келет, үч баланын ата-энеси болушту. Кээде чыр-чатак болуп, кер-мур айтышып калганы болбосо Нурдин Айганышка кол көтөрчү эмес. Бир күнү Айганыш күйөөсү менен ачык сүйлөшмөкчү болуп Нурдин жумуштан келгиче чыдамсыздык менен күтүп жатты. Ал жумуштан абдан кеч келип, Айганыштын жасаган тамагын ичпей жатып алмак болуп бөлмөсүнө киргенде эле:

- Нурдин, кардың токпу? - деди Айганыш саал ызырынгандай.

- Ооба, абдан чарчадым, эс алып албасам болбойт, эртең кайрадан эрте чыгам.

- Эмне, сүйлөшкөнгө да болбойбу?

- Сөзүң болсо айта бер, угуп жатам, - деп күңк этти Нурдин.


- Ачык сүйлөшөлү, мен минтип жашоодон тажадым.

- Эмнеге, үйдө баары бар, эчтекеден кем эмессиң, иштеп кыйналган жоксуң, даяр оокаттан тажадыңбы? - деп өйдө болду Нурдин. - Аялдарга деги андан башка эмне керек?

- Эмне керек экенин билбейсиңби? Көрүнгөн менен жүрүп келип, мени менен ишиң жок жатып аласың. Аялга эмне керек..., эринин көңүл буруусу, сүйүп жакшы мамиле жасап турушу керек! - Айганыш ызалуу буулуга сүйлөдү. - Мага бул өлүү дүйнөңдүн эмне кереги бар, мен дагы күйөөмө эркелеп койнунда жаткым келет, өзүмдүн күйөөмдүн сүйүктүү аялы болгум келет!!!

- Да-а, - Нурдин башын мыкчый бир аз отурду да: - Мен сени таштап кеткен жерим жок го, күндө үйдөмүн, кайда барып жатам? - деп аялын ачуулана карады.

- Ооба, жанымдасың, үйдөсүң, бирок сенин оюңдун баары суйкайып көрүнгөн тележылдыздарда жүрөт. Жаныңда жаткан менин тирүү жан, болгондо да арзып алган өмүрлүк жарың экенимди ойлогуң да келбейт! - Айганыш бултуңдай ары бурулду. - Ушул жетет мага, таштандыдай гана сүрүлүп баратам.

- Койсоңчу, Айганыш, сен менин балдарымдын энеси, үйүмдүн кутусуң, жакшы аял жаманды оюна албаш керек. Баары бир сен ойлогондой эмес, иш чачтан көп, өзүң билесиң, жаңы дикторлорго конкурс жарыялап жатабыз. Жаштарды үйрөтүүнүн өзү да оңой эмес, - деп шылтоонун ар түрүн айтып кутулмак болуп жатты. - Кой эми, жумушуң болбосо жат жаныма, бир жакшылап эркелетип коеюн, - Нурдин эки колун ага карай сунду. - Кел эми, таарынбай жүрчү.

- Жата бер! - Айганыш бөлмөдөн чыгып кетти. Нурдин чалкасынан түшүп ойлуу жатып калды. "Туура айтат, мен буга карабай баратат окшойм, түбүң түшкөн кер маралдай керилген кыздар арбап турса тушалып калып жатпаймынбы. Кой, балдардын энесин капа кылганым болбойт" деп ойлонуп жатты. Ал түнү Айганыш анын жанына келип жаткан жок. Эртеси Нурдин эрте туруп кетти. Айганыш базарга барып өзүнө кымбат баалуу кийимдерди алды да, салонго кирип чачын жасатты, бетине массаж алды. Андан кийин үйүнө келип, жасанып күзгүнүн алдына келди. Узун бойлуу, супсулуу, арыкчырай келин турду маңдайында. "Эмнеге мен жылдыз боло албайм, шашпа мен сага көрсөтпөсөм элеби" деп бир топко күзгү алдында туруп, анан үйдөн чыкты. Ал туура эле телевидениеге келди, дал ушул учурда конкурс жүрүп жаткан. Бир топ кыз-жигиттер кезек менен кирип жатышты, кезеги келгенде Айганыш кирип, суроолорго жооп берип, көркөм окууну жатка айтып бергенде отургандар кол чаап жиберишти. Айганыш сыртка чыгып кетти, калыстардын арасында Нурдин дагы бар эле, Айганышты көргөндө сөз сүйлөөгө кудурети жетпей көп элдин көзүнчө унчукпай кала берди. Нурдин аялынын өзүнө өчөшкөнүн билип эле турду. "Ырас эле менин аялым дале сулуу тура, ооба, жүгүрүп жүрүп алган аялымды карабай койгонум туура болбой калган экен" деп ойго батып үйгө келди. Ал келгенде Айганыш балдарына тамак берип жаткан. Аларды сиңдиси Шоола багат.

- Айганыш Бекбоевна, мен сизди билбей жүрүпмүн, - деди Нурдин кирип келип эле.

- Нурдин Кадырович, мындан ары тааный жүрүңүз! - Айганыш да ага жараша жооп узатты. - Кулатып койгон жоксузбу?

- Жалгыз мен болсом кулап калышың мүмкүн эле…

- Аны билем.

- Анда эмнеге сурайсың?

- Сурадым да.

- Азамат, чынын айтсам адегенде өз аялым экениңди тааныбай калдым, аз жерден эсимди оодарып кое жаздадың.

- Кызык, сен билген тележылдыздарга окшобойт бекемин? - Айганыш кытмыр күлүп койду. - Демек, сен менден эсиң оогончо тажаган экенсиң да?

- Кайда-ан, менин аялым ушундай сулуубу деп таң калбадымбы, - күлүмүш болду Нурдин, бирок анын күлкүсү өзүнө окшободу. - Сени буга ким түрттү?

- Бирөө түртмөк беле, өзүм бардым, бактымды сынап көрөйүн дедим, балким жагып каламбы же жакпаймынбы…

- Кызыгы ушул, баары сени жактырышты, көркөм окууну да катырдың, менимче сен өтөсүң.

- Ошондойбу, сени менен бирге иштейт экенмин да ээ? - деп Айганыш анын маңдайына келип тура калды. - Мен дагы жаш жигиттер менен иштеп, күнү-түнү ак кызмат кылып, сенин ордуңду алууга аракет кылат экенмин да! - дегенде Нурдиндин жини келип кетти:

- Эмне дейсиң, сага менин гана ордум керекпи?

- Балким, мен дагы күндөп-түндөп иштегим келет, сенин жумушуңду жеңилдетким келет, а сен үйдө көбүрөөк болуп чарчабай каласың, - деп күйөөсүнө көз кыйыгын жиберип карап койду. - Туура ойлоптурмунбу?

- Деги тынчыраак тамактандырчы! - деп Нурдин жиндене аялын карады. - Маа десең телевидениенин президентинин ордун алып алчы.

- Ой-бай, ошого татыктуу болуш үчүн иштеш керек, сени менен жарышып иштеп, эмгек сиңиришим керек да, - деп Айганыш күлүп койду. Балдары тамагын ичип бүтүп, ордуларынан тура Шоола менен ээрчише уктоочу бөлмөгө кетишти. Айганыш бир саамга унчукпай отуруп калды. Нурдин тамагын ичип, анан аялына:

- Болду, эс алалы эми, - деди.

- Менсиз эле эс алып жүрбөйсүңбү, менин ордумду эбак таап койбодуң беле, түнүң бейпил болсун, - деген Айганыш идиш-аягы менен алектенип калганда Нурдин артынан кучактап калды:

- Койчу эми, жаным, таарынычыңды жазайын, менин жаныма жатчы, сагынып кеттим, - деп өөп, мойнунан жыттап кирди. - Жүр, жаным, бирге жаталычы…

- Жок, коллегалар бирге жатышпайт, жумуш жөнүндө гана сүйлөшөбүз, мындан ары мага жетекчисиң, - Айганыш аны түртүп коюп, ишин улантты. - Жетекчи, кантип кол алдыңдагыларга теңелесиң, сенин ордуң жогору эмеспи?

- Койчу эми, кечке эле кекете бербей, бүгүн сенин сулуулугуң мени эстен тандырды. Өз аялын тааныбай калат деген эмне! - деп Нурдин калп күлгөн болду. Айганыш ага болбой тырышты эле олбурлуу эркек аны шап көтөрө калып, уктоочу бөлмөсүнө алып кирип, спальныйга жаткырды да, жан-алы калбай өпкүлөй баштады. Айганыш бир аз каршылык көрсөткөнү менен өз күйөөсүнө андан ары катуу мамиле кыла албады. Кантсе дагы бир нерсени күткөн өңдүү көздөрүн жума кыңкыстай баштады.

- Эркем менин, сүйүүм менин, ардагым, алтыным, - деп эркелеткенде Айганыш бүт денесин бош таштап, колдорун күйөөсүнүн жондоруна артылтып алып:

- Жаным-м, мен өлүп баратам, оо-ох, аа-аах! - деди кылыктана.

- Жаным ай, сени кантип таштайын, кылыгыңдан кымбатым, дагы акыштап койчу, акышыңдан, кылыгыңдан, оо-ох! - Нурдин жанталаша өпкүлөп өпөңдөп жатты. - Мындай акышың жок эле го?

- Мен деле адаммын, ызаланып баарын жасаса болот экен го. Сени менен тең тайлашамын, бирге иштейм, көрөөр көзүң болуп, сенин жаныңда болом… - деп көчүгүн тынымсыз ыйкап, улам жамбашын көтөрө калып, акыштанып жатты.

- Мейли, менин аялымдын кандай сулуу экенин бир көрүшсүн, билип алышсын, дагы көтөрчү, жаным, ийи, ошондой кыл, оо-ох! - деп барып Айганыштын үстүнө кулап калды. Ал дагы шалдырай мончодон жаңы чаккан немече терге чыланып, демигип жатты.

- Кол алдыңдагы кыздарды каалагандай тоңкулдаттыңбы, чыныңды айтсаң, Нурдин? - Көптөн кийин Айганыш ага карап жатып, мойнуна колун ороду.

- Ой, аларды мен каалагандай эмес, алардын каалаганындай болот да баары! - деп Нурдин чынын айтып ийгенин кеч түшүнүп калды. - Эми-и, жөн мамиле да… - деп мукактана түштү.

- Эш-шек, карасаң муну, алар каалагандай деп, ошолордон чыга албай анан мени унута баштадың да ээ? - деп жинденген Айганыш төшкө муштап кирди. - Мен ушуну билгем, сенден биротоло кетмек болгом. Бети жок, балдарың менен сүйүп алган жарыңды башкаларга алмашып коюп, адам болуп басып жүргөнүңдү, карганып-актанып койгонуңду кара! - деп ыйлап жулкулдашып атты.

- Ой, сен таптакыр ээлигип алгансың го, желиңди чыгарайынчы, жаным, ушу бүгүн менин да кумарым канбай жүрөт, - деп Нурдин аялын астына басып, жумуртка баскан күрп тооктой күпүлдөп кирди.

- Нурдин, жинди болдуңбу? Ооруп кетти, оо-ох, ооруп кетти, акырын, жаным аа-ай!

- Эчтеке болбойт, чыдачы, жаным, чыда-а, а-аах! - деп Нурдин жанталаша уруп жатты.

- Оо-ох, аа-ах! - деп Айганыш ого бетер чыңырып, кылыктана кыйкырып жатты. - Акырын, о-ох, ооруп кетти, акырын урчу! - деп эрди-катын көпкө алышып атып, акыры кумардын туу чокусуна чыгып, соолуп жатып калышты. Ошондон кийин гана Айганыш эс ала унчукпай жатып калды. Турмуштун сыноосуна кабылган үйбүлөнүн туткасы болгон эрди-катын ошону менен жарашкандай болду. Эртеси Нурдин аялын өбө үйдөн чыкты. Жумушуна келип ордуна отураары менен эле катчы кыз кирди.

- Нурдин Кадырович, кечээги конкурстан Айганыш Бекбоевна деген өтүптүр го? Биздин шефке жагып калса керек, - деди сүзүлө кашын серпий. - Кандай экенин көрдүңүз беле?

- Мм... ооба-ооба, - Нурдин эмне дээрин билбей калды.

- Сулуу бекен?

- Ош-шондой го...

- Балким сизге да жагып калгандыр?

- Жок, андай оюм да жок, Сезима.

- Улам жаңыны көргөндө мурункуларды көргүңөр келбей калат го? - деп келип Нурдиндин артынан колдорун оролто башын башына тийгизип, - Чынбы, сиз дагы мени таштап кетесизби? - деди.

- Сезима, койчу бай болгур, бирөөлөр келип калышат, уят эмеспи, жумуштан кийин жолугалы ээ? - деген Нурдин анын колдорун алып, бошотту да, - Ордуңа бар, иш башталды, - деди.

- Ош-шондой деңиз, уже башталды, жаңы келген дикторго көзүңүз түшүп калган тура, маку-ул, ал дагы бир күнү кала-ат, кечирип коюңуз, - деп ызалуу карады. - Чын эле жумуштан кийин жолугабызбы? - деди көздөрүн коймолжута. - Сагынып кеттим…

- Сөзсүз жолугабыз.

Ал кабинеттен чыгып кетип баратканда Айганыш шефтин кабинетинин алдында турган. Сезима аны бир карап коюп өтүп кетти. Айганыш да аны чолуй бир карады да, кабинеттен бирөө чыгаары менен артын бир карап коюп кирип кетти. Сезима ийнин куушура ары басты.

- Саламатсызбы? - Айганыш кирип эле салам айтып туруп калды.

- Саламатчылык, кел, чоң кыз, күтүп жаттык эле, олтуруңуз.

- Рахмат, - Айганыш отуруп жатып сылык жылмайып койду.

- Сизди куттуктап койсок болот, чоң кыз, конкурстан экөө өттү, бири Ырысбек Кутманов, бири сиз. Мындан ары чогуу иштешесиңер, азыр келип калат. Айганыш, үйбүлөңүз барбы? - деп Кудайберди Ачылович Айганышты көзүнүн төбөсү менен карады.

- Бар.

- Жакшы. Бирок, азамат, бир топ атаандаштардан озуп кеттиң, - деп жылмая карап, сырдуу көз карашты кадады Кудайберди Ачылович.

- Рахмат, сизден уруксат болсо…

- Отура тур, азыр Ырысбек келет. Экөөңөрдү тааныштырам, анан иштей баштайсыңар. Сен балдар берүүсүн алып барасың, ал жаштар программасын алып барат.

- Макул, мен барайын, - Айганыш ордунан тура берээрде эшик тыкылдап калды.

- Кир, кире бер! - деди Кудайберди Ачылович. Эшик ачылып сулуучумак, узун бойлуу арыкчырай жигит кирип келди.

- Саламатсыздарбы?

- Кел, келе бер, - деп орун көрсөттү, ал сыпайы башын ийкей отурду.

- Ко-ош, эмесе, иш мындай, мен жаңы эле Айганыш Бекбоевнага айтып отурдум эле. Бүгүндөн баштап ишти баштай бергиле, силерге жумуш ордуңарды көрсөтүп беришет.

- Рахмат, агай, - Айганыш бир нерсеге шашылгандай ордунан турду. Кудайберди Ачылович экөөнү ээрчитип бөлмөлөрдү көрсөтүп, орду-ордуна табыштап коюп, анан:

- Бүгүнчө үйрөнүп, көрсөткөндөрү боюнча иштегиле, эртең кадимки ишти баштагыла, бүгүн кетээриңерде мага киргиле, - деп чыгып кетти.

- Менин ишимдин сиз менен бирге болуп калганына кубанычтамын, - деп Ырысбек Айганышты жылмая карады.

- Мен дагы, - Айганыш ага сумсая жооп берди.

- Айганыш, үйбүлөң барбы?

- Ооба, үч балам бар.

- Оо-о, үч баланын энеси деп ким ойлойт сени, койкойгон сулуу аялын кантип кызганбай ишке жиберди экен күйөөң? - деп тийише сүйлөдү Ырысбек.

- Мени менен антип тамашалашпа, - деп Айганыш жактыра бербей компьютерге отуруп жатып жооп берди. Ошол кезде эки кыз кирип келип, иштин чоо-жайын түшүндүрүп, үйрөтө башташты.

Жумуш бүткөндөн кийин Кудайберди Ачыловичтин кабинетине киришти. Айганыш ыңгайсыздана отуруп кулак төшөдү. Ал көпкө чейин сүйлөп жатты. Ошол убакта Нурдин баш бакты, аялын бир жалт карап анан чыгып кетти. Алар чыгып кетээри менен Нурдин болоор-болбос жумушун айтты да, шашыла чыгып, Айганышты таппай калды. Кызганычтан ичи түтөп, кайра ичкери кирип кетти. Кечки берүүлөрүн алагды болуп жатып зорго аяктап, үйүнө жөнөдү. Анын көз алдында аялы менен Кудайберди Ачылович дырдай жылаңач жатканы элестеп, апакай жумуру жоон сандары, аппак билектерин элестете жаны кашайып келатты.

Бул кезде Нурдин ойлогондой Айганыш Кудайберди Ачылович менен эмес, Ырысбек менен кафеде отурган болчу.

- Айганыш, таанышканыбыз жана коллега болуп калганыбыз үчүн алып коелу, - деди аста колунан кармай. - Бир көргөндө жактырып калам деп ойлогон эмесмин, - деди акырын шыбырап.

- Ырысбек, мен үйбүлөлүү аялмын, азыр үйдө болушум керек, мени кечирип кой. Бүгүн экөөбүздүн тең биринчи жумуш күнүбүз, мен сени менен кызматташ болгонума кубанычтамын. - деп сылык айтып ордунан турду. - Сага рахмат.

- Макул анда, мен жеткирип коеюн.

- Жок, өзүм эле кетем, - деп Айганыш коштошуп чыгып кетти. - Эртеңге чейин.

- Көрүшкөнчө, - Ырысбек колун көтөрүп булгалап кала берди. "Үйбүлөсү болсо эмне экен, имерип алыш шесть секунд" деп өзүнчө ырахаттана машинесин айдап кетип баратты. Айганыш келсе Нурдин келе элек экен. Шашыла кийим-кечесин алмаштырып, тамак жасаганга киришти.

Бирок Нурдин кечигип жатты. Ал шашыла чыгып баратканда аны Сезима сыртта күтүп турган, ошондуктан кармалып калган эле.

- Шашылышсызбы? - деди ал кылгыра карап.

- Жо-жок, сени күтүп калдыбы деп эле…

- Анда кеттик, менин жумушум бүттү, кабинетте эч ким жок, бир аз отурсак болоор…

- Болот, эмнеге болбосун, сени менен сүйлөшө турган сөздөр да бар, - деди Нурдин чарчагандай.

- Тынччылыкпы деги?

- Жөн-жай эле.

- Анда кулагым сизде, - Сезима наздана карап койду.

- Сезима, мени тыңшап турчу, - Нурдин айтсамбы же айтпасамбы дегенсип туруп, анан: - Айганыш менин аялым, - деди.

- Кайсы, жаңы келген дикторбу? - Сезима көздөрүн алайта эси оой туруп калды. - Айганыш Бекбоевабы?

- Ооба.

- Кызык, мурда кайда жүрдү эле?

- Үйдө.

- Сиз уруксат бердиңиз беле?

- Аялдар өчөшсө баары колунан келет, мунун баары экөөбүздүн кесепетибиз. Ага көңүл бурбай калдым, ошого өчөшүп, мени менен иштегенге аттанды, - Нурдин улутунуп алды.

- Кызык, бирок аялыңыз сулуу экен, эгер бул жерге иштесе кандай болоорун өзүңүз эң сонун түшүнөсүз да, - Сезима кытмырлана бырс күлдү. - Эмесе коштоштук.

- Мен да ойлонуп, ошондой болгону дурус го деп чечтим. Эрегиштен эр өлөт дегендей үйбүлөмдү бузуп алгым келбейт. Сезима, кечир мени, кел эми бир жакшылап өбүшүп алалы, - деп Нурдин кучак жая күлүп көзүн кысып койду. - Кел, эркем, мындан ары мүмкүнчүлүк болоор-болбосун кудай билет.

- Ким билет, мен сизди жакын жүрүп сагынам го, арабыз бир кадам туруп, алыстагыдай көрүшө албайбыз го, - деп Сезима дагы аны кучактап алып солкулдап ыйлады.

- Кантет, бирөө көрүп калбасын, кой ыйлаба, - деп Нурдин жанталаша кызды өпкүлөп жатты. Экөө кучакташып турганда башкы редактор кирип келатып кайра артка кетенчиктеп кетти. Сезип калган экөө шарт бөлүнө калышты.

- Кой, мен кеттим, Сезима, кош, эртеңкиге чейин. - деген Нурдин чыгып, анын артынан Сезима жөнөдү.

Светлана Николаевна өзүнчө тунжурап ордуна келип отурду. Ал Нурдин менен Сезиманы жумуштан бошотмок болуп бир чечимге келди.

Нурдин үйүнө келсе Айганыш үйдө балдары менен тамактанып отурган экен. Кирип келип эле кийимин чечип, үй кийимин кийип келип столго отурду. Айганыш унчуга албады, алдына тамак куюп келип койду да, балдарын бөлмөсүнө алып кирип кетти. Көптөн кийин кайра Нурдиндин жанына келип отуруп:

- Бүгүн кафеден тамактанган жоксуңбу? - деп сурады аста.

- Эмне, күндө эле кафелеп жүрүптүрмүнбү? - Орой жооп берди Нурдин. - Жиниме тийбей куйчу тамагыңдан.

- Ширин бекен? - Жылмайып койду. - Мындан үч-төрт күн мурун үйдөгү тамакты көргүң келбей калды эле дейм да.

- Жетишет! - Нурдин столду бир муштады. - Өзүн-өзү билип, өтүгүн төргө илген аялдан тажадым. - Ачуусу менен үнүн бийик көтөрүп үн катты. - Мындан ары телевидениеде бирибиз гана иштейбиз, же сен, же мен!

- Түшүнүктүү, асылкеч жылдыздар менен жолугуша албай каласың да ээ? Менин аерде иштешим сага кедерги болдубу?

- Болду, башты оорутпай ишиңди кыл, эртең жумушка барбайсың, эгер бара турган болсоң ажырашабыз!

- Мен даярмын! - Айганыш кенебей жооп бере салды.

- Даярмын дечи, баарын ойлонуп чечип, анан ушул ишти жасаган экенсиң да! - Туттуга карады Нурдин. - Балким тийээр күйөөңдү да камдап койгондурсуң?

- Мүмкүн!

- Акмак!

- Менби же сенби?

- Жөнө, азыр кет, балдарды кааласаң алып кет, болбосо ташта! - деди да уктоочу бөлмөгө кирип кетти. Айганыш ызаланды, ыйлады, бирок жумуштан кеткиси келген жок, өчөшүп болушунча баштаган ишин акырына чыгарайын деп чечти. Эртеси Шоолага балдарды тапшырып, Нурдинден мурун туруп кийинип алып жумушуна чыгып кетти. Ал анын эң алгачкы иш күнү болгондуктан, жасанып келип отурду.

- Урматтуу менин кичинекей бөбөктөрүм, бүгүн силер менен жомокторго саякат жасамакчыбыз. Силерге азыр карышкыр менен коен аттуу жомокту айтып берем. Тынч, кулак төшөп угуп тургула, макулбу? - деди эле операторлор колдорун чаап чыга калышты.

- Азамат Айганыш, сен мурда иштеп каныгып калгандай эле талантың бар экен, азамат! - дешип куттуктап жатышты. - Эми чындап түз эфирге! - дегенде Айганыш таң калып калды.

- Эмнеге, мен сүйлөп бүттүм дебедим беле?

- Жо-ок, кана отур!

Айганыш кадимкидей съемкадан чыгып, анан шефи кабинетине чакыргандыктан, зааркана: "Теше тиктей бергени жакпайт, эмнеге чакырды эми" деп ойлоно боюн түзөп алып кирип барса бүт кызматкерлер чогулуптур. Арткы орундукка отурганда аны карап, өздөрүнчө шыбырашып калышты. Айганыш эч нерсе сезбегендей болуп отура берди. Бир кезде Светлана Николаевна Нурдин менен Сезиманы жумуштан чыгаруу жөнүндө сөз сүйлөп, алардын тартиби талапка ылайык келбесин айтканда Айганыш туруп, сыртка чыгып кетти. Нурдин анын киргенин билбей калган, башын жерге салып отуруп кечирим сурады. Сезима болсо ошол жерден арызын жазып чыгып кетти. Жыйын бүтүп, кызматкерлер бири-бирин түрткүлөп жылмайыша чыгып өз орундарына кетишти. Нурдин ичинен Айганышка жини келип жатты. Эгер ал жумушка келбесе бул иш болбочудай, аны шефи атайын эле Айганышка көзү түшүп калганынан улам жумуштан чыгарып жаткандай сезилди. Ичинен кызганып туталанып, телевидениеден эле сабап алып кеткиси келди. Бирок эч кимиси билбеген бойдон калышын каалады да, шылкыя босогодон чыгып кетти. Айганыш ордунда тынч отура албай кыжаалат болуп отурса Ырысбек ага улам тийише калып атты:

- Айганыш, сабырың суз да, күйөөң кызганып урушкан го?

- Ырысбек, тамашаңды койчу, - Айганыш жактыра бербей алдын карады. - Сөздүн сүйлөөр кези бар, угуп жооп берчү сөз бар, өз ишиңди кылсаңчы!

- Койдум-койдум, настроениең жок экен, - деп Ырысбек унчукпай отуруп калды. Ошол бир күндүн өтүшү Айганыш үчүн абдан узак болду. Ойлоно берип башы да ооруп чыкты. "Эрегиштен эр өлөт дегендей бекер кылдым окшойт, аялдын аял болуп балдар менен үйдө отурганы жакшы окшойт. Мен туура эмес кылганмын го, Нурдин жумуштан чыгып калса мен биерде иштегеним болбойт. Көрүнгөндүн көзүнө илине берип бузулуп да бүтөөрмүн. Кой, тай туйлап такка конбойт дегендей мен үйдө эле болоюн" деп көпкө ойлонуп, чечим чыгара албай жатты. Кечке маал үйүнө шашылып кабинетинен чыгып баратса аны шеф чакырып жатканын айтып калышты. Ыргылжың боло анын кабинетине баш бакты.

- Кел, Айганыш, кел отур, - деди Кудайберди Ачылович.

- Келдим, агай, чакырткан экенсиз.

- Сүйлөшчү сөз бар, - деп Айганышты көз айнегин ала карап койду. - Бүгүн сени бир сыйлап койсомбу дедим эле, кандай дейсиң?

- Агай, мени балдарым күтүп жатат, барышым керек. Сиз мени кечириңиз, сыйлайм деген оюңузга рахмат. Алдын ала сизге рахмат айтып мен сыйлашым керек эле…

- Жок-жок, Айганыш, эми иштешип калгандан кийин, бири-бирибизди сыйлашып жүргөнүбүз жакшы эмеспи, - жылмая карап койду.

- Башка күнү, агай, бүгүн шашып жаттым эле…

- Макул анда, бара гой, кийинки суранычымды аткараарсың, - деди да Кудайберди Ачылович башын ийкеп койду. Айганыш суз гана кабинеттен чыгып үйүнө жөнөдү, келсе Нурдин жок экен. Оюнда аны өзүн чыдамсыздык менен күтүп жатат деп ойлогон эле. Шоола тамак жасап коюп, күтүп отурган экен, балдары менен чогуу отуруп тамактанды да:

- Балдарды жаткырып, өзүң да эс ала бер, Шоола, - деп анан бөлмөсүнө кирип кетти. Күзгүнүн алдына отуруп алып, түйүлгөн чачын жазып көпкө отурду. "Сулуу аялды көргөндө эркектер эмнеге аарыдай жабышып калышат? Сезима абдан жаш экен. Жыйырмага араң чыкса керек, анан Нурдин менен кантип жүрөт, түшүнсөм өлөйүн. Эркекке го эчтеке эмес, жаш кыз жадагалса турмушка да чыга элек, өз тагдырын талкалап, өзү теңдүүгө урунбай үйбүлөсү бар кишиге жармашканын кара. Балким айланып-кагылып Нурдин өзү бузгандыр" деп ойлонуп, эртең жумушка бараарын же барбасын билбей дендароо болуп отурду. Анан бир чечимге келбеген бойдон туруп барып ордуна жатып алды. Ал түнү Нурдин келген жок. Айганыш ойгонуп алып кериле көпкө жатты: "ал Сезиманы сүйүп калган го, булар экөө бир эс алып жүрүшкөн окшойт. Ага Нурдин мени айткан чыгаар, баары билип калса эмне болоор экен? Же атайын менин келишим ага жолтоо болгондой сезип, үйгө келбей кекетип жатабы?" деп ойлонуп ыңгырана туруп, бети-колун жууду да, адаттагысындай эле жасанып: "кеңешейин десе жок ушуга чейин, эми мен да көздөгөнүмдөн кайтпайм, ажырашса ажырашам" деди да, өйдө болду. Чала-була чай ичип алып: "тагдырымдын буйруган күтүүсүз белегин көрөөрмүн" деп үйдөн чыгып, жумушка жөнөдү.

- Саламатсызбы, Бекбоевна?

- Саламатсызбы? - дешип аерден жолуккан эки-үч кызматкер аны көрүп эле учурашып калышты.

- Саламатчылык, өзүңөр кандайсыңар? - Айганыш жагымдуу жылмая өз кабинетине кирди. Келсе Ырысбек келип калыптыр.

- Оо-о, Айганыш Бекбоевна, келдиңизби? - деп учурашып тура калып колун суна, - Жумуш күнүңүз көңүлдүү болсун! - деди.

- Өзүңөрдүкү да, - Айганыш орундукка отуруп кагаздарын карамыш болду. Көңүлү чөгүңкү, Нурдиндин үйгө келбегени анын жүрөгүн оорутуп турду, аялы катары өзүн сыйлабаганына ызаланды. "Кызмат издеп жүргөндүр" деп да ойлоду, бирок жумушту күндүз издеши керек эле го? Улам Сезиманы көз алдына келтирип алып: "Жаш кызды өзү булгап коюп, эми андан кутула албай жаткандыр, мейли балдарымдын кадыры үчүн аны кечирем. Бирок Нурдиндин менин күйөөм экенин билишсе кандай ойдо калышаар экен, эрин киши ордуна көрбөгөн аял экен деп, жеңил ойлуу аял катары көрүп калышпаса болду" деп сарсанаага батып, жумуш күнүн эптеп өткөрүп, үйүнө шашылды. Бирок күйөөсү дагы эле келбептир…

Нурдин бул кезде өзүнө акыйкат издеп, тааныштарына барып, өз ишине кайра кирүүнүн амалын кылып жүргөн. Сезима менен түнкүсүн бирге болуп, үйүнө келбей аялына өчөшүп, бир жумадай жүрө берди. Анын жанында жүргөнү Сезиманы бакытка бөлөп, эң жакын адамы өзүн колдоп жатканына жетине албай жатты. Анын өзүнүн бардык шарты бар бир бөлмөлүү үйү бар болчу. Кечинде Нурдин ага кубанычтуу келди:

- Сезима, сага айтаар жаңылыгым бар, мен акыйкат эмес, керек болсо адамдын көзүн таптым, - деди кучагына бой таштаган Сезиманы өөп. - Сен эч кандай кабатыр да болбо. Оозуңдан чыгарба, мен жакында керек болсо Кудайберди Ачыловичтин ордуна барам. Светлана Николаевна экөөнү иштен алгандан кийин эч нерсе билбегендей отуруп калам.

- Ыраспы? Ошолордон өч алып берсең кандай сонун болот эле, - деген Сезима Нурдиндин эки бетинен чопулдата өөп. - Менин да сага жаңылыгым бар, кымбаттуум! - деп сүзүлө карап колунан жетелеп столго алып келди.

- О-хо, Сезима, сен конок күткөнү жаткан эмессиңби?

- Жок, эң ардактуу да, урматтуу да коногум сенсиң, - деп чайын куюп отура калып, - Мендеги жаңылык кандай жаңылык экенин билгиң келеби? - деди ага кылыктана.

- Албетте, билгим, уккум келет.

- Менин боюмда бар!

- Эмне? Сен жинди болдуңбу? - Нурдиндин өңү өзгөрө ага ачуулу карады. - Сен эмне, ачыкка чык дегени турасыңбы?

- Анан эмне кылышым керек? - Сезима ыйлагысы келип туруп калды. - Ата-энеме эмне деп айтам? Аларга жумуштан чыгып калганымды да айткан эмесмин.

- Сезима, адамга ойлонууга да мүмкүнчүлүк бербейсиң да.

- Ойлонгуча убакыттын баары өтүп кетет да, ичим чоңоюп калса кантем?

- Сезим, Сезимтай, мени түшүнчү, адегенде жумушумду ордуна келтирип алайын, анан сенин тагдырыңды чечебиз.

- Канча убакыт күтүшүм керек?

- Бир ай, эки ай күтүшүбүз керек, адегенде жообузду жеңип, мөөрөйдү үстөм кылып алсак, анан баарын жайгарабыз, - Нурдин Сезиманы жооткото бетинен өөп, - Кел анда, курулдаган курсактын сазайын берели, - деди стулга отуруп жатып.

- Аа-а, аялың иштей береби? - деп калды Сезима капыстан.

- Аны убагында көрөбүз, биз азыр үстүнөн ылдый карай түшүшүбүз зарыл. Буйруса бирөөнүн көңүлүнүн чордонуна илинип, берчүмдү берип койдум. Жакында өзү чалат, сенин үй телефонуңду бердим, - деди аны чачынан сылай. - Бирок, Сезима, менин чырактай үч балам бар да, аны кантем, аялды го ажырашып кетсем болот.

- Шылтооңор башталат эми, а менин абийирим сени ойлонтпойбу? Өзүң айткансың эгер боюңа болуп калса алам деп, - Сезима тултуңдай кетти. - Менин абийирим төгүлдү, сеники эмес. Эркектер корсоюп аялдарды положениеге алып келип такап коюп билмексен болуп каласыңар.

- Жо-ок, айым, уксаңчы мени, мынабу ишти бүтүрүп алайын дедим го. Чайды жөн ичирчи! - деп Нурдин ойлуу тамагын ичип жатып, Айганыштын ошо кезде Кудайберди менен эркелешип жатканын элестетип кетти. Негизи кызматкерлер жаңы келгенде сөзсүз анын колунан өтөөрү белгилүү болчу. "Эн-неңди, силерди шашпа, бирди көрсөтпөсөм элеби, эркекке өчөшкөн кандай болоорун көрсөтөм" деп кыжына кашыкты мыжыга кармап тишин кычырата: - Мен көрсөтөм силерге! - деп жибергенин сезбей калды.

- Эмне деп жатасың, кимге көрсөтөсүң, эмнени? - деп Сезима таңгала карады.

- Эмне болду? - Нурдин кайра андан сурады. - Мен бирдеме дедимби?

- Ушунча ойго салган ким? - Сезима аны тикирейе тиктеди.

- Эч нерсе, болбогонду сурабачы, мен сени колдон өткөргөн шевиңди айтып жатам, ага көрсөтөм.

- Ошого ошончо болуп жатасыңбы? - Сезиманын жүзүнө күлкү чайыла түштү. - Мен дагы башкача ойлоп кетсемчи.

- Сезима, мен сага бир сөз айтайынбы?

- Эмнени?

- Качандыр бир кездерде аял менен эркек ойнош болуп жүргөндө бири-бирине эс алыш үчүн, үйбүлөлүк майда-баратты унутуш үчүн гана керек. Көңүлүңдү көтөрүп, чарчап-чаалыкканыңды жазыш үчүн келесиң. Ал эми азыр экөөбүз кайрадан үйбүлөнүн машакатын тарта баштадык, байкадыңбы? - деди Нурдин ойлуу. - Сен менин эс алуучу чарбагым, суусунумду кандыраар муздак булагым, кумарымды кандыраар махабат жайым элең, мен ошондо бактылуу элем…

- Анан ушинтип жүрө берели дейсиңби?

- Ошондон өткөн бакыт жок экен ойлосом, аялыңдан кутула тажаганда эркин болгуң келет, бул дүйнөнүн барын, аманат экенин да унутуп, жыргалга батып, ошол мүнөттөрдө гана бакыттын даамын сезесиң.

- А мен андай деп ойлобойм, мен үйдө отуруп, балдарымды багып, күйөөмдүн жумуштан кайтышын күтүп жол карап отургум келет. Мен дагы күйөөм, бала-чакам болушун каалайм!

- Мен бүт баарынан кетип, жалгыз калгым келет, таптакыр башка дүйнөгө, сен тартуулаган кумардын туу чокусуна чыгып, ошол бойдон бакыттын кучагында кала бергим келет. Сен мага баштагыңдай ырахат тартуулачы, жыргалдын төрүн көздөй жетелечи, жаркыным! - Нурдин Сезиманы көтөрүп алып, аппак шейшепке алып барды да, жан-алы калбай бутунан баштап бүт денесин өпкүлөп жатты.

- Дүйнөдө эмне улук, аялзаты, энең, эжең, үйүңдүн куту. Ал аялдын кудурети күчтүү падыша менен канзаадаларды алдына чөгөлөткөн ажайып сулуулугу бар, эч нерсеге теңегис дүйнөдөгү жалгыз инсан! - деп эмчегине келгенде Сезима анын оозун алаканы менен тосо койду.

- Мен кош бойлуумун!

- Эмне болмок эле?

- Болбойт, мен сенин наристеңдин энеси болом, Нурдин, муну мойнуңа алышың керек. Мен ушу жарык дүйнөдөгү кыска жашоодо кудай буйруган наристенин энеси, сендей адамдын жары болгум келет, - деп Сезима ойлуу Нурдинди ээгинен өйдө көтөрдү. - Кабыл алышыңды суранам, мени чекиттей көрүнүп турган бактымдан ажыратпа! - дегенде көзүнүн жашы төгүлүп кетти.

- Эркем, асыл ардагым менин, уруксат бердим. Ырас эле үйбүлөлүк бакытка эч нерсе жетпесе керек, - деп Нурдин ээлигип алган жан жерин зыңкыйта ээ боло албай эки санын керип ийип, үңүрөйгөн чуңкурду көздөй түртүп жиберди.

- Аа-ах! - Сезима ойкуштап ага кошула жамбашын кыймылдатып жатты. - Нурдин, спальныйдан түшөлүчү, - Сезима өйдө боло аны түрттү.

- Эмнеге, жанды чыгарасың да, эми эргий баштаганда, - Нурдин аны көздөрүнөн өөп өйдө болуп, типтике зыңкыйып турган алигисин кармалай, - Болчу, өлүп баратам, - деди. Сезима жерге жатып алды да:

- Келе гой, менин айгырым, меники даяр! - деп кыткылыктап, - Жанымды жыргалга бөлөөр айгырым менин, сеники көп эркектикинен чоң болсо керек ээ? - деди эле Нурдин анын үстүнө жыгылды.

- Ошондой, алтыным, көрбөйсүңбү, өзү деле айтып турбайбы? - деп каткыра басып калды.

Көпкө чейин бири-биринен өтүп, жөө күлүктөй желип-жортуп жатып, анан Сезима Нурдиндин үстүнө чыкты.

- Кана, мен дагы бир желип көрөйүнчү, ах, жаны го, сүйүктүүм, сүйүп тапканым, жалгызым менин дүйнөдөгү…

- Ох-х, тез-тез ур-ур-чу-у!

- Ах-ах-аа-ах! - деп чачтары саксаңдай Нурдиндин үстүндө дырдай жылаңач тизесин жоорута өпөңдөп жатты.

- Сен түшүп турчу, өзүм бир мээлеп тыгайын, аялдын жалпайган немеси казыкка илинбейт да, - деп Нурдин шарт Сезиманы алдына басты да, уруп жатты. "Ах-ох" деген үндөргө улай чалп-чулп эткен дабыш үйдүн ичинде өзүнчө эле музыка коштогон драмага окшоп шоокумданып жатты. Чиркин, махабат кумары дейбизби же жөн эле жан кумарыбы, адамдын бүт денесин эриткен сезим бул экөөнү ааламдын чексиздигине алып учуп, ыйлап, улуп-уңшуп барып жым болуп калды…

Айганыш күйөөсүнүн келбей кеткенине кыжаалат болуп, ызаланып жатты. Бүгүн төртүнчү күн болду. Балдарына жаркылдап, эркелетип, мээрим чачып, бош боло калганда Шооланы кошуп паркка алып барып ойнотуп жүрүп да, эки көзү эл арасында, кай жерден көрүнө калат деп Нурдиндин караанын издеп жүрдү. Бирок эч бир тааныш караанды көрө албады. Жетелешип келатканда Рамис апасын колдон ала:

- Апа, атам качан келет? - деп сурап калды.

- Келет, уулум, атаң алыста жүрөт, келип калат, - деди Айганыш, - Сен жакшы баласың ээ?

- Ооба, мен атамды сагынып жатпаймынбы, - деп ыйламсырап апасын карады. - Эртерээк эле келсе экен ээ, апа?

- Келет, уулум, ал дагы сени сагынгандыр…

- Апа, мен дагы атамды сагындым, - деп экинчи уулу Адис чыга калды.

- Ой, уулум, силерди атаңар дагы сагынды. Денис дагы сагынганын айтып ыйлап иет, кой эми силер чоңоюп, чоң жигит болуп калбадыңарбы. Жүрү, үйгө кетели, - деп Денисти көтөрүп, эки уулунун бирин жетелеп, эртелеп жөнөдү. Рамисти болсо Шоола жетелеп келатты. Үйгө Нурдин келип алып таппай жаткандай туюлду. Жолдо келатса аны улам кылчая карап, колдору менен көрсөтүп, шыбыраша калып жаткандарды көрүп, бир кызыктай болду, ошол убакта анын жанына эки жаш кыз келип:

- Эжеке, сиз бизге жомок айтып бересиз ээ? - деди бири.

- Мен деле тааныйм сизди, баягыда жомок айтып бербедиңиз беле? - деп экөө жылмая карап туруп калышты.

- Ооба, азамат кыздар турбайсыңарбы, рахмат учурашканыңарга, - деди Айганыш аларга жооп кыла жылмайып.

- Дагы качан жомок айтасыз?

- Жума, алтынчы күндөрү сөзсүз көргүлө ээ? - Айганыш кубанычтуу аларга карап мээримин төгө, - Эмкиде жакшы жомок угасыңар, - деп койду.

- Жакшы барыңыз.

- Жакшы барыңыз, - деп кыздар кудуңдай жүгүрүп кетишти.

Айганыш эми гана өткөндөр аны таанып, кылчая карап жатышканын түшүндү. Өзүнчө толкунданып алды. "Мени анча-мынча таанып калышкан турбайбы. Эми мен татыктуу иштешим керек. эч качан эркектер менен мамиле түзбөйм, жан дилим менен ишке киришишим керек" деген ойдо кубанычтуу үйүнө келсе эч ким жок, күткөн адамынын дайны билинбейт. Эшикти ачып кирип, уктап калган баласын жаткырып коюп, күзгүнүн алдына отуруп алып өзүн көпкө карады. Ойго бата чачтарын сыйпалап, жүзүн сылады. Шоола тепилдеп үй ичин өзү жыйнап, идиш-аяктарды жууп жүрдү, эки уулу өздөрүнүн бөлмөсүндө ойноп жатышат. Айганыш ой сересинин канатына минип алып калкып учуп, ай ааламды кыдырып жүрдү. Ааламдын кеңдигине, дүйнөнүн кооздугуна, жашоонун кызыгына тойбой турду. "Ушул кыска жашоодо асыл максаттарына жетпей калуу кандай арман, менчи, мен жеттимби же жаштыгым менен эч нерсени сезбей калдымбы, бирок жан дүйнөм тыбырчылап, эт жүрөгүм тынч ала албай ээлигет. Неге минтет? Ай жараткан ай, деги жакшылык менен бүтсө экен, Нурдин ушинтип эле мени башкага алмаштырып кете береби, кантип эле ошого барсын, жанымдан артык көрөм дечү эмес беле?" деп ыйлап жиберди. Ошол убакта оюн эшиктин ачылган дабышы бузуп жиберди, бурула тыңшап күтүп калды. Бирок ал Нурдин эмес, иниси Санатбек экен.

- Эже! - деди ал босогону аттап эле. - Үйдө бирөө барбы?

- Санат, сенсиңби? - Айганыш чыга калып, иниси менен учурашты. - Качан келдиң?

- Бүгүн эле келдим, жатып алдыңар беле?

- Жок, али жата элекпиз. Кир, үйгө кирип чай-пай ич.

- Чарчадым, - деген Санат ашканага кирди. Шоола ашкананы таза жыйнап, идиштерди орду-ордуна коюп койгонун көрүп, Айганыш ичинен кубанып алды.

- Байкушум, тим эле мизилдетип койгон тура, - деп газга чай коюп жаткан эжесинен Санатбек:

- Шоола кандай жүрөт? - деп сурады.

- Жүрөт, ал менин жардамчым, ал окуганда кантээр экенмин, тим эле жыргатып койду, - деп жайдары жооп берди Айганыш.

- Чоңоюп калды, окуусу башталаарда өзүм келип алып кетем, дагы бир айга пайдаланып тур, - деп күлүп калды Санатбек.

- Анда балдарым эмне болот, жумушумду таштаймынбы? - Айганыш аргасы кеткендей отуруп калганда:

- Баса, эже, куттуктайм, сизди телевизордон көрүп абдан кубанып жатабыз, атамдар андан бетер кубанып жетине албай жүрүшөт. Сиздин берүүңүздү күтүп калышчу болду, - деди Санатбек.

- Эми кайра чыгып калат окшойм.

- Жездем иштеп жатабы?

- Ооба. Анын жумушу өзүнчө да.

- Эже. Атамдарга кеңешип көрөйүн, балким Шооланы биякка окутуп коербуз?

- Ошентсеңер жакшы болот эле, - Айганыш инисине үмүттүү карады. - Шоола мага өзү да көнүп калды.

- Болду, эже, капаланбай тур, биз өзүбүз айтабыз.

- Рахмат сага, иним, - деп Айганыш чай куюп, тамагын ысытып келди. - Ич, кардың ачкандыр?

- Ачканын айтпа, тим эле ичегим жабышып калгандай болду, - Санатбек күлдү. Эки бир тууган көпкө отурушту. Санатбек эки жакты каранып:

- Жездем жок беле? - деди.

- Жок… - Айганыш сөз таппай какап кетти. - Келе элек.

- Кеч болуп калды го?

- Иши ошондой, болду эми жатып эс ал.

- Болуптур, - деп Санатбек ордунан турду.

- Төркү үйгө кирип, диванга жата бер! - деп коюп Айганыш өз бөлмөсүнө кирип, жатып алып ыйлап атты. "Оо кудай, бул эмне деген табышмагың, ушинтип үйбүлөбүз урап калабы, ажырашып тынабызбы, балдарым атасыз чоңоебу? Нурдин бизди таштап кеттиби, бузулган үйбүлө болуп калабызбы?" деп бүткөн бою солкулдап ыйлай берди. Ошол бойдон уктап калды. Эртең менен туруп, балдары ойгоно электе кийинди да, чыгып кетти. Ал ошол күндү да эптеп өткөрдү, кечке маал дагы шашыла чыгып баратканда аны Назира деген режиссер кыз токтотту:

- Сизди Кудайберди Ачылович чакырып жатат.

- Эмнеге?

- Кирип көрүңүз, - деп коюп Назира ары басып кетти.

- Ушунуку өттү, дагы бир жолу бирдеме десе ачык айтып чыгам да, абийирин төгөм. Мен муну башкалардай болуп жашырып отура албайм! - деп күбүрөнө Кудайберди Ачыловичтин кабинетин көздөй жай басып баратты. Кабинетке жеткенин да байкабай калган экен, эшик ачылып, бет маңдайлаша түшкөн шефти көрүп, чочуп кетти.

- Айганыш, мен сени күтүп жаттым эле, - деди ал шашыла.

- Келдим, агай, жумуш барбы? - Айганыш суз гана тике карап, жооп күтүп калды.

- Аа-а, ооба-ооба, кир сүйлөшө турган сөз бар, - деп Кудайберди Ачылович эшигин ачып кирип баратып, - Тартынбай кире бер, - деп койду да, өзү ордуна отуруп, Айганышты бутунан башына чейин сыдыра тиктеп, ойго батып калды. - Отур, Айганыш, - деди колун жаңсай. Бирок Айганыш отурбады.

- Жок, агай, шашылышмын, үйдө балдарым жалгыз калган. Кеч кирип кетти, коркуп калышат.

- Айганыш, Айганы-ыш, бир-эки саттан эчтеке деле болбойт, күйөөң келип калаар, бир аз отурчу эми.

- Жок, агай, менин убактым жок, - Артына бурулуп кете турган болгондо:

- Өтө текебер экенсиң, мынчалык көтөрүлбөсөң болбойбу же ошончолук эле башкачасыңбы? - Кудайберди Ачылович ордунан туруп келип, аны айлана басты. - Кербезиң кээрдүү экен го, күйөөңө ак болгуң келеби? - деди кекете.

- Сиздин мындай сөз а йтууга кандай акыңыз бар?!

- Ой-ой, Айганыш Бекбоевна, бул жерге мен болбосом келбес эместигиңизди билесизби? - Кудайберди Ачылович туталана карады.

- Иш-шиңиз өзүңүзгө буйрусун, мен мындай жол менен жумуш тапканча үйдө отурганым артык! - деп чыгып баратып, - Мен бул ишти жөн калтырбайм, менин күйөөм Нурдин Кадыров деген болот, ал жумуштан кеткен соң сиздин да биерде отурууга акыңыңыз жок! - деди.

- Эмне-е, эмне дейт бу неме, күйөөм дейби?! - деген бойдон Кудайберди Ачылович эси ооп кала берди. Анын бул абалда калганын эч ким уккан да, билген да жок, дендароо болуп көпкө отурду да, жин тийген немече ээн кабинетти жаңырта каткырып атты…

Айганыш туталана үйүнө келди, Шоола тамак жасап аны күтүп отурган. Келээри менен эле балдары асыла кетишти:

- Апа-а, атам качан келет?

- Атамды аябай сагындым, качан келе-ет?

- Апа дейм, атам келеби? - деп эки баласы эки жагынан чыгып жүдөтүп жиберди, жооп бергенге кудурети жетпей кичинекей уулунун өзүнчө ойноп жатканын көрүп: "Байкушум, садагам менин, эгер Нурдин келбей калса бул билбей деле калат окшойт" деп ойлуу теңселе отургучка отурду.

- Апа, атам келем дедиби?

- Эмнеге айтпайсың, апа, атам качан келет дейм? - деп Рамис Айганышты жулкулдатып ийгенде эсине келип:

- Кичинекейлерим менин, балапандарым десе, атаң алыста жүрөт, келет дебедимби, - деди шалдырай.

- Эмнеге алыска кетет, бизди сагынтып коюп жүрө береби, аябай сагындым, апа-аа, - деп Рамис ыйлап кирди.

- Болду, уулум, силер чоңоюп калбадыңарбы, жигиттер эч качан ыйлабайт. Инилериңди ойнотуп карап тур, сен Адис, Рамис менен урушпай ыйлабай ойногула, макулбу? Атаңар келгенче жакшы бала болгулачы ээ? - Айганыш балдарын өөп, сооротуп, анан столго отурушту. Ал балдарынын "атам качан келет?" деген сөзүн уккан сайын жүрөгү солкулдап, жарасы "зырп-зырп" этип аргасыз ыйын токтотот.

- Эже, бүгүн бирөө үйгө телефон чалды, бирок үн дебей коюп койду, угуп жатам десем да унчукпай койду, - деди Шоола эбиреп-жебиреп тамак ичип отурушканда.

- Ким экенин айтпадыбы?

- Жок, эчтеке деген жок.

- Мейли, - деп койду Айганыш.

Ошол түнү ал уктабады, түнү бою кирпик какпай чыкты. "Неге жашоо ушундай жалаң булганычтан турат, өмүрдү узартуучу бала дешет улуулар. Бизде баары бар, бир гана жетишпегени эрди-катындын бири-бирин ызааттап, сыйлаганы. Үйбүлөбүз ыдырады, же үйбүлөнү сакташ үчүн мен эч нерсени сезбеген макулук же кулагы керең, көзү көр бечара болушум керек беле?" деп бушайман боло берди. Бирок бир жыйынтыкка келген жок. Терезеден таң шооласы түшкөндө гана көзү илинип баратты, кирпиктерин кайра-кайра ирмегилеп, денеси оорлошо ордунан турду. Түнү менен уктабай чыкканга башы зыңылдап, өзүн чарчаңкы сезип калыптыр. Ыңгырана ваннага кирип бети-колун жууп, эртең мененки тамагын ичти да, жумушка камынды. Кечээги окуяны эстегенде буту шилтенбей: "Барбай эле койсомбу, ошол сөздөрдөн кийин ал жерде иштегеним болбой калат го, же бара көрсөмбү? Уяты болсо унчукпас, жок дагы бирдеме десе үстүнөн арыз жазып, түбүнө жетем" деген ойдо үйдөн чыгып, ишенимдүү кадам таштады.

Иш күнү күндөгүдөй эле башталды, жумушка келгенине аз убакыт болсо да, ага баары жакшы маанайда карашып, айланасындагылар менен жакшы боло баштаган. Эси-дартынын баары шевинде болуп жатты. "Качан мага кирсин дээр экен, кудай ай, деги бул дүйнөдө акыйкаттык менен тазалык жокпу? Сыртынан баары жакшы бир калыптагыдай эле өтүп жаткандай" деп жүрөгү түпөйүл болуп, дал ушул учурда бүт жан дүйнөсү таптаза наристе болуп калгысы келип турду. Баладай назик, таза, баладай ыйык нерсе жок эмеспи дүйнөдө. Аңгыча түштөнүү убактысы келип, Айганышты бирге иштеген Тамара деген келин атайын чакырып калды. Айганыш анын көңүлүн кыя албай ээрчише бөлмөдөн чыгышты.

- Айганыш эже, сизге абдан таң калып жатабыз, эмнеге турмушка чыга электе иштеген жоксуз? - Тамара шакылдай кызыккан суроосун бере салды.

- Тамара, билесиңби, жаш кезде сүйүү-күйүү деп күйөөгө тийип кеттим, эгер кечиксем күйөөсүз каламбы дедим. Анан үйбүлө, бала деп жашадым, ошентип баарын түптөп коюп, анан өз кесибим боюнча иштемек болдум, - Айганыш ойлуу сүйлөп баратты. - Анан конкурсту угуп калып келе бердим, анткени менин кесибим да журналист эмеспи, - деди саал жылмая. Аңгыча ашканага жетип келишти. Кызыгы ашканага кирип отургандан кийин Тамара эки жагын карана ыңгайсызданып отура албай тамак-ашка буйрук берилгенден кийин:

- Эже, бул жакка келээрде ажатканага кирбей келе берипмин, сиз отура туруңуз, - деди да, туруп кетти.

- Эч нерсе эмес, барып келе бер, - Айганыш башын ийкей күлүмсүрөп кала берди. Жаагын таянып ойлуу отурган, бир маалда жүрөгү солк эте алды жагын караса Кудайберди Ачылович турат.

- Сиз… - Айганыш ордунан тура калды.

- Отур, отура бер, мен чыгып бараттым эле, тамагың таттуу болсун, - Кудайберди кытмыр күлүп, анын каршысындагы орундукка отура кетти. - Түштөнүү убактысы бүтүп баратат, тамактанып ал, - деди жайма-жай гана.

- Жок, мен тамактанып бүттүм, сиз отура бериңиз! - Айганыш ордунан тураарда Кудайберди:

- Отур, эки ооз сөзүм бар, андан кийин сен эмес, мен кетем! - деди аны сүрдүү карап. Айганыш анын көздөрүнөн жалтанып, басып кете албай кулагым сизде дегендей таризде башын ылдый кылып отуруп калды.

- Биринчи сенден кечээги сөзүң чынбы деп сурагым келет, оор болбосо чынын айтсаң.

- Чын.

- Эмесе мындай, эмнеге бири-бириңерди жашырдыңар?

- Аны сизге айта албайм, менин ал жерге ишке бараарымды Нурдин да билген эмес.

- Болуптур эми, тамактанып ишиңе кириш, - деген Кудайберди Ачылович ордунан туруп кетти. Айганыш жүрөгү дүкүлдөй чекесин баскан чыбырчык терди аарчый улутунуп алды. "Менин баскан изимди аңдый баштаганбы, оо кудай, деги эмне болуп жатат? Кандай ишти баштадым эле? Нурдинди жаман абалга калтырдым, үйдөн безип кетти, балдарым атасын издеп чырылдап отурат, деги мен жаман аялмынбы? Дүйнөнү сактап калчу аялзатынын мээримдүүлүгү, кеңдиги менде жокпу, мен кара өзгөй, пейили тар аял болуп төрөлдүм беле?" деп дендароо болуп отурганда Тамара келип калды.

- Оой, дагы эле тамак жебей отурасызбы? Мен кезек күтүп калбадымбы, айтпаңыз, чыдамым кетип зорго турганда араң кезекке жеттим, - деп бежирей отуруп кашык-вилканы колуна алып: - Келиңиз, тамактаналы, - деди күлө.

- Абдан кечиктиң, Тамара, бул жөн гана сырбы же чындап эле ажатканада жүрдүңбү? - Айганыш аны сумсая карады.

- Бул эмне дегениңиз?

- Мейли, түштөнүүгө чакырганыңа чоң рахмат, - деди да Айганыш туруп кетти. Тамактан ооз тийбей басып кетиши Тамараны ыңгайсыз абалда калтырды. Өзү да бир аз ичип, анан Кудайберди Ачыловичтин суранычын аткарбай кое албаганына ичтен кыжаалат болду. Стол үстүндөгү тамактар ошол бойдон калды, Тамара төлөп коюп өз жолуна түштү, канча ачка болсо да жүрөгүнө баспады.

***

Айганыш жумушуна келип да, тынчтана албай жатты. "Бу неге мага мынча асылып калды? Нурдиндин аялы экенимди айттым, эми эмне дээр экен? Бул жерде калсамбы же өз ыктыярым менен кетип, аялдык вазийпамды аткарып, эримдин сүйүктүү жары, балдарымдын энеси болуп тынч жашай берсемби? Антпесем бул ыплас жолго түшүп, абийиримден кетип калат окшойм. Жо-ок, мен адам бойдон калышым керек" деген чечимге келди. Ошол күнү кызыктай абалга туш келди. "Президенттин буйругу" дегенди угуп калды. Ооба, ал эчтеке түшүнбөсө да бийликтин буйругу экенин билип, бирок эмне буйрук экенин териштиргиси да келбей өз иши менен алектенип кетти. Бара-бара жумуш көбөйүп, башчынын тапшырмасы менен тынбай эмгектенип жаткан. Бир күнү Кудайберди Ачылович чакырып калды. Эшиги саал кыңкайып ачылып турган кабинетке ыңгайсыздана баш бакты.

- Саламатсызбы?

- Саламат, кел отур, - Кудайберди Ачылович маңдайындагы креслону кол жаңсай көрсөттү.

- Колум бош эмес эле, сиздин чакырганыңыздан... - Айганыш коомайлана шашып жатканын билдиргендей карады.

- Ко-ош, өз ишиң өзүңө жагып жатабы?

- Жакканынан иштеп жүрөм.

- Демек жакты де, эмесе мындай, жанагы түз берүүлөрдөгү тиги жогору жактагылар жөнүндө элдин кыйшык сүйлөгөнү же осол суроолору болсо баарын алып саласың, уктуңбу? Мындан ары кабарларды алып барасың, макулбу? - Кудайберди Ачылович Айганышты көзүнүн төбөсү менен карады.

- Агай...

- Агай-сагайдын кереги жок, президентке каршы ой-пикирлердин бири да элге угулбаш керек, кантсе дагы ал башчы, биз анын кол алдындабыз...

- Чындыкты элден жашырабызбы?

- Чынды-ык, чындык кайда экен, чындык тээтиги асманда-а, - Кудайберди Ачылович сөөмөйүн чычайта жогору көтөрдү. - Биз жогорку жактан келген буйрукту аткарабыз.

- Мен өз ордумда эле иштейм, буга башкалардын күчү жетпесе мен аткара албайм! - Айганыш ордунан тура жөнөдү.

- Андай болсо жумуштан чыгып кетишке туура келет!

- Сиз өз билгениңизди жасаңыз, а мен өзүмдүкүн. Күйөөмдү жумуштан себепсиз кетиргениңиз жетишет, мен сиз менен сүйлөшчү жерден сүйлөшөм! - деп Айганыш чыгып баратканда:

- Күйөөң жумуш ордунда ойношчулук кылып, терс иштерди жасаганы үчүн кеткен, - деди Кудайберди Ачылович туталана.

- Сиз тазасызбы? Мен сиз жөнүндө иштиктүү далилдерди даярдап койгом, башчы болсоңуз өз ордуңуз менен болсоңуз болмок! - деди да чыгып кетти. Кудайберди Ачылович кыжына үстөлдү бир муштап отуруп калды. "Жетиштүү далил даярдап койгом" деген сөз анын мээсин көзөп өткөндөй эле болду. Ушунча жыл иштеп, бийликтин айтканынан чыкпай берчүсүн берип, таянчуга таянып жашап келди. Кол алдындагылар минтип сүйлөмөк тургай көзүнүн кареги менен тең айланып, кабинетке кабак-кашын карап киришчү, айтканын аткарышчу. Айганыштын бул кылыгы анын жинин келтирди, мезгил катаалдашып, элдин бийликке кыжырдануусу күчөп турганда телевидениедеги берүүлөрдү этияттабаса ордунан ыргып кетиши да мүмкүн эле.

- Демек, бул аял ойноочу менен ойнобой, мени менен акыйнек айтышкысы келип жатабы? - деп үстөлдү таяна көпкө ойлонду да, ордунан туруп, кабинетинде ары-бери басып жүрдү. - Не болсо да муну иштен айдаш керек, - деп алды анан.

Ошол убакта кабинетине бейтааныш жигит кирди.

- Уруксат бекен?

- Кел-кел, жигит.

- Мен Асылбек Айданкуловмун, - деди ал өзүн тааныштыра орундукка отуруп жатып. - Мен прокуратурадан келдим, сиздин үстүңүздөн арыз түшкөн эле, мүмкүн болсо...

- Токто-токто, жигит, - Кудайберди Ачылович колун көтөрө анын сөзүн бөлдү. - Ким арыз жазганын билсем болобу?

- Нурдин Кадырович деген, ал телевидениеде көп жылдар бою иштеген экен, - деди Асылбек Айданкулов.

- Ош-шондой де, ко-ош эмне дегиң бар?

- Сурак бересиз.

- Мен баш тартсамчы?

- Тарта албайсыз, мыйзам боюнча суроолорго жооп бересиз, арыздагы доолор такталбаса демек эч нерсе болбойт.

- Болуптур, - деген Кудайберди Ачылович ойлуу отуруп калды.

Ошол күнү ал прокуратурага барып, арыз менен таанышып чыкты. Убактылуу кызматынан четтетилип, ордуна Светлана Николаевна келди. Бир айдын аралыгында Нурдин Кадыровичтин арызынын негизинде баары такталып, Кудайберди Ачылович жумушунан кетти. Светлана Николаевнага болсо сөгүш жарыяланды. Ошентип Нурдин жеңишке эле жетпей дал Кудайберди Ачыловичтин ордуна дайындалды. Айганыш анын жетекчи болуп келгенин укту, сыр бербей иштей берди. Бирок Нурдин үйүнө дале барган жок. Сезима болсо күндөн-күнгө аны демите баштады:

- Мен качанга чейин ата-энемден жашырынып жашайм, качан нике кыйдырасың? Болбосо сенин үстүңдөн мен арызданам, кечээ эле жаңы отурган ордуңдан заматта ыргыйсың.

- Эмне, сенин кыздыгыңды мен алдым беле? Кудайбердиден калбадың беле, эми мага эмне догурунасың? Башында эле айткам сага, үйбүлөм, балдарым бар, сага үйлөнө албайм деп.

- Муну кара, бала сенден экени калппы?

- Калп, сенин жалгыз мени менен жүргөнүңдү кудай билет, баары бир бала төрөлмөйүнчө эч нерсени тактай албайсың. Сен мени сотко берсең мен Кудайбердини кошо чукуйм, ал сенин кыздык белгиңди алганы үчүн жооп берсин!

- Акмак! - Сезима бетин басып, ыйлап кирди. - Силер ушундайсыңар, эркектер, айланып-кагылып көтүмдү жалаганча жалынасыңар, арабаңар суудан өткөндөн кийин өзүңөрдү ала качасыңар!

- Мен бирөө тешкен тешикке малынып калгым келбейт, андай акмакты башка жактан изде!

Нурдин каалганы тарс жаап, чыгып кетти, Сезима ыйлаган бойдон кала берди. Отуруп-отуруп башына бир ой келди, ал ушул жашоодон, адамдардан көңүлү калды. "Эми мага баары бир, тирүүлүктүн кызыгы ошол кумар кандырууда болсо далайыңа көчүгүмдү жалатып, далайыңа сордуртам" деп ойлоп, ордунан ыргып турду. Ооба, бул адамзаадасынан чыккан айбандардын кылган кылыгына өчөшкөн жаш кыздын тагдырынын бузулушу, максатсыз, жалаң төшөктүн ичинде болчу маданиятына аргасыз баш иймекчи болгон бечаранын көз жашы, көкүрөк дарты. Ал эми кресло деп жан үрөп, кызматтан кызматка көтөрүлгөн чиновниктердин көшөгө артындагы көңүл ачуусунан барчылык менен мансабына чиренген дүнүйөпороздордун бир гана күнкүсү, эки сааттык эс алуусунан тарткан азап-тозок канчалаган кыздардын тагдырынын таш-талканын чыгарып, бактысыздыкка алып келгени жумурай-журттун оюна да келбейт.

Ошентип Сезима жашаган үйүн сатып, башка жакка көчүп кетти. Баласын төрөгөнчө көздөн далдаа болоюн деп чечти.

Айганыш тамагын жээр-жемексен болуп, телмирип отурду, көз алдында жаңыдан баш кошкон бактылуу кездери, үч баласы төрөлгөндөгү Нурдиндин кубанычтуу мүнөттөрү тартылды. "Эх жараткан, бактылуу кезде бакыттын жылмайып төрүбүздө турганын сезбейт экенбиз да, көрсө адам өтө ач көз, барына топук кылбаган эң жаман, эки аяктуу макулуктан өткөн жан болот тура. Жылуу очогумду буздум, топук кылып отура берсем Нурдин кайда бармак эле" деп улутуна терезеден алыс жакты карап отурду. Коюу кара түн, жылт-жулт эткен жылдыздар, аларга кошулуп шаардын көчөлөрүндөгү жарыктар, жолдон өткөн зуулдаган машинелердин дабышы анын азыр тирүү экенин сездирбесе моло сымал нес болуп калган. Эшик ачылгандай болду, Айганыш козголбоду. Көзүнүн жашы жүзүнөн ылдый салаалап куюлуп атканын да туйган жок. Нурдин үйгө баш багып, жымжырттыктан улам ашканага кирип келатып, ары карап турган аялын көрүп, туруп калды. Ушул кезде ал бардык күнөөсү үчүн кечирим сурап, жарашайын деп келген. Өзүнүн кылмышы Айганышты тирешүүгө мажбур кылганын сезип, анын кек алуу үчүн жасаган ар бир күнөөсүн кечүүгө да даяр эле. Терезеде көз жашы куюлуп ойлуу турган Айганыш бир нерсени сезгендей артына бурула берип, өзүн тиктеп турган күйөөсүн көрүп, шаша көз жашын аарчып жиберди. Анын бул турушуна Нурдиндин жүрөгү ооруп кетти.

- Айганыш, кечир мени...

- Нурдин, эмнеге келбей кеттиң? Балдарың "атам качан келет?" деп сурай берип тажатып жиберди, - деп аялдык көтөрүмдүүлүгү, мээрмандыгы жеңип, жүгүрүп келип кучактап калды. - Эми эч жакка кетпейсиңби?

- Жок, алтыным, эч жакка кетпейм, мени кечирсеңер эле болду.

- Кечире турган күнөөң жок, Нурдин, эркектин кылганы кылмыш эмес, сага эрегишкен мен айбан. Сен мени кечир, Нурдин, балдарымдын атасы, үйүмдүн ээси болчу!

- Кантет, Айганыш, жаным десе, мындай эмес элең го? - Нурдин аялын бооруна кысып, көз жашын аарчып, чачынан сылап жатты. - Менин күнөөм тоодой, балдарым менен сенин алдыңда айыптуумун!

- Жок-жок, андай дей көрбө, Нурдин, менин ордум үйдө, балдарымдын кашында. Сенин кызматтан келишиңди күтүп отурганымда экен, - Айганыш солкулдап ыйлап жатты. - Сен эч жакка кетпечи, ардагым...

- Алтыным, айкөлүм менин, чалкыган деңиздей кең пейилим!

Ушул учурда Нурдин дагы көзүнө жаш алып Айганышка жүрөгүнөн ыраазы болуп турду. Аңгыча кобур-собур үндөрдү угуп, ойгонуп кеткен улуу уулу Рамис чыга калды:

- Ата-а! - деп келип, кучакташып турган ата-энесин кучактап калганда Нурдин Айганышты кучагынан бошотуп, баласын жерден так көтөрүп өпкүлөдү:

- Кагылайындарым десе, силерди аябай сагындым.

- Ата, эмнеге кечиктиң, биз сизди аябай сагынып кеттик. Адис менен Денис ыйлабадыбы атам качан келет деп.

- Садагаларым, ырыстарым десе, эми эч качан алыс кетпейм, - деп Нурдин өз күнөөсү үчүн аялынан жеме угуп, үйдө уруш чыгат деп келсе ою ордунан чыкпай, тескерисинче кош колдоп, эч нерсе болбогондой тосуп алганына жетине албай турду. Үйбүлөсү үчүн башы менен жер казганга да даяр экенин сөз менен айтып жеткире албай толкунданды. Бакыт дегениң көзгө көрүнбөгөн ыйык нерсе эмеспи, бир келип кетчү жаз менен жай сыяктуу ысытып, көркөм кооздугуна бөлөсө, күз менен кыш сыяктуу адамдын денесин суутуп барып, тоңдуруп койчу нерсе экен. Бакыт кушу кимдин башына келип коноору белгисиз, кармап калса калат пенде, болбосо тешик тепшиси менен калаары бышык. Ошондуктан ата-бабалар "бакыт тоголок, мээнет жалпак" дешкен тура...

Нурдин Айганыштан эч нерсе сурабады, сагынышкан эрди-катын бир төшөктө түнү бою бирге болушту. Эмне деп сүйлөшүштү, кандай чечишти ким билсин, бирок жашоодо да, иште да бирге болууга бүтүм чыгарышты. Эмгектен эргүү алып, эриш-аркак бирге өмүр өтөөгө, уулдарын эч качан томсортпой бактылуу балалыкта өстүрүүгө бел байлашты. Эртеси экөө ээрчише телевидениеге барып, өз-өз ордунда отуруп, иш башташты. Чогуу иштешкендер саламдаша, өздөрүнчө шыбыраша калышат. Алардын жубайлар экени дайын болуп калгандан кийин атайын Кудайберди Ачыловичти кетирүү үчүн уюштургандай сезип, күбүң-шыбың сөз жүрүп жатты. Бирок бири дагы ушак сөзгө көңүл буруп койгон жок, көнүмүш жумуш менен алек болуп, балдарынын ширин тилине, кыял-жоругуна канып, бирге жашоодон өткөн бакыт жок экенин сезди экөө тең.

Дал ушул учурда Нурдин Кадыровичке өчөшкөн Кудайберди алардын бактысына көз артып, кызматтан кеткенине ичи ачышса, өзү таштаган капканга Айганыштын түшүп бербей кекирейгенине кыжыры кайнап, кандай жаза колдоноордун аргасын таппай жүрдү. Күндө алардын бирге келип, бирге кеткенине астыртан көз салып, күзөтүп турат. Ошол күнү Нурдин жумушунда кеч калып, Айганыш эрте чыгып аялдаманы көздөй жөнөгөн. Аңдып турган Кудайбердинин кара машинеси жандай келип токтоду да, ире-ширедей эки киши аны көтөрүп, машинеге салып жүрүп кетишти.

- Акмактар, мени эмне кыласыңар? - деп Айганыш кыйкырды эле бири оозуна колун такап, беркиси көзүн таңып, колун артына кайрыды да:

- Өлүмгө бараткансыбай жөн бас, ырахат тартуулайбыз, - деп корс этти да, тыбырчылаганына карабай уктатчу дары тамызылган чүпүрөк менен бетин басып, эстен тандырып койду.

- Дачага! - деди Кудайберди.

- Жарайт, - деп корулдады рулдагысы.

Айганышты тоо тараптагы дачага алып барып бөлмөгө киргизишти да буту-колун керебетке таңып туруп, эсине келтиришти. Көзүнө кара чүпүрөк байланган Айганыш үрүл-бүрүл бөлмөдө колу-буту таңылуу экенин байкаганда үнүн чыгарууга алы келбей тыбырчылап, бошонууга аракет кылып жатты. Оозуна скотч чапталуу. Бир маалда жанына бирөө келип, кийим-кечесин дал-далынан айрып жиберди да, үстүнө чыкты. Эркектин тер жыттанган коңур жыты Айганыштын мурдун өрдөдү. Үстүндөгү киши бышылдап анын бети-башын аймалап да, эмчектерин мыжыгып да жатты, анан үрпүн тиштегилеп келип, жан жерине колун сойлотту. Айганыш мурда мындайды көрбөгөнгө үрөйү учуп, жан-алы калбай тыбырчылап кирди, бирок аласын кытыгылаган сөөмөйдөн улам дүүлүгүп жыргалга бата баштады. Муну тиги неме сездиби, шыбырап:

- Сулуум, тылагың ысык экен, кандай ширинсиң, о-оох, алтыным, ырахат тартуулачы мага, - деп денесинин чоло жерин калтырбай өөп жатты. Денесине кылдуу бир нерсе тийгенсиди, эркек киндиги тушун өпкүлөп жатканда дагы бирөө келип, оозундагы скотчту алып жиберди эле Айганыш:

- Сиз кимсиз? - деп сурады алсыз гана, анын урушканга да алы келбей дүүлүгүп онтоп алды.

- Кандай, сулуум, менин эркелеткеним жактыбы? Денеңдин актыгы тим эле сүттөй экен, чиркин. Ушундай жандын жары кандай бактылуу болду экен ээ, кол жетпеген сулуунун үңкүрүнө жетип, бүгүн менин мырзам да бактылуу болду, - деп сөөмөйүн Айганыштын аялуу жеринин төрүнө чейин сойлотту.

- Кыйнабаңызчы, - деди Айганыш аргасыз. - Колумду чечип коюңузчу, эгер адам болсоңуз.

- Ма-акул, бирок каршылык көрсөтөм деп ойлобо!

- Жок, көрсөтпөйм, колуңуздамын го, - деп жалбарганда баш жагындагы киши акырын колдорун чечип койду. Бөлмөдө дагы бирөө бар экени шексиз эле, анткени үстүндөгү киши өз аракетин кылып, алкымынан аймалап аткан.

- Кана, сулуу, акыштанып койчу, жан жериңдин ысыктыгын ай, - деп шыбырап, адегенде сөөмөйүнүн жардамы менен кумарга батырды. Анан беркиге белги берди окшойт, буттары да чечилди. Дароо эки бутун эки жакка керип, дыңкыйган алигисин кынга тыгып жибергенде Айганыш чаңырып алды.

- Дагы, дагы акыштап койчу, секетим менин, кумарымды кандырчы! - деп шыбырай күчөнө итенип киргенде Айганыш озондоп барып, бейтааныш адамды апчый кучактады.

- Жаны-ым, дагы, дагы!

Анын үнү чыккан сайын эркек да такылдатып уруп жатты. Эки уругу арткы тешигин чапкылап бөлмөнүн ичи кышылдаган, онтогон дабыштарга толду. Айганыш мурда болуп көрбөгөндөй ырахатка батып, ушу кезде кимдин астында жатканы да эч кандай мааниге ээ болбой калды. Кумардын туу чокусуна чыгалбай эки сааттай аңкылдашкан экөөнүн тең эстери ооп, эркек оор салмагын сала үстүнө жатып калганда бирөө келип, Айганыштын оозуна скотч чаптап, буту-колун кайра таңып койду. Арадан үч күн өттү. Тиги коңур тер жыттанган неме күнүгө эки-үч жолу келип, кумарын кандырып кетип жатты. Күндүз ага эч ким кирбейт, түнкүсүн бөлмөнүн ичине бош коюшат. Үчүнчү күн дегенде тамак беришти...

Нурдин үйүнө келип, Айганыштын келбегенине адегенде анча деле тынчсызданган жок. "Балким курбуларына жолугуп калгандыр" деген ойдо Шоола жасаган тамакты балдары менен чогуу ичип жатып алды. Түн бир оокумда ойгонуп, уктап жаткан балдарынын бөлмөсүнө баш бакты, Айганыш дагы эле келе элек. "Курбулары менен кармалып калса телефон чалып айтат эле, же бирөө менен кетип калдыбы? Ошондуктан менин күнөөмдү териштирбей тим болгондур, эртең келсе ачыгын сурап билем. Чындыкты айтпаса ажырашам дагы балдарды өзүм алып калам" деп ойлонуп жатты. Таң атканча уктай албай отуруп, эртең менен жумушка кетти. Саат ондордо кыжаалат болуп отурса телефон шыңгырап калды. Шашыла ала коюп:

- Алло, угуп жатам! - десе:

- Нурдин мырза, аялыңыз бизде мейманда! - деп корулдады бирөө.

- Ким бул? Кайдан чалып жатасыңар?

- Аялың кайда экенин кыйын болсоң таап ал, болбосо аны көрөм деп ойлобо!

- Акма-ак! - дегиче телефондун трубкасынан түүт-түүт деген үн угула баштады.

Бир ордунда отура албай кыжаалат болгон Нурдин кабинетте ары-бери басып жүрдү да, телефонду ала коюп:

- Алло, милициябы? Мен телевидениенин башкы директору Нурдин Кадыровмун, кечээ кечке маал менин аялым саат сегиздерде жумуштан чыккан бойдон үйгө келген эмес. Азыр белгисиз бирөөлөр чалып, "аялың бизде" дешти. Мен сиздерден өтүнөм, тапканга жардам бериңиздер! - деди да трубканы кое салып, башын мыкчып отуруп калды. Бир аздан кийин жардамчысын ордуна койду да, машинасын атырылта айдап, кайдадыр жөнөп кетти. Кайната-кайненесине, балдарына билгизбей эле коеюн деп ойлоду, бирок эч нерсе кыла албады.

- Жезде, эжем кайда кетти эле? - деп сурады Шоола ошол эле күнү.

- Аа, ал жумуштары менен командировкага кеткен, келип калат, - деп кайсактап араң жооп берди Нурдин.

- Ата, апам качан келет? - деп эң кенжеси Денис ага жармашты.

- Келет, уулум, келет апаң.

Нурдин жанын коерго жер таппай телефондун жанында отурду. Түн ортосунда көзү илинип кеткен экен, телефон чырылдап жатканынан жетип барып, ала койду.

- Алло...

- Аялың керек болсо азыр Кызыл-Аскердеги Ден Сяопин менен Месарошанын кесилишине кел! - деп кайра трубканы коюп коюшту.

Нурдин шаша-буша кийинип, сыртка чыкты да, машинасына отуруп, жолго чыкты. "Энеңди урайындар, ким экениңерди билип алсам жаныңарды көзүңөргө көрсөтпөсөм элеби" деп ызырына сөгүнүп да алып, анда-санда зуулдаган машинелерден өтө калып кетип баратты. Месарошага келгенде машинени токтотуп, түшкөндөн коркуп көпкө отурду. Ошол кезде аны карап турган шектүү машине көчөнүн аркы бетинен бурулуп келди да, эшигин ачып, Айганыштын таңылуу денесин ыргытып:

- Айтканды орундатпасаң аялыңдын күнү бир ок менен бүтөт! - деп коюп ызылдата айдап көздөн кайым болду. Нурдин жүгүрүп жетип, Айганыштын буту-колун чечип, көзүндөгү таңуусу менен оозундагы скотчту алды.

- Эмне болду, алтыным? - деди.

Бирок жообун күтпөй эле таптак көтөрүп, машиненин арткы орундугуна жаткырды. Үйгө келгенден кийин аялынын билектери менен буттары катуу таңган жиптен канталап кеткенин көрдү. Абайлап диванга жаткырып, башын көтөрдү, бир аз эсине келе түшкөн Айганыш:

- Мен кайдамын? - деди алсыз.

- Үйдөсүң, алтыным, үйдөсүң, - Нурдин ага үйрүлө калып жүзүнөн сүйдү. - Көзүңдү аччы, кандай айбандар экенин айтчы мага...

- Ыя?

- Мейли эс ал, алтыным, бирдеме ичесиңби?

- Суу берчи.

- Азыр, - Нурдин шашыла туруп, ашканадан апельсин ширесин алып келип, Айганыштын башын өйдө кыла: - Кел, жаным, иччи, - деди өнтөлөй.

Айганыш башын калчылдата соктон эптеп ууртады да, шалак эттире боюн таштап жатып калды. Үч күндөн бери тигилердин берген тамагын ичкен эмес, суусаганда гана суу ичип коюп, таңылып жаткан. Эс-учун жоготуп жатып калды, андан азыр эч нерсе биле албасына көзү жеткен Нурдин терезеден атып келаткан таңдын шооласын карап ойлуу: "Биздин жашоо ушуну менен бүттү" деп аялын жийиркеничтүү карап алды. Ал чачы жайыла көзү ичине кирип, эч нерсени билбей жаткан. Чынында Айганышты жек көрүп турду. Көз алдына аны ар кимиси көтөндөп атканы элестегенде жини келип, дубалды бир муштап алды. Кайра аялынын жанына келип, чечиндирип көрмөк болду. "Ушундан көрө дайынсыз жоготсо болмок, ким болсо да сыртымдан карап, шылдыңдап жүрүп өтөт го" деген намыс анын тынчын алды. Сырткы костюмун чечип атканда чөнтөгүнөн кылайып чыгып турган төрт бүктөм баракты көрдү. Эсине: "айтканды орундатпасаң аялыңдын күнү бир ок менен бүтөт" деген сөз түшүп, кагазды шашыла ала коюп окуп кирди. "Саламатсыңбы, дос, албетте сага азыр өтө оор дечи, бирок жакшылап угуп кой. Үч күндөн кийин жүз миң сомду колуна берип, аялыңды жолго чыгарып кой. Кайсыл убакта, каерден алып кетебиз ал биздин иш, эгер аткарбасаң аялың менен балдарыңдан айрыласың, сенин баскан изиңдебиз, эсиңде болсун!" деп жазып коюптур.

- Эш-шектер! - деп Нурдин кыжынып алды. - Жүз миңди сага оңой эле кармата коем, ушуга чала, иштебей үйдө отурса өлөт беле?

Ошол убакта Айганыш кыңкыстай баштады:

- Суу, суу берчи! - дегенде ширеден куюп, стаканды оозуна алып барды:

- Кел, мына муну ичип алчы.

- Мени кое бергилечи, балдарыма барайынчы! - деп Айганыш өйдө боло калды. Көзүн ачып эки жакты элеңдей карап: - Мен кайдамын, мени кое бергиле, үйүмө барам, балдарым күтүп жатат! - деп тура жөнөмөк болгондо Нурдин кучактап калды.

- Балдар үйдө, уктап атышат, өзүңө келчи, сен үйдөсүң, Айганыш, Айганыш, эсиңе кел дейм, сен азыр үйдөсүң дебатам! - Нурдин аны силкилдетип ийди. - Сен үйдөсүң.

- Нурдин, сен кайда жүрдүң, эмнеге үйгө келбей жаттың? Мен сени аябай күтпөдүмбү, - деп ар кайсыны айтып атканда Нурдин аны үйдө кармай албасын сезди. Аңгыча эшикте аппак таң атып, жандуунун кыймылы башталып калган.

- Шоола! - деди Нурдин. - Шоола, ойгончу!

- Шоола дейсиңби, ал каякта жүрөт, мага эмнеге келбейт? - деген Айганыштын нурданып турчу жүзү кумсарып, көздөрү үңүрөйүп ичине кирип, жаактары үч күндүн ичинде шимирилип кеткен экен, чачтары уйгу-туйгу сапсайып дагы эле өзүнө жарашып турат. - Мени каякка алып бардыңар, менин кардым ачты, - деп тура жөнөдү.

Нурдин унчукпай анын артынан басты, Айганыш ашканага баратты.

- Айганыш, дары ичесиңби? - деп сурады Нурдин аста.

- Эмнеге дары ичем, мен тамак ичем, - деп идиштерди калдыратып жатканда Шоола кирип келди.

- Эже, эмне болду?

- Аа-а, сенсиңби? - Айганыш аны кайдыгер карап коюп, казандагы тамакты чыныга куйбай эле ошо жерден иче баштады. Нурдин аны отургузуп жатып Шоолага кайрылды:

- Тамактан кесеге куюп, жылытчы.

- Азыр, - Шоола газды күйгүзүп, тамакты койду да, эжесин карап калды, бала неме эжесин мындай абалда көргөн эмес, мас болуп калса керек деп ойлоду.

- Эмнеге мага тамак бербей жатасыңар? - деди Айганыш жинди немедей ары-бери ыргалып.

- Тамакты жылытып ичпесең ооруп каласың, - деп Нурдин аны кучактап отурганда мурдуна бир жыт келди. Аялына ийне сайып коюшканын эми гана сезди. Эптеп тамак берип, ооруканага алып барып жаткырышты ойлоду да, Шоола куюп келген тамакты алдына коюп:

- Кел эми муну ичип алчы, - деди. Айганыш адаттан тышкары шапшып, аптыгып ичип атты. Аны карап турган Шоола:

- Эжем эмне, маспы? - деп сурады Нурдинди карап.

- Ооба, курбулары менен ичип коюптур, мен эжеңди ооруканага алып барып жаткырам. Сен балдарды карап тур, кайра келип силерди атамдардыкына жеткирип келем, - деп өзү да тамактанды.

Айганыш шалпылдатып ичип болуп:

- Жатайынчы, жаным жер тартып турат, - деп ордунан турайын деп жыгылып кете жаздады. Аны Нурдин жөлөй калып, туура эле сыртка алып чыгып, машинасына отургузду да, жөнөп кетти. Ооруканага жаткырып коюп, өзү жумушуна келип, орун басарына табыштады. Милицияга келип, Айганыштын чөнтөгүнөн тапкан катты прокурорго көрсөттү:

- Менин өмүрүм дагы азыр кыл учунда, кол жазманы жакшылап изилдегиле, эгер жүз миңди бере албасам булар үйбүлөмө кол салышы мүмкүн, - деди.

- Кам санабаңыз, изилдейбиз, ооруканага дагы алып барабыз, - деди прокурор Асан Эркебаев.

- Ошондой кылгыла, балдар, силерге ишенем, - деди да, Нурдин чыгып баратып эки жакты абайлай бир карап алып, анан машинасын ордунан жылдырды.

Үйүнө келип, балдарын алып айылга жеткирмек болуп кайра жолго чыкканда да күзгүдөн артын карап, корккондой элендей берди. "Булар соо жатпайт, этиет болушум керек, балдарды андан ары дагы башка жакка кетириш керек, болбосо алып кетиши мүмкүн. Деги булар ким? Эмнеге минтип жатат? Кандай өчү бар бизде?" деп ойлонуп келатып: "Шайтан алгырдыкы, Кудайберди болуп жүрбөсүн, анын кримдүйнө менен да катышы бар экенин уктум эле. Болду болбоду ошол мага кекенип калган экен да, ал соо койбойт, изин таптырбайт. Түбү түптүү ал акмак ички иштер министирлигин да колго алган. Милициялардан пайда жок экен, өзүм бүтүрөм, шашпа" деп алды да, арты-алдын дагы бир жолу абайлап карап алып, кетип жатты.

- Эжем ооруп калдыбы, жезде, - деди капыстан Шоола.

- Ооба, эти ысып, суукка урунуп калыптыр.

- Ааа, ага сиз барып турасыз да.

- Ооба, барып турам, сен балдарды жакшы кара, макулбу?

- Карайм дечи, сабагым эмне болот?

- Өзүң окуган мектепке окуй бер, эми баарыңар айылда окуйсуңар, мектепке барганда Адис менен Денис дагы ушул жакка окушат, - деди Нурдин күзгүдөн капарсыз келаткан балдарына көз чаптырып.

- Эжем дагы биякка келеби?

- Ооба, баарыңар айылда болосуңар.

- Сизчи?

- Мен жумушумда болом, барып турам, - деген Нурдин кайдыгер унчукту.

Ал ушул азыр эки күн мурун көргөн түшүн эстеди. Учурма сыяктуу сызылып өтүп жатты: Нурдин тоонун башында жүргөн экен, ырахаттана кучагын керип, керемет кооздукка тойбой эки жагына саресеп салып турса жанына Айганыш келет. Ал бир нерсе деп сүйлөп жаткан, бир кезде аны капкара куш көтөрүп алып кетип, кайра алдына таштайт, караса Айганыштын турсасынын ортосу жыртылып калыптыр. Ал өйдө болмок болду эле Нурдин жөлөй калды. Ошол убакта аны бир торго салып алып, караңгы бир бөлмөгө ыргытып ийгенде ойгонуп кеткен эле.

Эки жагын карап, жүрөгү солк этип алды, эки сааттай убакытта кайнатасынын үйүнө жетип келди. Кубатаалы аларды утурлай тосуп алды, үйүнөн чыга калган Бермет дагы балдарынын келгенине кубана жетип келди.

- Айланайындарым десе, аман-эсен жүрөсүңөрбү? Балдарды алып келдиңби, садага? - деп чурулдаша өзүн көздөй келаткан жээндерин биринен сала бирин өөп жатты. Нурдин учурашып, үйгө кирди. Эч нерседен капарсыз балдар таенесинин берген айранын ичип, каймак жеп жатышты.

- Айганыш келген жокпу? - деди бир кезде Кубатаалы күйөө баласын карап, бир нерседен кабатырлангандай.

- Эжем ооруканада калды, - Шоола озуна жооп берди.

- Эмне болуп, ооруп атабы? - Бермет үрпөңдөй сурады.

- Ооба, бир аз ысытмалап калыптыр, мен кайра кетейин, - деп Нурдин ордунан турганда эки баласы кошо тура калды. Денис болсо бейкапар.

- Ата, апамды ала келесиңби?

- Ата, кайра качан келесиң?

- Келем, уулум, эрте эле келем, - деди да эшиктен аттай бергенде Кубатаалы кошо чыкты. Нурдин ойлуу кайнатасына болгон ишти айтып келип: - Айганыштын абалы жакшы эле, бир аз кыйналып калыптыр. Эки-үч күндөн кийин алып келем, биякта болот. Алар ким экенин өзүм аныктайм, - деди да машинасына отуруп, жөнөп кетти.

Жолду ката ар кайсыны ойлонуп эч кынтык таппады, башы ооруп чыкты. Адегенде ооруканага барып, Айганыштын ал абалын билмек болду. Ал келгенде аялы уктап жатыптыр. Врач менен сүйлөшүп көрүп, ага наркотикти ийне менен сайышканын билди. Жакшылап дарылоосун өтүнүп, кайра жөнөдү. Эмне кылаарын өзү да билбей Сезима оюна түшүп, аныкына келсе эшиги ачык, тыкылдатканда бир аял чыкты.

- Сизге ким керек?

- Бул үйдө Сезима деген кыз жашачу эле.

- Аа, аны билбейт экем, биз муну үч ай мурун сатып алганбыз, - деди ийинин куушура үй ээси.

- Кечиресиз, - Нурдин шылкыя жолуна түштү.

"Кайда кетти экен, байкуш, ата-энесине кетип калдыбы же башка жакка орун которуп менден качты бекен? Мейли өз күнүн көрсүн" деп ойлоп акыркы күнү аны капа кылып койгонун эстеди. Кайда бараарын билбей көпкө кабат үйдүн эшигинде туруп, кардынын ачканын сезе кафеге бармак болду. Машинасын автожайга токтотту да, жакын арадагы бир кафеге кирип тамакка заказ берип анан: "бир күн" деп ийнин күйшөй оор улутунуп алды. Ошол кезде официант келип:

- Башка эч нерсе керек эмеспи? - деп тамагын алдына коюп, күтүп калды.

- Жүз грамм арак алып келиңиз.

- Жарайт, - деген кыз ары басып кетти.

Тамактанып отуруп айласы куруп жатты, ата-энеси менен бир туугандарына бармак болду. Эмнеси болсо дагы берчүсүн берип тынч жашагысы келди. Бирок анча акчаны кайдан табаарын билбей башы маң болуп турду. Кыргызстанда жаңы жасалган акча күчүндө, жүз миң дегенди табуу кыйын болуп, ичкен жүз грамм аракка дем байлай ордунан туруп баратып, кайра дагы жүздү сурап ичти да, шаарда жашаган инисинин үйүнө жөнөдү.

Айганыш бир аз өзүнө келип калгандан кийин ооруканада экенин билди. Укол сайганы келген сестрага карап:

- Мени биерге ким алып келди? - деп сурады башын көтөрө.

- Күйөөңүз алып келди.

- Качан?

- Кечээ.

- Кайра келген жокпу?

- Келген, сиз уктап жаткансыз.

- Аа, - деп койду да, бир нерсени эстей албай башы айланып кетти. Бир баштан эстегиси келсе да эстей албай, тоңкоюп энеден туума жылаңач болуп, бир эркектин жынысын соруп жатканы көз алдына келгенде көзүн жумуп:

- Жо-ок! - деп бакырып ийди. - Жо-ок, жо-ок, баарыңды жек көрөм. Жек көрөм! - деп ордунан туруп алып палатадан жүгүрүп чыкмак болгондо эки-үч сестра кирип кармап калды. Айганыштын жулунганына карабай үчөөлөп керебетке жаткырып укол сайып, тынчтандырган соң Нурдин келди. Ал кара терге түшө чачы саксайып уктап жаткан аялын көрүп зээни кейип кетти. "Акмактар, байкушту кыйнаган экен, мунун күнөөсү кайсы, аялдан эмнени талап кыла алат. Андай кыйын болсо менден албайбы, мени кармап кетпейби" деп чачтарын сылап, колун кармап көпкө отурду. Бир кезде Айганыш көзүн ачып, палатанын ичин айланта көз жүгүртүп келип, жанында отурган күйөөсүн көргөндө ордунан тура калды:

- Сенсиңби, тигилер кайда? Кайда кетишти жексурлар?!

- Айганыш, тынч алып жатчы, эс алчы, жаным, - Нурдин аны кучактап өбөрдө Айганыш аны түртүп ийди:

- Силер айбансыңар, акмак жексурлар, мени маскараладыңар, жек көрөм силерди, акмактар! - деп Нурдинди жакадан алып ургулап киргенде ал аны тынчтандыра албай сестраларды чакырууга аргасыз болду.

Врач менен сүйлөшкөндө ал катуу стресске кабылганын айтты, көпкө дарылаш керек деп да кошумчалады. Заманасы куурула ооруканадан чыгып, жумушуна келип сурагандарга Нурдин Айганыштын ооруп жатканын айтты да, кабинетине кирди. Эч нерсе кыла албады. "Үчүнчү күн" деп койду оозун кыбырата. Кабинетин жаап, үйүнө жөнөдү. Келсе ата-энеси, агасы, иниси, эки карындашы болуп чогуу келип калышыптыр.

- Ишиң кандай, келин жакшы элеби? - деп атасы уулун көрүп эле сурай кетти.

- Бүгүн түнү өзүм барышым керек...

- Кайда?

- Белгиленген жер бар.

- Милисага билдирип койбойлубу? - иниси Суран агасына карады. - Артыңыздан акмалап турбаса болбойт го?

- Болбойт, баары бир жыйынтык чыкпайт, - Нурдин жер карай жооп берди. - Силер үйдө боло бергиле, убакыт болуп калды, өзүм чыгып турушум керек. Алар баарынан кабардар, Айганыштын ооруканада экенин эмдигиче билишти, канча алып келдиңер?

- Сексен миң.

- Калганын өзүм кошом, - деди да, залга кирип кетип, тутам акчаны алып чыгып, кошуп туруп сыртка карай жөнөдү.

- Кудай кубат берсин, балам, башыңарга түшкөн балаанын баары ушуну менен чыгып кетсин! - деп апасы Шуру бата бергенде калганы да алаканын бетине тартты.

- Аман-эсен кайтып кел! - дешкен менен өзүнөн эки жаш улуу агасы менен иниси экөө анын артынан эле чыгып, акмалап турушту. Жарым саат өтпөй Нурдиндин жанына капкара "БМВ" автомашинасы токтоду да, дароо эле кайра жөнөп кетти. Нурдин анын номери жок экенин көрдү, унчукпай колундагы дипломатты берип кала берди. Ал ушу кез өзүнөн үмүт үзүп, тык этип атып ийе тургансып бүткөн боюн муздак тер басып зорго турган. "БМВ" жөнөп кетээри менен эс ала түштү да, шалдырай машинасына түшүп көпкө отурду. "Ушу менен эле кутулсак го жакшы, жыландын куйругун басып алган экенмин, көрүп-билип туруп өчөшпөй койсом болмок" деп ойлонуп, оор үшкүрүнүп алды да, үйүнө жөнөдү. Ал келгенде ата-энеси, бир туугандары чыдамсыздык менен күтүп турган экен. Суран менен агасы Кубан жок эле.

- Акем кайда кетти? - деди Нурдин бир аздан кийин.

- Суран экөө кеткен, жумуштары бар го.

- Аа, - деп койду Нурдин.

- Жакшы бүттүбү, уулум? - Ажымурат карыя уулун үңүлө карады. - Маанайың чөгүңкү да?

- Баары жакшы, ата, кабатыр болбогула. Эми Айганыш жакшы болуп калса эле болду.

- Айганышты эртең барып чогуу көрүп келели, - Шуру эки кызына карады. - Макулбу?

- Барбай анан, жеңемди көрүп коелу, - деп өздөрүнчө сүйлөшүп атышканда телефон чыр этти. Нурдин тура калып, трубканы ала койсо тааныш үн:

- Азамат жигит экенсиң, убадага бек турдуң, эми угуп ал, аялың сага үйрөнгөн позаларды көрсөтө элекпи? Абдан сулуу аялың бар экен, ошого жараша акышы да жакшы экен. Бах, чиркин, денесинин пахтадай жумшактыгы, актыгы, тылагынын тардыгы! - дегенде Нурдин чыдай албай:

- Акмак, сени табам! - деп бакырып, телефонду жулуп ыргытып жиберди да, башын мыкчып отуруп калды.

Айганышты жек көрүп кетти, чоочун эркектин алдында жыпжылаңач болуп акыштанып жатканын эстеп: "Акмак!" деп өзүнчө бакырып алды. Анын үнүнө баары кирип келишти.

- Нурдин, сага эмне болду?

- Тынччылыкпы деги?

- Ким ал? - дешип тегеректеп калганда ал ого бетер бакырды:

- Баргылачы нары, өлбөйм мен!

- Ботом, ал эмне дегениң? Өзүңдү карма да, телефондон ким чалды деги? - Ажымурат жанына отуруп токтоо сүйлөдү.

- Эч ким, жөн эле жумуштан чалып жатышат. - Нурдин өзүн кармай зорго жооп берди.

Эч кимиси үн катпай калышты. Жылып чыгып ашканага кирди да, өзү тамак жасап кирди, көптөн бери үйгө эчтеке алып келбегендиктен, муздаткыч бош эле.

Суран менен Кубан экөө кара айнектүү "БМВнын" артынан жүрүп отуруп, бийик кабаттуу үйгө келип токтогондо алар алыс токтотуп коюп, уурдана акмалай кирип, сегизинчи кабатка келишти да, бир бөлмөгө кирип кеткенин көрүштү. Алар үчөө эле. Кирип кетээри менен каалганын түбүнө тура калып тыңшаганда ичинен бакылдаган үндөр угулганы менен сөздөрү угулбады. "Дача, Кудайберди" деген сөздөрдү кулагы чалып калды. Дароо ылдый түшүп, үйгө жөнөштү.

- Нурдин, - деди Кубан келип эле. - Кудайберди дегенди билесиңби?

- Эмне болду?

- Биз алардын жайын көрүп келдик, "дача" деп сүйлөп атышты, бирок кайда экенин биле албадык.

- Мен билгем, ошол экенин сезгем, акмактын ушуга бараарын ойлогон эмес экенмин да...

- Аларды ушундайда кармаш керек, - деди Суран.

- Кантип? Анын тамыры терең, бүт өлкөдө адамдары бар, бул Кыргызстандагы президентти баш кылып колго алып койгон, алакасы чоң. Мен алар үчүн бир чегирткемин, чертип коюп кете беришет, - деп дале жан дүйнөсү жай албай кыйнала берди.

Эртеси баары чогуу Айганышка барып, ал-акыбалын билмекке палатасына кирип барганда ал керебетинде отурган эле. Кайната-кайненесин көрүп, жүзүн ылдый кыла берди. Өткөн окуялар анын жүзүнө парда болуп туруп алган эле. Денсоолугу бир топ жакшы, бирок кабагы ачылбай өзүн-өзү өлтүрүүгө аракет кылса да балдарын ойлоп, жүрөгү солк этип, аларды кыя албай жаткан. Маңдайына келип, өөп учурашкан Шуру ага:

- Айланайын балакет-салекеттин баары чыгып кетсин. Балдарыңардын ырысына аман болгула, - деп кучактап, чачынан сылады.

Кайынсиңдилери, кайнилери баары анын ал-акыбалын сурап жатты. Ыйлап-сыктап сөзгө келбей зорго турду.

- Ыйлаба, балам, жаман күн өтүп кетти, биягын оңдосун, - Ажымурат да келинине акыл насаатын айтты.

Айганыш башын өйдө көтөрө албады. "Нурдин келген жокпу?" деп сураганга оозу барбады. Көпкө отуруп, алып келгендерин таштап, анан коштошо палатадан чыгышты. Алар чыгаары менен керебетке үстөмөнүнөн түшкөн Айганыш ботодой боздоп ыйлап жатты. "Неге, неге менин тагдырым ушундай болду, эмнеден жаздым, эриме эрегишкенимби же Кудайбердинин сунушун аткарбай койгонумбу? Деги эми кантип жашай алам, өлөйүн десем жан таттуу, балдарымды бетиме кармап, ошолор үчүн жашап жаткандаймын, Нурдиндин жүзүн кантип карап, койнуна кантип жатам?" деп жаткан жеринде ыйлаганы күчөй берди. Ошол убакта эшик акырын ачылып, Нурдин баш бакты. Көмкөрөсүнөн жаткан Айганышты көрүп, бир азга босогодо туруп калды, жанына барууга даабады. Эшиктен кирип келаткан сестра:

- Сиз эмнеге турасыз? - дегенде Айганыш өйдө боло калып, күйөөсүн көрүп көз жашын сүрттү.

- Сиз эмнеге ыйладыңыз? Мындай кылганыңыз болбойт, кайра ооруп каласыз, - деген сестра Айганышка укол сайып, кайра чыгып кетти.

- Кандай, Айганыш?

- Көрүп турбайсыңбы, өлгөн жокмун, - күйөөсүн карабай туруп жооп берди Айганыш.

- Айганыш, андай дебечи, - Нурдин аялынын алдында күнөөлүдөй салбырай унчукту. - Буйруса баары жакшы болот.

- Кантип?! - Айганыш жаштуу көздөрү менен ага карады. - Мен кордолдум, кимдерге, кандай адамдарга кордолгонумду да билбейм, өлгүм келген эле, балдарымды бир көрүп өлөйүн деп өзүмдү зорго сооротуп отурам! - Айганыш буркурап ийди. Нурдин чыдай албай кетти:

- Койчу, жаным, сени алып кеткенин эч ким билбейт, баары бүттү. Сурагандарын бердим, балдардын маңдайында сен аман болушуң керек, - деп кучактамак болгондо Айганыш өзүн ары ала качты:

- Жолобо мага!

- Эмне болду, Айганыш, минте берсең жин кесел болуп каласың.

- Эмне сураганын бердиң? - Көздөрүн алайта карады.

- Билесиңби, алтыным, алардын максаты чоң суммадагы акча экен. Жүз миң сомду кечээ кечинде берип кутулдум.

- Эмне, алар бизден ошончо акча талап кылдыбы?

- Ооба, - деди Нурдин оор күрсүнө.

- Кайдан алып бердиң?

- Атамдардан алдым.

- Ошондойбу, акча үчүн менин буту-колумду байлап алып кеткидей деги алар ким экен?

- Билбейм.

- Милисага бардыңбы?

- Бардым, алар издеп жатышат, - Нурдин ушинтти да унчукпай отуруп калды.

Айганыш дагы ойлонуп калды. Ошол кезде ал коңур тер жыттуу, денесин түк баскан шыбырлуу добушту эстеп бүткөн бою дүр эте көзүн жумуп алды. Ошондогу кумар оту аны негедир эңсетип тургандай Нурдинге карабай керебетке жатып алды да:

- Кет биерден, кетип кал. Экинчи жолу көзүмө көрүнбө! - деп бакырып ыйлап жатканда Нурдин ага эчтеке дей албай чыгып кетти.

Бул турмушта оомал-төкмөл жашоо өтө берет тура, Айганыш бир эсе кордолгонуна ыза болуп турса, бир эсе ошол кумар аны эңсетип, үрүл-бүрүл бөлмөдөгү лөкүйгөн эркектин коңур жыты азгырып кайрадан көргүсү келип турду...

Арадан эки жума өткөндө Айганышты Бермет менен Нурдин келип ооруканадан чыгарып кетти. Өз үйүнө барбайм деп айтууга оозу барбай аргасыз келди. Үйдө аны кайын журту, өзүнүн төркүндөрү чогулуп күтүп жатышкан эле. Түлөө өткөрүп, башын куттуктап жатышты. Бир гана балдары жок, алар айылда болчу. Айганыш сүйлөгүсү келбей, балдарын да сурабай үнсүз отурду. Баштагыдай жаркылдаган мүнөзү жок, суз отурганын көргөн Нурдин гана сезбесе, башкасы аны оорусуна байланыштырып, тынчын алгылары келбей өз оюна коюшту.

Убакыт өтүп, Айганыш бир аз унутууга аракет кылып калган, жолдо кетип баратканда жанына машина токтоду. Чочуп бакырып ийди эле Кудайберди Ачылович түшүп келип:

- Оой-ой, Айганыш Бекбоевна, эмнеге чочуп кеттиңиз? - деп жылмая кол сунду. - Иштериңиз кандай?

- Жакшы, - Айганыш басып кетмек болду эле ал бура бастырбай:

- Айганыш, бир суранычым бар, өткөн-кеткен үчүн кечирим сурайм, мүмкүн болсо сунушумду четке какпай бир чайлашууга макул бол, - деп суранып колун кое бербей туруп калды. - Карындаш-ага катары бир чай ичели...

- Кудайберди Ачылович, мени кечириңиз, убактым жок.

- Жо-жок, Айганыш карындашым, бир жолу макул деп кой! - деп ийиле калганда Айганыш эмне кыларын билбей калды. Негедир ошондо анын мурдуна баягы коңур жыт бур дегенсип көзүн жумуп алды да:

- Макул, бирок аз гана убакытка, - деди акырын.

- Ой, рахмат, карындашым, жүрүңүз машинага, - деп ызаат кыла кол жаңсай машинанын эшигин ачты.

Бир аздан кийин экөө ресторанда отурушту. Күңүрт, салкын, жасалгалуу кабинада дүр-дүйүм тамак менен бирге койкойгон импорт шарап турду.

- Мен... мен ичпейм, муну тим койсоңуз болмок, - деп Айганыш винону көрүп ыңгайсызданып кетти.

- Ээ, карындашым, туруп турбаса үстөл үстү куник болуп калат. Бир аз сүйлөшүп чайлашып отурабыз, анан үйгө кайтабыз, - деген Кудайберди Ачылович калп күлгөн болуп сылык гана кол жаңсады. - Келиңиз тамакка карайлы, Айганыш жан.

- Рахмат. - Айганыш кашык менен вилканы колго алып, тамактан аста жеп, көз кыйыгын Кудайберди Ачыловичке жиберди. Ал эч нерседен капарсыз тамактанып отуруп, анан шарапка кол узатты. Эки рюмкага куюп, бирин өз алдына коюп, андан кийин бирөөнү Айганышка сунду.

- Эмесе, Айганыш, ушуну тил табышканыбыз үчүн алып койсок кантет, жакшы эле ары кеттик, бери кеттик, минтип табышып отурабыз, жакшы күндөр али алдыда. Бири-бирибизден айрылышкыс адамдардан болуп калышыбыз мүмкүн, ойлонбогон нерсе болуп кетет эмеспи, - деп кытмырлана сынай карады.

- Жок-жок, Кудайберди Ачылович, мен ичпейм.

- Андай болбойт, мен таарынып калам. Аа баса, иштериң кандай? Аны сурабай эле, - деп кыйды карады.

- Мен иштебей калгам.

- Кечир, билбепмин, мени Кудайберди аке же аке эле дей бер. Эми мен сенин шефиң эмесмин, кел эми, алып коелу.

- Кечиресиз, мен кечигип жатам, иче албайм.

- Көңүл үчүн бир жолу алып кой, сенден башка болсо мынчалык суранчу эмес элем.

- Макул, аке, ушуну алып коеюн, кийин кыйнабаңыз. - Айганыш саал жылмая рюмканы колуна алды.

- Рахмат, сыйыңа ыраазымын, - деп рюмканы оозуна алып барып, көз кыйыгынан карады. - Сиз менен биздин табышканыбыз үчүн!

- Кызыксыз, аке, биз таарыныштык беле? - Айганыш кылыктуу жылмайды. - Болгону келишпестик болгондур...

- Эми ошентсе да бүгүн бири-бирибизди түшүнүштүк да, туурабы?

- Туура, - деп Айганыш жер карай шыбырап койду. Арак кошулган шарапка анын башы айлангансып турган. - Мен турайын, аке, сизге рахмат.

- Жо-жок, эми бирден алалы, мен жеткирип коем, кабатыр болбо, - деп Кудайберди байкатпай виного арактан кошуп, дагы эки рюмкага куйду да:

- Кел, Айганышжан, ушуну алып коелу, - деп болбой кыстады.

Андан кийин дагы бирден ичкенден кийин Айганыш бир топ кызып калды. Кудайберди аны колтуктай күүгүм ченде машинесине салып, жүрүп кетти.

..Ээн чоң бөлмөдө Айганыш чалкасынан түшүп, эч нерсе билбей уктап жатты. Бир кезде Кудайберди аны жай гана чечиндирип, анан өзү чечинди да, кучактап алып кумарлана өөп-жыттап, түктүү төшүн анын төшүнө тийгизип, эмчектерин соруп, тиштегилеп, эки колу денесин аста сылагылап жатты. Ошол убакта сулк жаткан келинге жан киргендей кыңкыстап, колун Кудайбердинин мойнуна оролто онтоп ийгенде ушуну эле күтүп тургандай эки бутун эки жакка керип жиберип, аспабын келиндин ысык чатына кысып, киргизбей көпкө сылагылап жатты. Айганыш ошол кезде көзүн ачып ийип:

- Сиз... бул сиз белеңиз? - деп жиберди.

- Чү-үш, Айганышжан, ширин лаззатты бузуп албаңыз, кел эми махабаттын бийик чокусунан ылдый көлүнө чумкуп, кайра өйдө чыгып, бир жанды жыргаталы, - деп ой-боюна койбой аймалап, моюн-башынан баштап, эмчегине жетип, анан киндик тушуна келди да, зыңкыйган аспабынын учунан суу куюлуп баратканда келиндин чатын керип, жан жерине түртүп ийгенде Айганыш чыңырып жиберди.

- Секетим десе, назыңдан сенин, кылыгыңдан! - деп Кудайберди уруп жатты.

- Акырын, ооруп кетти, акырын уруңузчу, шашпай жайыраак, - деп кыңкыстады Айганыш өзүнө жагымдуу нерседен куру калгысы келбей көзүн жумуп алып, анын ыгына көнүп берди...

Эртеси эрте туруп, Айганыш түнкү болгон окуяга нааразы болмок тургай ыраазы болгондой ичтен тына акырын жолго чыкты. Түнү бою кирпик какпай күтүп отурган Нурдин ал кирип келгенде ордунан тура калды.

- Аман-эсенсиңби? Кайда жоголдуң?

- Тынччылык эле, эмне болуптур? Аселканга жолугуп калганымды айта албай калдым, үйүндө телефон жок экен, - Айганыш кашкая эч нерсе болбогондой чечинип, кайра чыкты.

- Түнү бою уктабадым дагы эмне болуп кетти деп.

- Кудай сактасын, - деп Айганыш идиш-аягын калдырата тамак-аш жасаганга киришти. - Эч нерсе ичпей жаттыңбы?

- Кайдан? Тамак жүрөккө басмак турсун уйку келбей таң атырдым, Айганыш, жүрөк түшүп калган экен, дагы эмне болуп кетет деп эсимди жоготуп кое жаздадым.

- Чапкан сайын көз чыга бермек беле, жаманды ойлобой жүр. Чыгым болдук, бир акмактар акча табыш үчүн ошол ишке барган тура, көп кабатырланба, - деген Айганыш түнкү керемет оюнду көз алдына элестетип өзүнчө жылмайып алды. "Башында неге ага болбой жүрдүм экен? Көрсө кереметтин кереметин таттырган ажайып түн тартуулаган укмуш киши тура" деп ойлонуп алып:

- Үйгө туз алып келгенди унутупмун, дүкөнгө барып келе калайын, - деп илинүү турган сумкасын ача коюп эси ооп калды. Анда пачка-пачка акча бар эле. Анын ичинде бир бүктөм кагазга: "каалаганда келип тур" деп жазып коюптур. Шашыла кагазды эмчек кабына беките салып, сумкасын дивандын астына киргизе сойлотту да, сыртка чыгып кетти. Балдары айылда болуп калган. "Эмнеге мындай кылды? Алган акчаны кайрып берген го, ай кудай ай, эми аны кайда катам? Нурдин көрүп калса эмне деп жооп берем? Деги азапка сала көрбө, кудайым" деп шашыла туз көтөрүп кирди. Бирок ойлору чачкын болуп, муундары калчылдап, билгизбегенге аракет кыла өзүн колго алып, алаксып кетти. Нурдин аялынын бул кылыгын сезген жок. Дагы бир балээ болуп кетеби деп ишине телефон чалып, үйүндөгү телефонду аңдып отурган эле.

- Мен эми жумушка барайын.

- Мейли, тамагыңды ичип ал.

- Айганыш.

- Ийи.

- Этият болуп жүрчү, ээ?

- Неге?

- Коркуп калдым.

- Дагы жүз миңге түшүп каламбы деппи? - Айганыш жылмайып койду. - Менин өмүрүм жүз миңге турду ээ?

- Ал го эчтеке эмес, дагы бир балээ болуп кетеби деп жаным чыкты, балдардын бактысына сен болбосоң эмне кылаар элем?

- Бир өттү да, Нурдин.

- Ошентсе да...

- Нурдин.

- Оов.

- Эмдигиче өзүмдөн-өзүм сенден уялып жүрөм. Сен нааразы эмессиңби? - Айганыш күйөөсүн сынай карады.

- Жок-жок, сен атайын ошол ишке барган жоксуң да.

- Ыраазымын, чынын айтсам көпкө чейин өлгүм келип эле жүрдү.

- Кой, жаным, жаман сөздү айтпачы, - Нурдин чын дилинен айтып жатты. - Баары менин азабымдан болду. Кудайбердинин кримдүйнө менен катышы чоң экенин билип туруп, эмнеге ага асылдым десең.

Айганыш унчукпады, тек тамагын алдына коюп, өзү маңдайына отуруп тамактанып жатты. Нурдинди тез эле кетсе экен деп тынчы кетип турду. Бир кезде Нурдин кийинип алып чыгып кеткенде "өх" деп алды. Анан бөлмөгө кирип, сумкасын дивандын алдынан алды да, акчаларды санай баштады. Туптуура жүз миң, бир боонун белине кагаз кыстарылыптыр. Ала коюп окуса: "Бул акчаны менин сөзүмдү эки кылбай келип бергениңиз үчүн белек катары сунуш кылам" деп коюптур. Эси оой туруп калды: "Тобоо, адамдар эмне болуп баратат?! Мен аялмын, аялдык кылдым, ошолор экенин билгенден кийин кайра тартышым керек эле, бирок мен деле тирүү жанмын го. Ойноп-күлүп өз кумарымды кандырууга акым бар. Балдарым, эрим турат, мындан ары көңүл ачууга кудуретим жетет" деп өзүнчө жылмайып алды да, акчадан бөлүп алып, калганын "эртең балдарга барып келейин" деген ойдо баштыкка салып даярдап койду. Нурдин келгенде оюн айтты эле ал каршы болгон жок.

- Мен жеткирип келейин.

- Жо-ок, убара болбо, барып алып келээрсиң.

- Анда мейли, бир жумадай балдарыңдын жанында бол, бүгүн дүйшөмбү, эмки ишембиде өзүм барам.

- Мейли.

- Ошент, жаным, өзүң да эс алып кел.

- Балдар да сагынгандыр...

- Чоңоюп калышпадыбы, Денисти ала келсең кантет?

- Мейли.

- Денисти атамдар бизге жөнөт деди эле, чоң аталары туруп, таятасында жүрсө эмне дейт. Анын үстүнө аларга деле оор келип калбасын деп жатышат, эмне кылсак?

- Каягында болсо да баары бир эмеспи. Эки жак тең биздин ата-энелерибиз, чынында апам быйыл ооруп жүрөм деди эле...

- Анда үчөөнү тең эле алып алалы, сен үйдөсүң.

- Көрөбүз, быйылча окуп жатышпайбы.

- Туура.

- Кой, жаталы, эртең мен айылга, сен жумушка барасың.

- Жаным, сагынып кеттим, бир жумага чейин өлүп калбайын, жакшылап бир дене жазып алалы, - Нурдин аялына карап жылмайды.

- Койсоңчу, - Айганыш кылыктуу жылмайып, койкоңдой басып уктоочу бөлмөгө кирип кетти.

- Койбой эле, өз катыныма айтып жатам да, башка бирөөгө айтмак белем. Даярданып тур, байбиче, - деп Нурдин каткырып койду.

Айганыш анын сөзүнөн улам түндөгү лаззатка батканы көз алдына келип, Кудайбердинин чоң мүчөсүн эстеп дүүлүгө түштү. "Нурдиндики ошондой чоң болду бекен, бүгүн бир байкап көрөйүнчү. Ах чиркин, эркек дегендин жынысы чоң болсо жакшы болот тура" деп спальныйга кериле жатып, күйөөсү менен болчу кумар оюнун күтүп калды. Нурдин бир кезде келип эле аны кучактап аймалай баштады.

- Болду эми, уктайлы.

- Эмнеге? Аялым турганда эмнеге жөн жатам? - деген Нурдин болбой эле аялын өпкүлөп, - чечинбейсиңби? - деди өзү күш-күш этип шымын ыргыта.

- Өзүң чечип ал! - Айганыш ага көгөрө унчукту.

- Эркелегиң келип жатат ээ? Ай ушу кайбарым тынч уктата койсо сага жалдырабайт элем, - деди да чечинте баштады.

Бул жолу экөө кадимки эле эрди-катындын күндөгү ишин бүтүрүштү, Айганыш канбай калды. Улам Кудайбердинин аспабы көз алдына келип, денеси чымырап чыкты. Ошондон улам күйөөсүнүн жынысын бекем кармап ушалап, өзүнчө чиренип жатканда Нурдин:

- Дагы каалап жатасыңбы? Секетим десе, ушу сенден аяган бу кайбарды алып жүрбөй калайын! Эми көптө түшөт, ошого чыдайсыңбы? - деди аялынын жан жерин кармалап.

- Оорутпайсың да, - деп Айганыш күйөөсүнө төшүн өйкөй бекем кучактап көчүгүн тиреди.

- Сеники жалпайып турса кайдан кычууң канат, ары кара эми, артыңан бир урайын.

Унчукпай Айганыш ары карап көчүгүн бери тосту:

- Кана...

- Мына, - деп Нурдин аркасына киргенде Айганыш:

- Оох! - деп белин кайкайта озондоп ийгенде Нурдин күчөнө уруп кирди.

- Бара-бара сексуальный болуп баратасың, катын.

- Кантип? - Билмексен боло сурады Айганыш.

- Ушинтип эле, мурда мындай эмес элең, кебетеси ойгонуп баратат окшойсуң? - деген Нурдин: "Баягыда аябай кумарыңды кандырса керек, алар сага үйрөткөн окшойт" деп айтмак болуп таарынтып аламбы деп унчукпай калды.

Ошол түнү үйбүлөлүк бекемдикти туюп, бири-бирин балдары гана кармап турганын да сезип турушту. Тээ балтыркандай бала кездеги таза сезим, ак сүйүүлөрү эбак кумга сиңген суудай болуп жок болуп кеткенин бири-биринин көкүрөк туюмунан билип турушту.

Эртеси эрте туруп Нурдин жумушуна кетти, Айганыш айылды көздөй жол тартты. Ал зымыраган узак жолдо жашоолорунда болуп жаткан окуяларды эстеп, баягы өзүндөгү тазалыкты гана каалаган абийирдин алсыз куралы болуп бергенине өкүнүп турду. Өкүндү. Ичи ачышты, дал ошондой тазалыкка кайрадан баргысы, назик сезимин көктөгү аппак булуттар арасынан көргүсү келди. Бирок кеч болуп калган эле. "Балдарыма, ууздай таза сезим наристелериме миң кайталап жуунуп барсам да тазалана албай калдым го, кудай өзүң кечире көр" деген ойдо таксиден түшүп, ата-энесинин короосун көздөй басканда эле балдары менен Шоола жүгүрүп чыкты.

- Апам келди!

- Апа-а!

- Эже, келип калдыңызбы?

- Апо-у, сагындым! - дешип чурулдап кучактап калышты.

- Садагаларым десе, - Айганыш балдарын биринен сала бирин кучактап-өөп, сиңдисин кучактап, ээрчише кирип келишти.

- Таята, апам келди! - деп Рамис алдыга жүгүрүп кирди.

- Ата, кандай, жакшы жатасыздарбы? - Айганыш атасы менен кучакташып көрүштү. Аңгыча Бермет чыга калды:

- Садага кетейин десе, келип калдыңбы, денсоолугуң жакшыбы, оорубай эле жүрөсүңбү?

- Баары жакшы, апа, өзүңөр кыйналып-кысталбай эле жүрөсүңөрбү? Балдар кыйнап ийбедиби?

- Жок, Денис кичине ыйлаганы болбосо, Рамис менен Адис кол аякка жара жардам берип, эрмек болуп, таятасын жыргатып койду.

- Апа, мен таятама жардам берип жатам, - деп Рамис эдиреңдеп калды.

- Мен дагы. - Адис дагы апасына карады.

- Азаматтарым.

- Бул балдарыңды өзүм нак зоотехник кылып үйрөтөм, көрөсүңөр го, малды ушундай билип калышты. Малдын ар бирин өңүнөн тааныйт.

- Ыраспы, ата? - Айганыш атасына бажырая карады. - Анда сиздин мектебиңизден бүтүрүп чыгат экен да.

- Арамдар десе, чурулдабай отургула эми, апаңар чай ичип алсын, - Бермет балдарды мээримдүү карап эркелете сүйлөдү. - Тобоо, эне деген эне экен да, мен өз балама өнтөлөсөм сен өз балдарыңа өнтөлөп жатасың, - кызына таарыныч кыла сүйлөдү.

- Оой кемпир, бакыттын өзү ушунда, тим кой, балдары болбосо кимди эркелетет эле же келгенде сен экөөбүздү эркелетет беле? - деп Кубатаалы кемпирине жылмайды. - Кудай ушу бакыттын артынан биз да бактылуу болуп отурганыбыз жалганбы, балдарыңдын балдары дагы келгенде үйүбүз базарга айланып калат го, ушуга шүгүр дейли, байбиче.

- Ооба, атасы, туура айтасың, ушул бакытты бизге берген кудайга миң мертебе ыраазылык, - деген Бермет дагы жаратканга ыраазычылыгын билдире отуруп калды. Балдар болсо чурулдашып Айганыштын алып келген таттууларын талаша жеп санаасы ток ойноп жатышты.

- Кызым, Нурдин иштеп жүрөбү? - Бермет жалгыздаганда сурады.

- Ооба, иштеп жатат.

- Мамилеңер жакшы элеби?

- Ооба, апа, эмне болду? - Күлүмсүрөй карап калды.

- Билбейм, кызым, баягы окуядан кийин эмне болот деп уйкум тынч эмес. Үйбүлөдө тынчтык болбосо жашоонун маңызы жок болуп калат, - Бермет Айганышты ойлуу карады.

- Апа, мен сизге көп акча берем, бекитип коюңуз, муну Нурдин билбеш керек, - деди шыбырай. - Атама айтып, мал-сал алып кое бергиле, өзүм чогулткан акча эле, Нурдинге айткан эмесмин.

- Макул, кызым, кыскасы түбөлүгүңөр түз болсо болду. Балдарың турат, үйбүлөнүн туткасы аял, баланын бактысы да эне болот, кызым, баары өзүңдүн колуңда..

- Э-эч кабатыр болбо, апа, баары жайында болот, - деп Айганыш апасын кучактап жадырай эркелеген болду. - Мен деле бала эмесмин го, билем, түшүнөм, апа.

- Ошондой эле болсун, кабатыр болбой кантип жүрөм, садага, аман болсоңор эле болду, - деп акчаны алып сандыгына салып, анан кызы экөө ээрчишип сыртка чыгышты. Айганыш үч күн жүргөндөн кийин чыдай албай кеткиси келип калды. Негедир ал эркек менен жатмайынча ыраазы болбой эңсей берчү болгон. Түнкүсүн уктай албай ооналактап көзүнөн эркектин жынысы учуп, кыйнала берчү болгон. Ушул үч күндүн ичинде жаман болуп кетти. Ошол күнү ал жолго чыкмак болду. Нурдинди күтүп отура бергенден тажап, күйөөсүн ушул убакта башка бирөө менен эзилишип жаткандай элестете тынчы кетип, апасына:

- Апа, мен кетейин, балдар тура берсин, Нурдин алып кетем десе өзү келээр, мен бара берейин, - деди таң эрте.

- Эмнеге шашылдың, кызым, дагы бир-эки күн жүрө турсаң болбойт беле?

- Жок, апа, кете берейин.

- Мейли. Кетсең кете гой, май, сүзмө менен сүрсүгөн этти даярдап койдум эле ошолорду ала кет. Барганда Нурдинге тамак жасап бересиң.

- Койчу, апа, анын кайдан көтөрүп жүрмөк элем. Жок болсо бир жөн, өзүбүз таап жатабыз го.

Айганыш жаракөрлөнө апасын өөп коюп, атасына учурашты да, жолго чыкты. Шаарга кетчү таксилерге барып сүйлөшмөк болду эле, бириси өзүн көздөй келатты:

- Чоң кыз, мен шашылыш кетип бараттым эле, бир эле киши керек, сиз кетесизби?

- Кетем, - деген Айганыш сол жак алтын тишин көрсөтө шыпылдаган жигиттин машинесине отурду да, жөнөп кетти. Таксист узун шыйрак, кара көз, аппак жүздүү келинди улам көз кыйыгы менен карап коюп, кайра жолду карап, рулду башкарып, ышкыра обон салып кете берди. Бир топ жол узагандан кийин:

- Сиз ушу айылдансызбы? - деди аста.

- Ооба.

- Атыңыз ким?

- Айганыш.

- Оо, кадимки легендарлуу Курманбектин Айганышы да сиздей сулуу болсо керек?

- Ким билет? - Айганыш ийин куушура тим болду.

- Мен сизди бир жерден көргөндөй болуп жатам, гезиттенби же телевизордонбу, айтор көргөн окшойм, - деп улам карап баратып, - Аа, кечиресиз, өзүмдүн атымды айтпай эле мен. Мени Шамил десеңиз болот, - деди күлө карап.

- Жакшы экен. - Айганыш ага күлө, - Атамдын аты Кубатаалы, - деди.

- Кайда иштейсиз?

- Бекерчимин, - Айганыш наздуу жылмайып койду.

- Күйөөңүз табышкер болсо керек?

- Ошондойго?

- Жакшы. Айганыш жолдон бир тамактанып албайлыбы? Жердеш экенбиз, таанышып да алдык. Мындан ары байланышып турсак болот дегендей, бу турган жерге эмеле жетебиз да, кечигип барсаңыз күйөө бала урушпайбы?

- Эч күнөөсүз урушкан адаты жок.

- Жакшы, анда бир ашканага отуруп чай ичели.

- Сыйдан качпайм.

- Эң сонун экен, токтодук анда, - деп Шамил машинаны ээн ашкананын жанына токтотту. Ээрчише салкын, жасалгалуу ашкананын ичине кирип отуруп, тамакка буйрук беришти. "Балыкчы балыкчыны алыстан тааныйт" дегендей экөө сүйлөшүп отурушуп, бат эле тил табышып кетишти. Андан кийин жолдон буруп, арак-шарап, суулары менен закуска алып, жерге түшүп дагы эс алып, көпкө маектешип, анан сөз удулу дароо эле секске бурулду.

- Үйбүлөңүз барбы? - деди Айганыш жылмайып.

- Ооба, эки уул бир кызым бар. Өзүңүздүкүчү?

- Үч уулум бар, - Айганыш аппак тиштерин көрсөтө сүйкүмдүү жылмайып койду.

- Күйөөңүз бактылуудур ээ? Төшөктө да рахат тартуулап көлкүлдөтө ээритип, кайра ордуна алып келесиз го дейм.

- Кудай буйруса.

- Бизди да бир жолу коргошун кылып ээритип көрбөйсүзбү?

- Кудуретиңизге жараша болот да.

- Ой гүлүм, гүлдөй назик келиндин колун кармаштын өзү да чоң бакыт болсо керек, - деп Айганыштын көкүрөгүнө колун сунду. - Денеңиз жөн эле өрт го, чиркин. Эчтеке боло электе эрип жок болуп кетпеймби?

- Аны көрбөйсүзбү, - кыткылыктай күлгөн Айганыш аны ары түрттү эле Шамил аны колунан шап кармап:

- Ах, колуңуздун ысыктыгы ай. Сиздей периштенин жанында отурганыма ишенип-ишенбей турам, Айганыш, келчи бир кумарга баталы, көрүп туруп күйбөй ичиңе аралап кирип чыксам дейм. Бейиштин гүлүн терип аралап жүрсөм арман жок эле го. - Болбой эле Шамил анын көкүрөк топчусун ачып, көк чөпкө басып жыгылды. Заматта чөп үстүндө эркелешип, бири-биринин үстүнө чыгып кумарга батып жатышты. Айганыш ушул учурда дагы Кудайбердинин чоң кайбарын эстеп, Шамилдин алигисин уучтай уругун кошо ушалап, оонап жатканда анын бүт денесин өөп жаткан Шамил чатына өзүнүкүн эми гана ныгыра киргизип ийди. Айганыш менен Шамил түнү бою машиненин ичинде жатышты. Шамил аны кое бергиси келбей кучакташып отурганда:

- Айганыш, - деди.

- Иий.

- Эми качан жолугабыз?

- Билбейм.

- Сагынып кетем го, негедир асел сүйкөгөндөй ширин экенсиз, сулуулугуңуз андан бетер арбап алды. Мурда бирөөлөр сиздин сулуу экениңизди айткан беле?

- Жо-ок, ырас эле сулуу бекем?

- Өзүңүз билбейсиз го?

- Чыны билбейт экенмин.

- Өзүнүн жакшылыгын билгиси келбеген адамдар чыныгы адам. Мактангандарды адам сапатынан төмөнүрөөк деп айтса болот.

- Баалаганыңызга рахмат, мынчалык баалайт деп ойлобогом.

- Жакшыны жакшы деп айтуу парз го.

- Мүмкүн. Бирок мен өзүмдү жакшы деп эсептей албай калгам, - Айганыш ушул тапта кимдир бирөөгө сырын айтуу керектигин сезгендей ойлуу: - Мен бир кезде бактылуу аял, мээримдүү эне болчумун, - деди ага жалт карай. - Билесизби, азыр менин өзүмдөн өткөн жек көргөн адамым жок.

- Эмнеге?

- Мен бузулган аялмын.

- Үйбүлөңүзчү?

- Баары бар, балдарым, күйөөм бар. Бирок эмнегедир эңсеп туруп алам, неге экенин өзүм да билбейм.

- Күйөөңүз сезбейби?

- Балким сезеттир, билгизбейт.

- Чынбы?

- Чын.

- Кандай болуп ушул абалга келгениңизди билсе болобу?

- Ал бир жөнөкөй сөз, - Айганыш болгонун айтып берди. Бирок экөө тең телевидениеде иштегенин айткан жок. - Ошондо мага ийне сайышкан экен. Балким ошондон улам мен ушундай болуп баратамбы деп да ойлоп кетем, - Айганыш үшкүрүнүп алды.

- Алар ким экенин билдиңерби?

- Жок, - Айганыш калганын жашырып койду. - Баары туюк бойдон калды, күйөөм ошол күнкү окуяга өзүн күнөөлүү деп ойлойт окшойт. Ортодо үч балабыз бар үчүн жашап жатат окшойбуз.

- Да-а, ушундай экен да. Өкүнөсүзбү анан?

- Өкүнөм. Канча жолу өзүмдү өлтүрмөк да болдум.

- Кой, Айганыш, андай калпыс ойлордон алыс болгонуң оң, адам пешенеге жазганын көрөт. Баары кудайдын иши, - деп Шамил аны арткы орундукка баса калып, өпкүлөп кайрадан ишин баштады.

- Сеники чоң экен, аялың тажабайбы?

- Жо-ок, кайра канып калганын айтат дайым.

- Ошондойбу?

- Ырас айтам, ар дайым "алигиңден сенин" деп эркелетип турат.

- Жакшы экен, - Айганыш сүйлөп жатып чабуулга өтүп бараткан Шамилдин эркине койду. Өзү да жанталаша кайкалап, орундукту кыйчылдата жай ыргак менен экөө тең бири-биринин кумар ышкысына өрттөнүп, түнкү тынчтыкты "ох, ах" деген дабыштар бузуп, анда-санда шаардан өткөн унаалардын зуулдаган үнү гана угулуп турду.

- Ох, ушунуңдан сенин, - Шамил жан жерине өзүнүкүн салып уруп жатып, сөөмөйүн арткы тешигине сала ырахаттанып күшүлдөп жатты...

Эртең мененки салкында айдарым желге желбиреген көйнөгүн аста түрүп алып, Айганыш арыктагы сууга жуунуп-таранып келип, койкойо машинага отурду. Шамил дагы арыкка бети-колун чайкап келип, машинесин от алдырып, рулду бурап, жолго түштү.

- Бактылуу түн тартуулаганыңыз үчүн рахмат.

- Сизге дагы, далай жолу тоо башына чыгарып, кайра түшүрүп рахатка батырганыңыз үчүн.

- Бул түн оозуңуздан чыкпас.

- Эркекмин да, - Шамил култуңдай карап күлүп койду.

- Ошондой эле болсо болду.

- Көңүлүңүз калган го?

- Жо-ок, бул биринчи жолку жолум. Көбүнчө күйөөм өзү алып келип, алып кетет. Бул жолу ага күтпөй кетип баратам.

- Эмнеге күтпөдүң десе эмне деп жооп бересиз?

- Сурабайт.

- Күйөөңүз мырза экен анда.

- Ошондой.

- Бактылуу экенсиз.

- Кут кылсын...

- Мен да кошулам.

- Рахмат, мен келип калдым, ушул жерде калам.

- Бат элеби?

- Ар нерсенин арты болот эмеспи.

- Туура, сизди эми кайдан табам? - Шамил Айганыштын колдорунан бекем кармап алып, көздөрүнө тигилди.

- Таап эмне кыласыз? Ушундай бир аял бар эле деп жүрөгүңүздө эстеп жүрсөңүз болду.

- Болуптур, кыйнамай жок, бирок кыйма-чийме жолдо кезикчү мүнөттөр болуп калаар, жакшы барыңыз.

- Жакшы жүрүңүз, - деген Айганыш акырын түшүп кетти.

Шамил аны артынан карап көпкө турду да жөнөдү. Айганыш ал жүрүп баратканда жылмая колун көтөрүп койду да, телефон будкага кирди. Кудайберди берген кагаздын этегинде жазылган телефон номурду терип, трубканы кулагына кармап туруп калды.

- Алло, - деген тааныш үн угулганда жүрөгү кабынан чыга тургансып лакылдай:

- Саламатсызбы? - деди акырын.

- Саламат-саламат, бул Айганыш айым бекен?

- Ооба, мен сизге жолуксамбы деген элем...

- Үйдү билесиң да, түз эле келе бер!

- Азыр барам, - деп толкундангандай трубканы ордуна илди да, чыгып эки жакты карай эргип калды.

"Эмне экен, барса барам, өзүм каалаган учурда каалаган нерседен канагат алууга укугум бар" деп ойлоп адегенде: "Бир жерден тамактанып алайын, үйгө эртең эрте барып калам" деп ойлуу кафеге кирип жалгыз отуруп тамактанып алып, анан өзүнө белгилүү тогуз кабат үйдү көздөй кадам таштады. Лифт менен чыгып баратып эч ким жолукпаса экен деп элди кароодон тартынып, тогузунчу кабатка жетти. Эшиктин кнопкасын басты эле "кылдырт" эттирип бирөө ачканда маңдайында Кудайберди турган.

- Кел, Айганыш айым, келээриңди билгем, - деди эшикти бекитип жатып.

- Кантип? - Айганыш салмак сактап карабай туруп сурады.

- Көп нерсени алдын ала билем.

- Ырас элеби?

- Ырас, - Кудайберди анын артынан келип кучактап, кулактарына тилин сойлото моюн-башынан өөп кирди.

- Сыйкырчыдай көрүнөсүз, - деп Айганыш тааныш башкача коңур жыттан башы айлана көзүн жумуп алып: "Эмнеге башка эркектерде мындай жыт жок?" деп ойлогонго үлгүрдү.

- Ошол сыйкырыма мурда баш ийбей койдуң эле...

- Жүз миң менен сыйкырлап алдыңыз го.

- Аа, ырас эле эмнеге өткөндө урушпадың, Айганыш?

- Аргасыз сыйкырлап алсаңыз анан...

- Айганыш.

- Мм...

- Мени эңседиңизби?

- Ооба.

- Секетим, менин сыйкырым ушунда, - деп Кудайберди чыңала баштаган аспабын ага такай өзүнө бекем тартты. - Муну көргөн ар бир аял баш тарта албай калат.

- Койчу, - Айганыш анын көздөрүнө тигилди. Көздөрү чекир, кара каштуу, мурундары коңкойгон кыргызга окшобогон адамды көрдү. "Мурда көз токтотуп караган эмес экенмин, сулуу болсо керек жаш кезинде" деп ойлонуп калганда:

- Эмнени ойлонуп калдыңыз? - деген коңур үн кулак түбүнөн чыкты.

- Эч нерсе...

- Көлөкөм, сени жүз жылдап да болсо күтөм.

- Эмне үчүн?

- Сени сүйүп калганым үчүн.

- Кантип? Кумар ойногондой төшөк оюну менен башымды айлантканың сүйүү болмок беле?

- Ошо сүйүү деп сени ала качып, өзүмдүн сыйкырыма байлап, сендей сулуунун түбөлүк жанымда болушун каалап, күндүр-түндүр сенин элесиң менен жашап жатам, асылым. Сен жанымда болсоң беш жашар уул баладай гана тиземе отургузуп багат элем...

- Жомок айтып жатасыз го дейм?

- Ооба, сен үчүн жомок, бул бир көрүүдөн сүйүп калуу сени кызыктырбашы мүмкүн, а мени азапка салып, өмүрүмдү караңгы кылып таштады. - Кудайберди Айганышты так көтөрүп барып, креслого отурду да, алдына алып эмчектерине колун сойлотуп, көкүрөгүнөн жыттады. - Мына-мына бул жытың, жаштыгың, сулуулугуң акылымдан ажыратып, жалгыздап жашап калдым, - деп коркурата жыттап, төшүнө тумшугун катып оор улутунуп алды. Анын назик сылап жыттаганы махабатка мас кылып, Айганыш көздөрүн жума:

- Ырас айтасыңбы, мени ушунчалык сүйөөрүң чынбы? - деди шыбырай.

- Жаным менин, ушунча жашка келип үйбүлө күттүм, бала бакыралуу болдум, бирок сүйүп же сүйүүнүн машакатына кабылган эмесмин. Өмүр бою кызмат деп жүрүп дүнүйө жыйып жашадым, - Кудайберди Айганышты кучагына кысып-кысып койду. - Сени көргөнүмдөн бери жалгыз гана сени ойлонуп күн өткөрүп келатам...

- Сүйүү бар бекен? - Айганыш Кудайбердинин мойнуна колдорун артылта кыткылыктап күлө суроо берди. - Ишенесиңби?

- Мурда ишенчү эмесмин, бирок эми ишене баштадым, акыркы күндөрү сенин элесиң менен жашаган убакыт мени сүйүү бар деп ишендирди.

- Ой кызык, - Айганыш анын сакалы өскөн жаагына жүзүн тийгизди. - Мени только мына бу менен арбагансың, - деп Кудайбердинин кайбарын аярлай сылады, - мен сагынып келдим, эңсеп самап келдим, - дегенде Кудайберди аны туурасынан көтөрүп уктоочу диванга алып барды.

- Асылым, берекем, кел эми бир жыргалга батып алалы, - деп Айганыштын кийимин шашпай чечип, көкүрөгүнөн жыттап, эки эмчегинин ортосунан өөп, өзүнүн кийимин чечип ыргытты да, жылаңач аппак денени колдору менен сылагылап, киндигине тилин сойлотту. Зыңкыйган аспабын келиндин эки бутунун ортосуна кысып алып, ырахаттана ыйкап кирди, ошондо Айганыштын озондоп-онтогонун айт. Кудайберди ал чыдамы кете өзүнүн төшүн тиштегилеп, өпкүлөп атканда эки бутун керип ийип, кайбарын киргизгенде Айганыш таманын көтөрө эркектин мойнунан бекем кучактап:

- Тез-тез урчу, тез-тез! өлтүрө көрбө-ө! Оох, жаным, - деп онтоп жатты.

Бир аздан кийин Кудайберди шап Айганышты кучактап оонай калды да, аны үстүнө чыгарды.

- Берекем, жанымды көзүмө көрсөттүң, эми мени сен мин, сен мени жасачы, асылым, эз-зели аялды үстүмө чыгарган жок элем, сен мени өзүң билчи, моокумуңду кандырчы! - деп чалкалай көчүгүн көтөрүп ага жардам берип жатты.

Айганыш улуп-уңшуй эки эмчеги тирсийе өйдө-ылдый желген сайын көтөрүлүп түшүп, өзүнчө эле айбанаттарды же жапайы адамды элестетип жатып, сулк эле эркектин үстүнө жыгылды. Экөө кучакташып ошол калыбында көпкө жатышты.

- Ыраазымын сизге, эми мен кетейин, - деди Айганыш Кудайбердинин төшүнө башын коюп жаткан бойдон. - Дагы көрүшкөнүбүзчө аман бол!

- Ырысым, кетип каласыңбы?

- Эмне кылам анан?

- Менин жанымда түбөлүк калчы!

- Кантип, андай болбойт го?

- Болот, эч ким эчтеке кыла албайт, мен сени чет өлкөгө алып кетем, эч нерседен кем кылбайм.

- Ойлоноюн, бир апта бер.

- Макул, эркем, күтөйүн ээ?

- Ооба, ойлонуп иш кылбаса болбойт го?

- Бүгүнчө мында бол, эртең кетсең кантет? Андан көрө бир жакшылап суусундук менен шашлык жейличи, - Кудайберди өйдө болду. - Сен жуунуп кел, мен буйрук берейин же тооктун этин алдырайынбы?

- Каалаганыңды, - Айганыш наздана шейшеп оронуп алып, ваннага кирип кетти.

Жуунуп жатып: "Кызык, мен эмне болуп баратам, эркектин жынысын көрмөйүн тура албай калдым, ырас эле Кудайберди мени катуу сүйүп калган го, болбосо алган акчасын кайтарып бермек беле, мага жетиштин амалын кылган тура. Эмне экен, чет өлкөгө барып эл-жер көрсөм жаманбы? Жашым зорго жыйырма тогузга келди, али жашмын, дагы көп нерселерди башымдан өткөрөм" деп ойлоп, жуунуп бүткүчө бир жыйынтыкка келе албады. Сүлгүгө аарчына чыгып келди.

- Оо, гузалим менин, сергип калдыңбы? Баары даяр, экөөбүз азыр бир чардап отуралы, сүйлөшөбүз биргелешип, аңгыча мен дагы жуунуп келе калайын, - деген Кудайберди ваннага кирип кетти.

- Мейли, жуунуп чыга бер, мен ыссык чай даярдайын, - деди да, Айганыш газга чай койду, ушул учурда таптакыр үйбүлөсү жөнүндө ойлогусу келбеди. Мындай жыргал болоорбу дегендей күнүмдүк жашоо, ойноп-күлүп көңүл ачуу ага бир табылгыс дүнүйө болду. Көп өтпөй эле Кудайберди чыгып, чоң сүргүнү белине оронгон бойдон келип үстөлгө отурду.

- Кана, эркем, чайың даярбы?

- Даяр. - Ошол убакта эшиктин коңгуроосу чыр этээр менен Кудайберди тура калып босогого жетти да:

- Ох-хо, азамат десе, рахмат, мына пулуң, - деди, ал кайра эшикти жаап колуна гриль көтөрүп келди. - Айганыш айым, табак даярда, мына тооктун этин мазза кылып жейли, шараптан бар бекен? - деп бакылдап келип үстөлгө отурду. Айганыш табак алып келди да, тоокту салып, буза баштады.

- Абдан ыссык го, жаңы гана бышкан го дейм.

- Аа-а, жаңысынан алып кел дегем да, сенин бир көөнүңдү көтөрөйүн дегем, - Кудайберди каткырып койду.

Ошол учурда телефон чыр этти. Кудайберди өзү туруп барып алды да:

- Бүгүн мен эч кимди кабыл ала албайм, мейманым бар! - деп трубканы коюп койду.

- Зарыл иш болсо мен кете берейин.

- Жо-жок, Айганыш, сенден өткөн зарыл иш жок, ал токтоп турат, - деп Кудайберди колун шилтеп коюп бокалдарга шампан куюп, рюмкага шарап куюп, экөөнүн алдына койду. - Кел, чырагым, денсоолугубуз үчүн алып коелу, - деп тооктун этинен вилкага илип, - Кел, шириним, алып койчу, - деди суранычтуу ийиле.

- Сен үчүн! - деп Айганыш тартынбай алып ийип, оозун закускага тосуп, - Мына-а, - деди да сугунуп алды, - Эми сен ал! - деп вилкасына закуска сайып сунду.

- Сен үчүн! - деп Кудайберди дагы алып ийип закуска кармаган колун кошо кармап, - Секет, ушу колдоруңду кармоого канча убара болдум, эти менен кошо сугунуп алсамбы? - деп тооктун этин жеп жатты.

- Колумду сугунуп коюп, кайра кантип таап бересиз?

- Ичимде жүрсөң гана эч ким көрбөй турган болсочу, ушул айжаркын жүзүңдү кимдир бирөөлөрдөн, жадагалса күйөөңдөн да кызганам, жаным, - эңкейе жүзүнөн өөп койду. - Бул сүйүү деген кургуруң көздү тумандатып, башты айлантып коерун сезген эмес экемин, сулуум, дүйнө жүзүндө жалгыз өзүң бардай сенден башкасы көңүлүмдү бура албады.

- Койсоңчу эми, мен сүйүүнү бала кезде баштан өткөргөмүн, ал бир көзгө көрүнбөгөн азгырык, убактылуу сезим. Келет да кетет. Биз Нурдин экөөбүз бири-бирибизсиз өлүп калабыз деп жүрүп үйлөнгөнбүз, - Айганыш ойлуу тооктун этинен үзүп оозуна салып, унчукпай чайнап бир аз отурду да, - Кана ошол сүйүү?! Биз азыр таптакыр башка жанбыз, сүйүүбүздөн болгону мөлтүрөгөн үч тамчыбыз бар, алар балдарыбыз. Кийинки күндөрү жалаң гана ошол балдарыбыз үчүн жашап жаткандайбыз, анан кантип сүйүү бар деп айта алам. Сиз да бир күнү сууйсуз, өз жашооңуз менен кетесиз, - деп Кудайбердиге карады. - Жаштык өтөт, өмүр шамы бүлбүл жанып үлп эткен жел тийсе өччүдөй караңгылайт, ошондо гана сен балдарыңа күнүң түшүп, карылыкка баш коесуң.

- Айганы-ыш, сен мени капалантып жибердиң го, ырас айтасың, бул кез да өтө-өт, ойлонбойлучу башканы, андан көрө кел, бу көңүлдү кушубак кылчу балакеттен ичип баарын унуталы! - деп Кудайберди шараптан куюп сунду. - Билем, жаркыным, сен билгенди бүт билем, бирок сүйүүң кургур жанды сүлүк курттай жеп жатпайбы, - деп Кудайберди зыңгырай отуруп калды.

- Сен жаш жигит эмессиң го, сүйүүнүн жалынына күйүп, суугуна тоңгудай, эт чыйралып жаш өткөндөгү сүйүү бат эле күйүп тез өчөт, - деп Айганыш рюмканы кармай туруп келип, анын мойнуна колун артып жаагына жаагын тийгизе эркелеп койду.

- Андай болушу мүмкүн эмес, эгер сен менин колума куш болуп конуп берсең сүйүү дегенди куштай бөпөлөймүн. Жанымда гана жүрсөң болду. Кана мага убада бер, Айганыш, - артына кайрыла калып ийнинде турган колун кармап оозуна алып келип өөп, - Мен сени көзүмдүн карегиндей сактайм, жалжалым, - деди үнү каргылданып.

- Ойлонолу, дагы чыдап күтөлү, сендей адамга жок деш кыйынга туруп калды го, жигитче, - деп Айганыш наздана кайра ордуна келип отурду. - Эмесе биздин келечегибиз үчүн алып койсок кантет? - Айганыш көзүн сүзө саал кызымтал болуп калганга шыңк-шыңк күлө шараптан ууртады.

- Болуптур, келечек үчүн ичели.

- Мен сизге кошулам.

- Мен сага.

- Алды-ык! - деп кыткылыктады Айганыш.

- Секет оов, ушу күлкүңдү угуп, маңдайыңда отурганыма бакыттын өзү баш багып, төрүмө түнөгөндөй жетине албай турам.

- Рахмат.

Көпкө чейин сүйлөшүп отуруп, кызыганда жетелеше спальныйга жөнөштү. Салынуу төшөккө кийимдерин туш келди ыргытып, дароо киришти, бул жолу болуп көрбөгөндөй секстин түрлөрүн ойноп, түнү бою көлгө чумкугандай көл-шал болуп тердеп, камырдай жуурулушуп, жыпжылаңач жатышты.

Эртеси эртелеп туруп жуунуп, кийинген Айганыш жолго чыкмак болду, Кудайберди аны кетиргиси келбей кучагына кысып:

- Эми мени сагынтпай тез-тез келип тур, менин сунушумду тез ойлонуп чечсең жакшы болот эле, - деди бооруна кыса өпкүлөп.

- Байкап көрөйүн, тезирээк чеч деп шаштырба, ата-энем бар, алар эмне дешет, мен кетип калсам, балдарымды көрсөтпөй Нурдин мени таптакыр өлгөнгө чыгарбасын, - Айганыш бырс күлө жооп берди.

- Нурдинди кыя албай жаткан жоксуңбу?

- Жо-ок, ойлончу көйгөй көп.

- Андай дебе, Айганыш, мен азыр элүү төрттөмүн, дагы буйруса алдыдагы жакшы күндөрдү бирге көрөбүз, көзүңдүн кареги менен тең айланып, оозуңдан чыкканын аткарайын.

- Түшүнөм, баарын түшүнүп турам. Мени да сен түшүн, кантип чеңгелиңе түштүм, эми алаканыңа түшүп берээримден кам санаба, - шыңк эте Кудайбердини бетинен өөп, босогону аттап кетти.

Ал үйдөн чыгаары менен негедир артка кылчактап, бир нерсе аны тартып тургандай лифтке түшүп, ылдый жөнөдү. Көңүлү көтөрүлүп өзүнчө элеп-желеп: "Кудая тобоо, ушундай дагы керемет адам болот тура, кандай кылып имерип алганына көзүм жетпей да калды. Күйөөм мынчалык камкор эмес. Эмне кылсам: балдарым аман болсо болду, тагдырымды сынап кете берсемби же жаңылып каламбы?" деп унаа токтоочу жайга келди. Көп күттүрбөй эле үйүнө кетчү унаага түшүп, үйүнө жөнөдү: "Үйүнө барганым туура болдубу же туура эмеспи? Эмне экен, Нурдиндин акчасын кайра берди, баарын мен үчүн жасап жаткан адамды эмнеге жек көрүшүм керек?" деп ойлонуп, короосуна кирип баратты. Бул кезде саат ондон өтүп калган, Нурдин эбак жумушуна кеткен. Өзүндөгү ачкыч менен ачып кирди да, спальныйга кирип жатып алып, чарчагандай көзүн жумду. "Э-эх кудай, тагдырымдын ташы кайда тоголонуп баратат, тынч жашоомо кандай азап пайда болду, баягы пакиза аял, эне бойдон жүрө бербей эмне болуп калдым?" деп эмне кылаарын билбей көпкө жатты. Оюнда Нурдин менен чыр чыгарып туруп, анан кетмек болду, бирок кандай чыр чыгарышы мүмкүн, кынтык жок. Ошол жаткан калыбында уктап кетти. Ойгонсо түш ооп кетиптир: "аябай уктаган экенмин" деп өйдө болсо сырттан баланын ыйлаган үнү угулду. "Каңырыш угуп алдымбы, көчөдөгүлөрдүн баласы го" деп ойлоп, колун жууп сергип, анан газга чай койду. Ашканадан чыгып баратса ыйлаган үн босогодон чыкты: "Ким келатат, жаш балалуу жакыныбыз деле жок эле го" деп дагы бир аз турду да, сыртты көздөй жөнөдү. Каалганы ача берип, көргөн көзүнө ишенбеди, верандада оролуу наристе жатат. Жаткырып коюп ажатканага кеткен окшойт деп, эшикке чыкса эч ким жок. Бала какылдап катуу ыйлай баштады. Барып акырын колуна алды, бир ай болуп, боло элек бала оозун чормойто эмчек издеп жатты. Көтөрүп жолго чыгып эки жакты карады. Тигиндейирээкте эки коңшусу сүйлөшүп турган экен, алардын жанына басып келди.

- Кандайсыздар? Жакшы турасыздарбы? - Айганыш коңшуларына учурашып, анан: - Биздикине бирөө жарым киргенин көргөн жоксуңарбы? - деп сурады.

- Айганыш, өзүң кандайсың? Дегеле көрүнбөйсүң да, эмне, төрөп алдыңбы? - деди бири кайра өзүнө суроо узатып.

- Жо-ок, эже, бирөө таштап кетиптир. Мен уктап жаттым эле, ким келгенин билбейсиздерби?

- Көргөнүбүз жок, азыр эле чыктык.

- Чак түштө кандай неме таштады экен?

- Кыз бекен же эркекпи?

- Билбейм, көргөнүм жок, - деген Айганыш кайра үйүн көздөй басты.

Ошол кезде Нурдин келаткан болчу, ага Сезима чалып айткан, бул ошонун төрөгөн кызы эле. Үйдө киши жок болсо эмне болду деген ойдо шашыла жумушунан келе жаткан. Аны көрүп Айганыш токтоп калды. Машинадан түшкөн Нурдин эч нерсе билмексен боло:

- Качан келип калдың? Кайсы баланы көтөрүп алгансың? - деди күлгөн боло бетинен өөп.

- Төрт күндө төрөп келе калдым.

- Тамашаңды койчу, үйдө бирөө барбы? - Ээрчише үйгө да кирип келишти. - Кайдагы жаш бала?

- Үйгө бирөө таштап кетиптир. Жаңы эле келип көзүм илинип кетиптир, баланын ыйлаганынан ойгонуп кеттим.

- Ким таштамак эле, койсоңчу калпты, анан дагы чак түш болсо.

- Өзүң эмне эрте келдиң?

- Мен... - Нурдин суроодон такала түштү. - Башым ооруганынан эртелеп баса бергем. Жолдон дары ичип эс ала түштүм, - деп көздөрүн ала качты.

- Муну приютка алпарып ташташ керек.

- Эмнеге? - Нурдин чочуп кетти, бирок башка каршылык кыла алмак эмес.

- Багасыңбы анан?

- Кайдан билем, кызбы же эркек бекен?

- Көргөнгө кызыга элекмин.

- Көрөлү анда, үйгө келген чоң конок экен, балада эмне күнөө? Алпарганга убакыт толуп жатат, кана көрөлүчү, - деп кызыккан түр менен баланы колуна алды.

- Кереги жок, милисага же ооруканага алып барып ташташ керек. - деп Айганыш уккусу келбей терс бурулду.

- Мейли эми, ким экенин көрөлү.

- Өзүң көрө берчи.

- Айганыш, балада эмне күнөө?

- Балким сенин селкилериңдин бирөө таштагандыр...

- Эмне дейсиң?

- Ошо, - Айганыш ошентти да, Нурдиндин артынан барып спальныйга кирип, ороону чечип көрүштү.

- Ой, кыз экен! - Нурдин кубанып кетти.

- Анча эмне кубандың? - Айганыш каштарын жыйыра күйөөсүн карады. - Алтын тапкандай жыргап калдың го?

- Кыз экен деп атпаймынбы, бизде кыз жок, анын үстүнө өзү келген баланы кайда алып бармак элек? - Нурдин эптеп эле алып калууну ойлоп этияттана сүйлөп жатты. - Кудай ушуну бизге насип кылып аткандыр.

- Көп башымды оорутпачы, Нурдин, кыз керек болсо өзүм төрөп алам. Бирөөнүн таштанды баласына зарыкпайм!

- Кантет эми, антип кесир сүйлөбө, бакпасаң кой, - Нурдин ашкананы көздөй чыгып кетти.

"Ашыкча сүйлөсөм билип калбасын, өз эркине коеюн, айла канча. Канчык, көзүмө көрсөтпөй койсо болмок, эми башкага кантип ыраа көрөм" деп муздак суу ууртап, жанын коерго жер таппай жатты.

- Нурдин! - деп Айганыш кыйкырып ийгенинен барса анын көзү чанагынан чыга жаздап карап туруптур. - Бул эмне?!

- Эмне экен?

- Рамистин кулагынын артындагы меңи бар го, мында да бар экен.

- Койчу, - Нурдин эңкейе наристенин кулагын карап, эси оой туруп калды. - Кыззык, ушундай да окшоштук болот экен да.

- Жаныңды жебе, бул сенин эле кызың экен, энесин тап да, алып жогол! - деп Айганыш наристенин үстүндөгү ороону силке башка бөлмөгө кирип баратып, - Жогол деп жатам, кызыңды ал да, жолго түш! - деп бакырып ыйлап кирди.

Наристе болсо какылдап ыйлап жатты. Нурдин аялынын артынан кирип, жалынып-жалбарды.

- Айганыш, ишенчи мага, андай болушу мүмкүн эмес. Менин эч кандай катышым да, тиешем да жок, окшош болсо болот да эми.

- Бар, жаныма жолобо, уккум да келбейт, ушундайыңдан иштейм деп балээге кабылгамын, эми сени көргүм да келбейт!

- Койчу, алтыным, ыйлабачы эми, менин кызым эмес.

- Ишим да жок. Ошонуңду ал да жогол!

- Кой эми жүрү, бир жерге алып барып таштап келели. Карды ачты окшойт ыйлап атат, милисага билдирейин анда, келип алып кетишсин, - деп телефонду бурап кирди.

Бала болсо жаагы тынбай ыйлап жатты. Айганыш боору ооруй кайра чыгып, наристени колуна алып, силкилдетти. Бала болбой ыйлай берди. Нурдин телефон чалды да, кайра жанына келди.

- Кеттикпи? Бол эрте, ыйлап атып боору катып калбасын.

- Кое турчу, бирдеме берип коеюн, сеникиби же башкабы, балада эмне күнөө, - деп Айганыш баланы солкулдата ашканага басты.

- Эртерээк алып баралы, кеч кирип баратат.

- Азыр, чай берип коеюн, - деп чай куюп, упчу менен берди эле, бала чопулдата ичип кирди.

Атайын үйрөткөндөй ичип жатты, атайын эмчек бербей упчу менен баккандай көрүндү. Карап отуруп Айганыш болпойгон татынакай кызга имериле түштү. "Нурдиндики болсо эмне экен, балдарымдын бир тууганы да, анын үстүнө кыз экен. Багып эле алайынчы" деп ойлонуп телмирип отуруп калды. Чай ичкенге карандай болсо да кардына бирдеме баргандай боло түштү окшойт, мемиреп уктап кетти. Жаткырып туруп, жалаягын караса сийип алган экен, алмаштырып, кайра ороп койду эле ошол бойдон жатып калды. Бир кезде эки милиция келди. Нурдин аларды үйгө ээрчитип кирди.

- Жүрүңүз, арыз жазып бериңиз, - деди милиция.

- Эмнеге?

- Таап алганыңызды тастыктаган арыз.

- Мен талаадан тапкан жокмун, үйүмө таштап кетиптир, - Айганыш аларга тике карады.

- Ошону жазасыз да.

- Мен өзүм багып алууну чечтим, эртең врачтарга алып барып көрсөтүп мыйзам түрүндө документти даярдап алам.

- Кечиресиз, таштап кеткенин аныктаган арыз керек.

- Азыр эле жазып берейин.

- Өзүңүз билиңиз, - деп калем кагазын берди милиция кызматкери.

- Айганыш, Айганыш, сен... - Нурдин аялын таңгала карады.

- Ооба, мен ошондой деп чечтим, кыз бала экен, багып алам! - Айганыш күйөөсүнө орой жооп кылды эле, ал унчукпай калды.

Арызды жазып, Нурдин экөө тең кол коюп берди да, милицияларды узатып коюшту. Алар кеткенден кийин Нурдин кыйпычыктай Айганыштын жанына келип:

- Айганыш, муну мага өчөшүп жасадыңбы? Балким ата-энеси чыгып калса кантебиз? - деди.

- Аны кийин көрөбүз, мен кыз кылып алам, - деп Айганыш уктап жаткан наристени үңүлө карап койду. - Сулуу кыз болот, карасаң өзүң деле, - деп күлдү, эмелеги буркан-шаркан түшө ыйлаган Айганыш эмес башка бирөө тургандай сезилди.

- Келесоом десе, бир туруп мындай, бир туруп андай дейсиң да, деги сага кантип ишенсе болот, бала кыялың кала элек, - Нурдин Айганыштын мурдун чымчый эркелетип койду.

- Эмне, бакса болбойбу?

- Болот, кызыбыз жок, жакшы болбодубу, - Нурдин кошомат кыла бөйпөңдөп жатты.

Айганыш унчукпады, анын сөзүн укпагандай мисирейе: "Мен тазамынбы?! Аял болуп туруп мен жалапмын, анан ушу наристени күнөөлөй аламбы, ал тургай ушуну кармоого укугум барбы же акым жок болду бекен? Кечээ эле карындан чыккан баланы ар кимдин алигисин кармаган колум менен кармап күнөөгө батканы турамбы?" деп наристеден көзүн албай отурду. Ал ушул кезде өзүнүн катардан чыга баштаганын, эркектин жүзүн көргөндө бир жери дүүлүгүп ээрчип кетээр абалга келгенин айдан ачык билип турду. Көзүн жаңы ачкан наристени карап ойлуу: "Ушул наристе менин терс жолго түшүп баратканымды токтото алар бекен, эне экенимди эскертип, аялдык мээримимди ойготобу? Мен ыпласмын, мен акмак, көтөрүмү жок, жеңил, камгакка окшогон аягы суюк жексурмун!" деп өзүн-өзү тилдеп жатты. Бир нече саат мурун эле Кудайбердинин алдында сойлоп, анын кайбарын кармап ырахаттанып, баарына кайыл болуп турган Айганыш негедир наристени көрүп, ошол терс жолунан кайтмак болду. Күйөөсүнүн алдындагы жууса да кетпес күнөөсүн ушул наристе аркылуу эптеп актай албаса да, жаман жолго барбай кармап калаар деп ойлоп турду. Бир кезде наристе чукуранып калды эле, Айганыш:

- Нурдин, кызыбыз ойгонуп калды, сүт алып келе калчы, курсагы ачты окшойт, - деп үн салганда Нурдин таң калды.

Бир эсе ишене да албай турду, бирок үн дебей сыртка жөнөдү. Шаша-буша энтеңдеп барып сүт алып келатып: "Бул кандай максат менен багууну ойлоду, эмне ою бар болду экен, бир саат мурун эле ай-асмандап жаткан неме кантип заматта көнө койду? Иши кылып ниетине жакшылык эле уяласынчы" деп кирип келди.

- Мына сүт да келди, кандай кылып бересиң?

- Баштакы балдарыма бергендей эле берем, кызымды ыйлатпай көтөрүп тур, мен бышырып даярдап келе калайын, - деген Айганыш ашкананы көздөй жөнөдү.

Оозун чойчоңдотуп жаткан наристени Нурдин колго алды да, анын артынан кирди. Үн катуудан аялданып турду, эмнеси болсо да өзүнө ынсап берип багууга даярданган аялын бир туруп жакшы көрүп да кетти.

- Көчүгүн которосуңбу? Сийип алды окшойт, - деди Нурдин акырын гана.

- Азыр сүт бышыра коеюн, эми жалаяк даярдаш керек. Баса, Денистин кийимдери менен ороолорун жууп үтүктөп бекитип койгомун, азырынча ошолорду пайдалана туралы, - деп сүттү чыгарып газды өчүрдү да, ички бөлмөгө кирип бир топ ороолорду алып чыкты.

Баланы ала коюп ороолорун чечти, ырас эле сууланып калыптыр, которуп кайра ороду. Упчуга сүт куюп ичире баштады.

- Муну атайын сүт берип көндүргөн экен, - деди көптөн кийин.

- Таштамак болгон неме көндүрөт да.

- Бечара, кандай акмакка алданып калды экен, аял наристесин оңойлук менен таштабайт эле, мажбур болгондур, эркеги жаа-бою качып, наристесинен баш тарткандыр... - Айганыш өзүнчө сүйлөп жатканда Нурдинге анын сөзү бычак болуп тийип, ар бир сөзүнө жүрөгү тыз-тыз дей түшүп, уккусу келбей ашканага кирип бети-колун сууга жууп, отуруп калды. Көптөн кийин гана Айганыш баланы уктатып коюп келди да, жанына отуруп алып, Нурдинди карады.

- Кызыбыздын атын ким коебуз?

- Сен чын эле багууга белсендиңби?

- Эмне, ишенбей жатасыңбы? - Айганыш күйөөсүн алая карады. - Мен багам, атын коюп, күбөлүгүн алабыз.

- Билбей да калдым, атамдар угушса эмне дейт.

- Алар эмне демек эле, боло жүргөн иш. Буга чейин канча балдар ташталган, ошолорду багып эле алышкан, тарбия беришкен, биз дагы багып алабыз, өзүбүздүн кызыбыз болот. - Айганыш ушу кезде ага бажырая карады. - Эмне, сен каршысыңбы?

- Жок-жок, бирок ата-энеси...

- Аны көрө жатаарбыз, ага чейин бизге эрмек болот. Уулдарыма карындаш болот, көрөсүң го энеси чыкса да атасы чыкпайт, - деп Айганыш Нурдинди күйгүзө сүйлөдү.

- Эмнеге, атасы кайда кетмек эле? - Кайпактай түштү Нурдин.

- Ошого, анткени атасы өзүнүн жанында!

- Айганыш!

- Сүйлөбө, жашырам деп ойлобо, биринчиден бүгүн үйгө эрте келдиң, экинчиден көрүнүшүң айтып турат. Ошондуктан бул биздин өз кызыбыз! - деп Айганыш анын оозун сөөмөйү менен басып койду. - Актанам деп ойлобо, мен үйдө жокто таштаса бирдеме болот деп шашып келдиң, туурабы? Сага да күтүүсүз болгон, телефон чалды ээ? - деп күлө маңдайына келди. - Мен ошон үчүн багам, сенин балдарыңдын каны бар ушул кызда!

- Айганыш дейм.

- Жок, кереги жок, Нурдин, эч ойлобо, мен чын дилим менен багууга бел байладым, экинчи бул сөз уланбайт. Кыз биздики, уктуңбу? - дегенде Нурдин унчуга албады.

"Бул шайтан кайдан биле койду? Сүйлөгөндө эмне, багам десе баксын, өзү билсинчи" деп отуруп калды. Сыртка күүгүм кирип терезеден көчөдөгү күйгөн жарыктар көрүнө баштады. Экөө көпкө ойлуу отурушту да, тамак ичкилери келди окшойт, Айганыш газды күйгүзүп, тамак жасоого киришти. Алар тамак бышкыча бири-биринен сактанып, үнсүз отура беришти. Ашыкча сөз эч кимисинен чыкпады. Качан тамак алдыга келгенде:

- Балдар кандай жүрөт? Сагынып калыптырбы? - деди Нурдин аялын карай.

- Жүрүшөт, баары жакшы. Атамдар сага салам айтышты.

- Эмне мени күтпөй келе бердиң?

Айганыштын оозундагы кесмеси тамагына тыгылып кала жаздады, зорго жутуп анан:

- Балким ушул наристе тартып жаткандыр, кетким келип баса бергем, - деди сөзүн таба.

- Да-а, кээде ошондой болот, - Нурдин ойлуу кашыгын ары-бери айландырды. - Үйдү көздөй бир нерсе тартып, кеткиң келди да, ооба, мен дагы бир жолу ошондой абалга туш болгом.

- Кандай?

- Мен анда студент болчумун, шаарда окуп жүрүп эле үйгө бир барып келгим келип туруп алды. Эки-үч сааттык жолго шашылыш чыгып, үйгө жетип бардым, көрсө атам шатыдан жыгылып, бутун кокустатып алыптыр...

- Кызык, - деп койду Айганыш.

- Ошондой, байбиче, эртең мен жумуштан калбайын, сен өзүң бүтүр, баксаң да, бирөөгө берсең да өзүң бил. Жатып эс алалы, - Нурдин бир маселенин оңой чечиле калганына ичинен кубанганы менен күдүк ой мээсин жеп жатты. Ал дале Айганыштын эмнеге багууга бел байлаганын түшүнбөй турду. "Билип калды, демек бир нерсени ойлонуп турабы, ким билет, атайын энеси ким экенин билгиси келип аткандыр" деп ойлонуп чечинип жата кетти.

- Сен жата бер, мен баланы карап жатайын, түндөсү ыйлап калбасын, - деди артынан кирген Айганыш уктап жаткан наристеге үңүлө. - Уктап жатканын кара, Нурдин, Денистин эле кичинекейин элестетип кетип, ичим эзилип жатат, - деди эңкейип жыттай. - Наристенин жыты кандай керемет, баланы сагынып калган экенмин.

- Мейли, мен уктай берейин.

- Көрсөң, бир жолу карап койсоң, биздин балдардын эле өзү.

- Болдучу эми, көп эле башты оорута бербей.

- Эки-үч күндөн кийин колуңдан түшүрбөй калып жүрбө, - деп күлүп койду Айганыш.

- Мээни жебечи, баксаң да, бакпасаң да башым оорубайт, - деди да Нурдин көгөрө жатып алды. "Жалап, сениби колума тиесиң, көрсөтпөсөм элеби, мага азапты салып коюп жоголдуңбу. Бул кыз үчүн далай гана уруш-талаш болот го" деп ойлонуп жатты. Айганыш ошол бойдон унчукпай, ымыркайды карап жатып алды.

Нурдиндин үйүн айланчыктап бир машина жүрдү, ал курбусу менен жүргөн Сезима болчу. Кызын намыс үчүн таштап алып, бирок ичи түтпөй акмалап, алардын багып алаар-албасын билгиси келип жатты. Эртеси Айганыш баланы көтөрүп алып ооруканага жөнөдү. Артынан түшкөн машина ал маршруткага түшкөндө адашып калды.

- Эми эмне кылабыз? - Сезима курбусун суроолуу карады.

- Билбейм, ал баланы бир жакка алып барып таштайт го?

- Сөзсүз ошентет, мен Нурдинге чалышым керек, телефондун будкасына алып барчы, - деди аргасы кеткен Сезима.

- Болуптур, - деди да Асема айдап баратып. - Өзүңдө күнөө, канча жаш улуу адамга алданып алып азабыңды тарта бер, - деди рулду бурай.

- Эмне кылышым керек, Асема? Билмексен болуп унутууга аракет кылайынбы, баккан-бакпаганына кызыкпай кете берейинби?

- Өзүң бил, курбум, башында ойлонуш керек болчу.

- Ошондой болуп кетти да, алданып калдым, - Сезима көз жашын аарчый мелтейди.

- Ошондо сотко бербейт белең?

- Кимди? - Сезима селт этип алды.

- Кимди болмок эле, же дагы башка бирөөң барбы? - Асема аны таңдана карады.

- Жок-жок...

- Анда эмнеге кимди дейсиң, ошол Нурдин Кадыровичти айтып жатам да.

- Болбойт эле да.

- Эмне үчүн?

- Иштешип жүргөмүн, анан да өзүмдө күнөө бар...

- Кандай күнөө? Өзүң жакшы көрүп калдың беле?

- Ооба.

- Ошолор сенин көз жашыңа, сүйүүңө арзыйбы? Акылыңдан айныгансың да, болбосо мындай абалга келмек эмессиң.

- Эмне кылайын? Кете берелиби?

- Өзүң бил, кийин өкүнбөгөндөй бол, мен айтсам ушундайда эле баланы алып, өзүң бакканың туура.

- Болбойт!

- Эмнеге?

- Атамдар өлтүрөт, мени айылга чакырып жатышат, эгер менин төрөгөнүмдү билсе союп эле таштайт.

- Ошонусу жаман экен, эгер андай болсо кошумча сөзүм жок, - деди да Асема жол боюна токтотту. - Бар эми, сүйлөшөсүңбү?

- Сен айтчы.

- Мен айтсам, кайда таштаганын билишиң керек, баары бир сен аны кийин издей турган болосуң. Өмүр бою ичиңден мите курттай жеп ойлонуп унута албай азап чегесиң, туурабы?

- Эми эле кыйбай атпаймбы, аргам жок, - деп Сезима машинадан түштү. Телефондун будкасына жетип, Нурдиндин жумуш телефонунун номурун терди. Тааныш үн чыкканда Сезима ыйламсыраган үн менен:

- Баланы кайда таштаганыңарды мага сөзсүз айтасыңар, эгер бирдеме болсо сени ошо жерге отургузбайм! - деди.

- Башты оорутпа, Сезима, кызыңды бүгүн приютка алып кетти, аерден ким багып алат, мен карап жүрмөк белем. Экинчи мага чалба! - деп Нурдин трубканы коюп койду. Сезима ыйлаган бойдон келип отурганда Асема:

- Эмне, сүйлөштүңбү? - деди.

- Ооба, приютка таштамак болуптур.

- Анда приютка айдайынбы?

- Жок, кереги жок, кантип, эмне деп бармак элем? - деп Сезима шолоктоп ыйлай берди.

- Ыйлагандан бирдеме чыгабы, кана каякка барабыз?

- Үйгө, мени үйгө жеткирип кой, Асема, жалгыз калгым келет. Сага чоң ыракмат.

- Болуптур, - деген Асема машинесин ордунан жылдырды. Экөө тең үн катпай кете беришти...

Айганыш врачтар менен сүйлөшүп, наристенин денсоолугун текшертти. Үйүнө таштап кеткенин билдирип, өзүнүн багып алаарын ачык эле айтып, карточка ачтырып, керектүү кагаздарын даярдатып кайра келди. Атын Асема деп койду да, жан дили менен багууга киришти. Келатып аптекадан керектүүнүн баарын алды, анан кийинтип алып, керээли кечке кызы менен алек болуп, жан-алы калбай кубанып жүрдү. "Мейли, эркек жүрсө минтип баш арттырат экен, мен аялдык вазийпамды гана аткарбай энелик милдетимдин жүгү оор экенин сезейин. Кийин балдарымдын алдында жүзүм карайбай мээримдүү гана эне болууга тийишмин" деп ойлонуп, баарына кол шилтеп койду. Нурдин жумушунда отуруп да кыжаалат болуп жатты. "Энеңди урайын десе, үйбүлөмдү бузгусу келген экен, дагы Айганышка рахмат, баарына чыдап багып алмак болду. Кызык, анан да менин балдарымдын белгиси ага берилип калганын кара" деп ойлонуп жумуштан кетип, катардагы эле журналист болуп же башка кызматка которулууну чече албай жатты. Кечинде үйүнө кирип келатып, бир аз кыжаалат болду.

- Нурдин, келдиңби? - деди Айганыш эшик ачылаары менен эле.

- Ооба.

- Кызымдын атын уже коюп койдум, эмне дейсиң? - деп колуна наристени көтөрүп алып, алдын тосту. - Ким койдум дебейсиңби?

- Ким деп койдуң? - Нурдин көңүлсүздөй сурап үйгө кирди.

- Асема.

- Жакканын кыл, байбиче, - деп Нурдин үшкүрүнө костюмун чечип, кийим илгичке илди. - Кана эмне иш бүтүрдүң?

- Багып алаарымды айтып, денсоолугун текшерттим. Группасын текшергенге анализ алып калышты, экөөбүздөн тең бала багууга шартыбызды билип, макулдук кагаз алмак болушту. Кыскасы, баары бүтөт.

- Азамат, сен өзү башкача аялсың.

- Эми гана сездиңби?

- Койчу эми кайра баштабай.

- Өзүң да, мен эмне деп жатам? - Айганыш таарына тултуңдай кетти. - Эшиктин алдына таштап кеткен баланын ырыскысы башка деп өзүң айтпадыңбы, мейли бизге насиптеш болуп калса кайда алып бармак элем?

- Болду эми, ак чөп башта. Ыйлаак бекен же...

- Карды тойсо жата берет экен, балдар көрсө аябай кубанышаар ээ, Нурдин, жаш баланы өзүм дагы сагынып калыптырмын. Жытын карасаң, таптаза, жыпар жыттанат, атаганат, жаралганда баары ушундай бейкапар, назик, пакиза төрөлөбүз ээ, анан эле терс мүнөз, кара ниет бир каапырга айланабыз да калабыз...

- Жашоо мыйзамы ошондой, байбиче. Кана кызыбызды берчи, мен дагы бир жыпар жытын жыттап көрөйүн, - деген Нурдин балага кол созду.

- Адегенде көрүндүк бер! - Айганыш күйөөсүнө эркелегендей баланы өзүнө тартты. - Кечээ да көргөн жоксуң, болбосо таарынабыз.

- Ошол элеби? - Нурдин төш чөнтөгүнөн бир кагаз беш жүз сом алып чыгып, наристенин ороосуна кыстарды. - Болдубу эми, кана берчи мага деле.

- Мына-мына. Бая эле ушинтпейт белең, - Айганыш күлө күйөөсүнө ороодогу али эч нерседен капарсыз көздөрүн жылтыратып жаткан наристени кош колдой сунду.

- Кана-кана, кичинекей конок кызды бир жакшылап көрөйүнчү, - деп аярлай колуна алган Нурдин наристенин жупжумшак али быша элек былбыраган жүзүнөн өөп, анан жыттап койду. - Ак жолтой болсун, үйүбүзгө бу кыз ырыскы алып келсин, бакты-таалайлуу кыз болсун ээ, апасы? - деди Айганышты күлүңдөй карап.

- Айтканың келсин, атасы, бүгүндөн баштап Асема биздин кызыбыз, болгондо да эрке, сүйүктүү кызыбыз.

- Конечно, биздин эрке, сүйүктүү кызыбыз болсун, артына дагы бир кыз ээрчитип келсин.

- Болот ушул эле, эми дагы төрөсө деп турасыңбы? - Айганыш күйөөсүн кылыктуу карады. - Эми ушул төрт баланы бойго жеткирип, татыктуу ата-эне болсок жетет го.

- Аракет кылабыз да, али жашпыз, отузга эми чыгасың, дагы далай бала төрөп бересиң, жалжалым, - Нурдин Айганышты кучактап, бетинен өөп койду.

- Жетишет, ушуга шүгүр дейличи, минтип дапдаяр кыздуу болуп калбадыкпы, - деп Айганыш уккусу келбей кызын көтөргөн бойдон ичкери кирип кетти. Ошол бойдон эрди-катын сүйлөшпөдү, күнүмдүк тиричилик жөнүндө кеп-кеңеш курган болду, андан кийин Нурдин:

- Айганыш, мен ушул жумушту таштасамбы деп жатам, - деди.

- Эмнеге?

- Тажадым, керээлден кечке съемка деп жүрүп чарчап кеттим, башкача иш кылам, бизнес баштасам кантет?

- Өзүң бил.

- Эл алдында жүрүш деле оор...

- Ооба, балдар да чоңоюп келатат.

- Ошон үчүн ишти башташ керек, атадан балага калчу иш кылбасам болчудай эмес.

- Бул оюңа мен да кошулам, - Айганыш күлүмсүрөй карады.

- Алтыным десе, мен да сени колдойт деп ойлогом, - Нурдин кубана ордунан турду. - Эртең эле арыз жазам да расчет алам.

- Болду, сүйлөштүк, мен болсо балдарымды карап гана сенин таап келгениңди жеп-ичип отура берем.

- Ананчы, кечинде үйдү көздөй шашылып, балдарыма көтөрүнүп алып келип турсам.

- А мен сени жаңы келгенимдей жолуңдан тосуп алам, - дегенде экөө тең каткырып ийишти. Аралары көптөн бери ажырым болуп, бирок билинбей төшөктөгү гана мамиле менен жашап калышкан эле, эми баары унутулгандай жашоонун жадыраган гүлдөрү улам бырс этип ачылгандай бири-бирине сырлары ачылып, экөөнү ушул кичинекей наристе жараштырып жаткандай болду. Ыйык үйбүлөнүн улуу инсандары катары алдыдагы келечек турмушунун барактары жаңыдан гана ачылып, дагы көптөгөн жылдар бою дүйнөдөгү жакшылыктардын ээси болууга үндөп турган үмүт отуна жетеленишти. Айганыш өзүн таптакыр башка аялга алмашып калгандай сезди, эси-дартынын баары балдарында. Алар ошентип отурганда эшиктен бирөө кирип келаткандай болду.

- Кандайсыздар? - деди баш багып келатып эле Санатбек.

- Оой, кайдан бу караңгыда? - Нурдин тура калып, кайниси менен учурашты. - Атамдар жакшы жатышабы?

- Баары жакшы жатышат, салам айтышты, - Санатбек отуруп жатып айтты. - Эжем барып көрүп келбедиби.

- Ооба, ошентсе да сураш керек го? - Нурдин күлүп калды.

- Денис ыйлап жатат, алып келейин деп кайра айтайын дедим, сизди сагынган го, кичирээк эмеспи, беркилер болсо иши деле жок.

- Ала келсең болмок экен, ал тентекти өзүм да сагындым.

- Жо-ок биз өзүбүз барабыз, бизде чо-оң жаңылык бар, ошону үчүн силерге сөзсүз барып көрсөтүп кетишибиз керек, - деп Айганыш Нурдинди карады.

- Ооба-ооба, бир жаңылыгыбыз бар, силерден сүйүнчү ала турган.

- Ал кандай жаңылык? - Санатбек эже-жездесин алмак-салмак карап калды, ошол кезде ички бөлмөдөн баланын ыйлаган үнү угулду.

- Бала ыйлап жатабы? - деп элейе кулак түрүп калганда Айганыш жылмая туруп барып, ороодогу наристени көтөрүп келди.

- Биз кыздуу болдук, таякесинин көрүндүгү кандай болоор экен?

- Коюңузчу, эже, тамашаңызды, - деп Санатбек ишенкиребей экөөнө карап күлдү. - Көрүндүк курусун, түшүнбөй турам.

- Көрүп турбайсыңбы, аты Асема, - Айганыш инисине күлө тамашалай кетти. - Эки күн болду.

- Ой, коюңуздарчы, - деп Санатбек чөнтөгүнөн жүз сом алып чыгып сунду. - Көрүндүк азырынча ушул, бирок ачыгын уксам көп болот!

- Айтканда эмне, Санат, - деп Нурдин ойлуу аялын карай болгонун айтып берди. Санатбек унчукпай угуп туруп, анан:

- Болсун, аман болсун, - деди башка сөз айта албай.

- Айтканың келсин, - деди Айганыш наристени Нурдинге берип жатып. - Сүт ысыта коеюн.

- Кой-кой, кыжым, ыйлаба, апаң азыр сүт бере-ет, - деп Нурдин силкилдете бетинен өөп, эркелетип соорото баштады.

Ошентип бактылуу үйбүлө көпкө сүйлөшүп, Асеманын эртеңкиси үчүн кам көрө улуу турмуш жолунун табышмактуу күндөрүнө бет алышты. Санатбек жумуштап келген, эртеси алар менен чогуу айылга жөнөдү. Кубатаалы менен Бермет да Айганыштын жаш бала көтөрүп машинадан түшкөнүнө таңгала утурлап тосуп алышты. Баарын уккан соң Кубатаалы кызына ыраазы боло:

- Туура кылгансың, кызым, адам ашка тоет, башка тойбойт. Бала сага кубаныч, бакыт тартуулайт, миллион таап алсаң ал сага түбөлүк дүнүйө болуп бербейт, а бул кыздын ар бир күлкүсү сага сүйүнүч, кубаныч тартуулап, жүрөгүңө мээрим толтурат.

- Бечара ким да болсо кыйналганынан ушуга баргандыр, жыргал жашоодогу аял баласын таштамак беле? - деп Бермет дагы наристени колуна алып, чекесинен өптү. - Наристенин жыты бир башкача да, чиркин.

Алар ушинткен сайын Нурдиндин жүзү бир кызарып, бир бозоруп араңдан зорго баш ийкегилей жылмайган болуп отурду. Анын кыймыл-аракетин Айганыш кыйдылык менен байкап отурган, бирок үн деген жок. Ичинен ага бала жөнүндө ооз ачпоого сөз берип жатты: "жаңылбас жаак, мүдүрүлбөс туяк болбойт, эркектин баары эле жаңылат, мен Кудайберди менен кетип калсам балдарым томсоруп, ата- энем эл алдында баш көтөрө албай калмак, мына минтип жүзүм жарык отурганым жакшы эмеспи" деп өзүн дүйнөдөгү бактылуунун бактылуусу катары сезип турду. Кичинекей наристенин келиши менен улак союшту, атайын атын койдук дешип Асема деген атты Кубатаалы кулагына айтып, өздөрүнчө ырымдашты. Көрүндүк деп бир койду союп, эт кылып берип узатышты. Балдары биринен сала бири: "Лялканы мен алам, жо-ок мен алам" деп талашып жатышты. Кетээринде Денисти алып кетишти.

***

Нурдин телевидениеден биротоло өз ыктыяры менен кеткенден кийин үйбүлөсү үчүн тынч жашоону көздөп, баягы сулуу кыздарды көргөндө көзү кызарганын койгон. Бирок ишканасына катчы кылып алган Толкун деген кара көз кызды жанынан түшүрбөй калды. Нурдиндин кабарын уккан Кудайберди Айганыштын дайны чыкпай калганынан бир күнү үйүнө телефон чалды. Айганыш ала коюп эле:

- Алло, ким экен? - деди. Тааныш үн угулганда оозуна сөз да кирбей туруп калды.

- Айганыш, сен мени унутуп койдуңбу? Мындай болушун күткөн жок элем, ойлонгонуңа үч ай болду, чечкендирсиң?

- Мм.. мен..

- Эмне мен? Жок шылтоону коюп себебин телефондон айтпай келип айтып, анан жакшылыкча коштошуп кет, - деди да трубканы коюп койду.

Айганыш селейип туруп калды. Баары бир жолугуп түшүндүрүш керек болчу. Бир чечимге келген Айганыш Нурдиндин ишине чалды да, тезирээк келип калышын эскертти. Өзү жуунуп-таранып, жасанды да, кызын кийинтти, өзүнчө ары-бери басып ойлонуп, ичинен "Эмне экен, барып ачыгын айтам, жолумдан, пейилимден ушул наристе үчүн кайттым дейм, мени зордомок беле, коштошуп баса берем" деп жатты. Аңгыча Нурдин шашыла кирип келди:

- Эмне болду, тынччылыкпы деги?

- Баары жайында, менин Бактыш деген классташым бар дебедим беле, ал бүгүн срочно келип кет деп чалыптыр, күйөөсү экөө урушуп жатса керек, ушундайда пайдам тийбесе качан тиет, барып келе калайын, - Айганыш даярдап койгон жообун бере салды. - Мен бат эле келем.

- Эмне, кызды алып аласыңбы?

- Ооба, ыйлап калат, өзүм менен болсун, Денисти сен карай тур, - деди да шашыла чыгып кетти. Нурдин эч нерседен шек санабай уулу менен кала берди. Айганыш маршруткага түшүп алып, тез эле болжолдуу жерге келип тогузунчу кабатка чыкмак болуп, лифтке түштү да, көтөрүлүп барып, эшикке жеткенде жүрөгү дүк-дүк этип кулагына угулуп, бир аз туруп анан кнопкасын басты. Көп өтпөй эле эшик ачылды.

- Оо кел, Айганыш, - деди да анан колундагы балага Кудайбердинин көзү түштү. - Муну кандай деп түшүнсөк болот? - деп ичкериге кол жаңсады.

- Келип калдык, арадан үч ай өттү, көрүп турасыз, - деген Айганыш улутунуп алды да, түшүндүрүп берем, деди ороодогу кызды карай. Анткени күз болуп, суук боло баштагандыктан ороп алган эле. Анан ойлуу болгонун болгондой айтып берди. - Ошондон бери ушуну карап, чыга албай калдым.

- Кызык экен, тушалып калдым дечи, - Кудайберди Ачылович бөлмөнүн ичинде каршы-терши басып жатты. - Аял эне, аял мээримдүү деген чын, кечип кете албапсың да? - деп Айганышты бала менен кошо кучактады. - Мейли анда, коштошууга туура келет. Сен дагы өз бактың менен бол, жашоо мыйзамынан кече албайбыз, мен сүйгөн адам бактылуу гана болушу керек.

- Рахмат сага, мындай болоорун мен деле күткөн эмесмин, бирок менин тагдыр жолума ушул кыз пайда болду, - деди да Айганыш ордунан кайра тез эле турду. - Эми мага кетүүгө уруксат бер.

- Болуптур, бирок бир шартым бар.

- Кандай шарт?

- Мени менен бир болуп кет, сагынычымды таркатып, анан кеткениңе каршылык жок!

- Мен... - деп келатканда эшиги кайрадан чырылдады. Кудайберди эшикти көзөнөгүнөн шыкаалап, бир аз турду да, ачып жиберип:

- Бу сени телефон чалбай келбе дебедим беле, - деди.

- Занит белең? - Аялдын үнү угулду. - Эгер андай болсо мен кайра кете берейин.

- Жо-жок, мейли, эми келсең келипсиң да, - алар ээрчише бери басып келатты.

Айганыш адеп көргөндө эле жүрөгү шуу деп алды, Сезима да андан кем болгон жок. Апкаарый бир Айганышка, бир колундагы наристеге карап туруп калды. Экөөнүн тилден калгандай тиктешип калганын көргөн Кудайберди:

- Сезима, сен бул келинди таанысаң керек, бизге ишке кирбеди беле, - деди колун жаңсай Айганышты көрсөтө. - Нурдин Кадыровичтин аялы...

- Тааныдым, саламатсызбы, Айганыш Бекбоевна, ох-хо сиз келгенде дагы табышмактуу келгенсиз. Кантип унутайын? Кийин билгенибизде ачылган оозубуз жабылбай эле калган, - Сезима кергиштей карады. - Жаш балалуу экенсиз да?

- Ооба, көрүп тургандай! - деп Айганыш жини келе сүйлөдү да, Кудайбердини карады. - Жумушубуз бүттү, кеткенге уруксат берерсиз?

- Да-да, уруксат, Айганыш айым, дагы бүтпөй турган жери болсо телефон чалаарсыз...

- Болуптур, жакшы калгыла, - Айганыш тез-тез басып босогого жетти да, Сезиманы карап:

- Буюрса сени менен дагы далай кездешет окшойбуз, бирок бул жолдон эмес, айры жолдон. Тизелеп бутумду кучактасаң да эми кеч! - деп чыгып кетти.

- Эмне?! - деп Сезима кызарып-татарып кала берди.

Анын бул турушу бечаранын турушуна айланды. Анткени анын сөзүн саал кийин түшүндү. "Ооба, туура айтат, баары кеч, менин ымыркайымды багып жашоо берип жаткан аялга кесир сүйлөбөшүм керек болчу, эми мен кызымды көрбөйм. Оо кудай, бул эмне деген кордугуң? Энеси мен болгонум менен ага кийин энеңмин деп айтууга акым барбы?" деп үнсүз көз жашын төгүп турганда Кудайберди эшикти кулпулап, кайра келип:

- Сага эмне болду? - деди таңгала.

- Эчтеке.

- Бир сырың ошонун колунда экен да. Мейли эми, кел эмнеден баштайлы? Секстенби же тамактанбы?

- Кардым ачты. Бир аз суусундук да жутуп албасам...

- Жүрү ашканага, - деп алдыга жөнөдү.

- Сиз эмнени айтып жатасыз? - Сезима этияттана сурап койду.

- Ууруңду карматкандай алдастаба, эмнени сураганымды түшүнсөң ошол бойдон жайына кой, сен экөөбүздүн ишибиз башка, туурабы?

- Кечирип коюңуз, сиз эмне десеңиз ошол, иши кылса оюңуз орундалса сизден кайтсын, - деп Сезима кымырыла отуруп калды.

- Бая эле ошондой дебейт белең, мен сени жакшы көрөөрүмдү жакшы билесиң, ээ? - Кудайберди көзүнүн төбөсү менен кыйды карады.

- Ооба-ооба...

- Анда эмне кылышыбыз керек?

- Мен... - Сезима ордунан турмак болгондо токтотуп койду.

- Кое тур, адегенде кардыңды тойгуз, андан кийин ваннага кирип чык, анан спальныйга...

- Жарайт, - Сезима алдындагы тамагын алып иче баштады.

- Бир чечимге келдиңби?

- Ооба, бирок сиз...

- Баары болот, ата-энеңдин алдына алып барам, калыңды берем, андан кийин мага төрөп беришиң керек, мындан аркы өмүрдү сени менен өткөрүүгө дайын болоюн.

- Макулмун.

- Ап бали, сөз бүттү анда. Билесиң, менин балдарым сени менен барабар, алар күнүлүк кылышы мүмкүн. Сен аларга туруштук беришиң керек.

- Аракет кылам.

- Азамат, демек биз мындан ары эрди-катынбыз, менин ысык-суугума, азап-тозогума чыдоого тийишсиң, туурабы?

- Ооба.

- Кана жүзүмдүн ширесинен ичип алчы.

- Ичтим.

- Тартынба, бир кездеги таарыныч, өкүнүчүңдүн бар экенин билем, ошонун өтөсүнө чыгабыз, буйруса, - деди да. - Мен спальныйда күтөм, - деп чыгып баратты.

Сезима аны артынан карай узатып кала берди. Селдейе үстөлдө көпкө отурду, томпоюп күлүшүп калган кызынын аты ким экенин билгиси, эркелетип колуна алгысы келди. Бирок шум турмуш аны кайда алып баратканын сезбеди. Аргасыз өзүнөн отуз жаштай улуу адамдын айтканы менен болууга ордунан туруп, ваннага кирди. "Эгер буга макул болсом, менде баары болот, машина, үй, бала, күйөө" деп ойлоп, өзүн алаксыта жуунуп болуп, халатын жылаңач этине кийди да, спальныйга кирсе Кудайберди эбак даярданып калган экен. Сезима анын жанына келээри менен эле жаңы жуулган чачынан бурр эткен жагымдуу жыт менен атырдын жыты аны мас кыла дароо өзүнө тартты. Экөө көптөн бери жолукпагандай бири-бирин сугалактана өөп, төшөктө жулмалашып жатышты. Сезиманын төшөк жаатында тажрыйбасы күчтүү эле, ал дүүлүгүп калган Кудайбердинин жынысын кармап алып, өзүнүкүн туштап, кайра уурттарына тийгизип, ойноп жатты. Кудайберди аны оюна коюп, өзү чалкасынан жатып алып, колдору эки эмчегинде, оозу менен жүзүн, моюндарын аймалап көптөн кийин шап эле алдына алып баса калды да, эки бутун кере алигисин анын ысык кынына салып жиберди. Көздөрүн жумуп алган Сезима аны бекем кучактап, онтоп, үй ичин толтура кыңкыстап жатты. Кудайберди Сезиманын бутун ийинине асып алып, уруп киргенде Сезима озондой баштады. Бул алардын махабаттын туу чокусуна чыгуусуна жардам бербедиби:

- Эми тоңкойчу, - деди Кудайберди.

- Бүтө бериңизчи, чыдабай баратам.

- Шашпа, сенин да кумарың канат, тоңкой, - деди эле Сезима көмкөрөсүнөн тизелей калып тоңкойгондо, сууланып турган кайбарын анын аркасына жабышып туруп киргизип алып, уруп кирди.

- Оох, аах, дагы-ы, дагы-ы! - Сезима зорго жатып жер таяна көчүгүн ыйкап жатты.

- Ысыгын кара, кантсе да жашсың да, берекем, өөх! - деп ал ылдамдай уруп жатып, уругу түшкөндөй бүлк-бүлк деп ичине атып жатканы билинип турду. - Өөх, - деп жатып калды көптөн кийин. - Сезима, сен төрөйсүңбү? - деди келинге жүзүн бура. - Баланын жытын сагындым.

- Көрөбүз да.

- Көрөбүз да эмес. Тигини төрөгөндө жакшы эле төрөдүңбү?

- Кайсы?

- Сен дале мени түшүнбөпсүң, менден сыр жашырып болбойт дебедим беле сага.

- Ооба, жакшынакай эле төрөгөм.

- Во-от, ушунуң керек, эгерде мени ыраазы кылып, кыз же уул төрөп берсең сенде баары болот.

- Аны кимден уктуңуз?

- Сен мени ушакчы аялдай көрбө, кыскасы билем.

- Болуптур, - деген Сезима унчукпай калды.

Ал Кудайберди билбейт деп ойлогон, эми гана түшүндү жанагы айтканын, ошол бойдон унчукпай жата берди. "Бул кайдан билип калды, эч ким билбейт деп жүрсө" деп башы маң болуп турду анын. Кудайберди терс иштер менен алектенип кеткенде аялы аны ачык эле үйүнөн кетирип жиберген. "Сенин зыяның балдарга тиет, көздөн далдаа бол, эгер кылт этсең мен сени өзүм кармап берем, аял аласыңбы же жөн жашайсыңбы, бизден алыс бол" деп түндөсү үйүнөн чыгарганда ал туура көргөн. Анткени кримдүйнөнүн адамдары менен катышканы күн же түн үрөйү суук, шектүү адамдар үйүнө келе баштаган эле. Келгенде да түнү бою жашыруун сүйлөшүп отуруп, кайра түн жамынып кетишчү. Жакында белгилүү адамдардын бирин атып кетишти. Ал президентке ачык эле кирип чыкчу, анткени президент өзү ошол кримдүйнө менен байланыш эле. Кудайберди эч сыр бербейт, бирок анча-мынчасы жакшы тааныйт, көп иште адамдарга жардам берип турат. Ал дале жогорку жакка түз эле кирип чыгат. Жакында ал телевидениенин президенттигине киришип, ордуна бармак болуп жаткан. Болгону эл каршы чыгып, президентти алууга катуу киришип жаткандыктан абайлап сактанып жүргөн эле. "Атасынын көрү, бири кетсе бири келет, илгертен боло жүргөн иш, ажо кетсе Ала-Тоодой жери, аскар белдей эли бар эмеспи, корккондон эмне иш бүтмөк эле" деген ойго бекиди ал. Сезима ошол күнү кетмек болду эле жибербей койду.

- Сен бул үйдө жашайсың, жакында дачага алып кетем. Бул үйдө башка иштерди бүтүрөбүз.

- Дачага кеткенче өзүмдүн үйүмдө боло берсем кантет?

- Болбойт, сен мага таза, өзүмдүн канымдан бала төрөп бересиң. Эч нерседен кам санаба. Азыр үйүңдө ким бар?

- Курбум.

- Ага телефон чал да, айтчуңду айтып кой.

- Асеманы кетирип, үйдү сиңдиме берип, дайындап коймокмун да, - саал тартына сүйлөдү.

- Телефондон бүтүрө бер, ошо Асемага айтсаң ал баарын бүтүрөт! - деп үңкүйүп калганда Сезима унчукпай калды.

Кечке чейин жатып, кечке маал Кудайберди сыртка чыгып кетти. Сыртынан кулпулап койгон. Сезима ыйлагысы келгени менен: "Күнөө кимде? Эч кимде эмес, өзүмдө гана, эми башка келгенин көрүүмө туура келет" деп ойлоп алып, унчукпай жата берди. Кудайберди көптө келди да, Сезиманын жатканын көрүп, ваннага кирип кетти. Сезима туруп, кийинбей эле халатын жамына даярданып, ваннага кирсе, Кудайберди жуунуп жаткан экен. өңгөдөн Сезиманы чоочутканы анын аялдык жана эркектик жынысы болду. Мурда байкабаптыр. Көзүн алайта карап:

- Кире берейинби? - деди эле байкабай талтайып жуунуп жаткан Кудайберди жини келе кыйкырып ийди:

- Анан кир! - Анын үнү ушунчалык катуу да, күтүүсүз да чыккандыктан Сезима чочуп кетип, эшикти жаба коюп, ашканага кирип, үстөлгө отуруп калды. Көргөн көзүнө ишенбей турду. "Чын эле бир адамда эки жыныстык мүчө тең өөрчүп жетилиши мүмкүн деп гезиттен да окубадым беле, элдин айтканында чындык бар тура, Кудайберди Ачыловичтин жыныстыгы экөө экен деген сөздүн тараганын уктум эле, тобоо, ушундай да болот тура" деп ойлонуп отурганда ал эчтеке болбогондой чыгып келди да:

- Кирип жуунуп чык, - деди жөн-жай гана.

Сезима унчукпай кирип, жуунуп келди да, кийимин кийип, чачын ирээтке келтирди. Анан жүзүнө крем сыйпап, жасанып-түзөнүп, үстөлгө келип отурду. Кудайберди эшик чырылдаганынан босогого барып, тамак-аш салынган себетти алып келди да:

- Ысык чай койчу, - деп өзү даяр тооктун этин кескилеп, анан: - Сервантта бирдеке бар эле, алып келе кал, - деди.

- Ичесизби?

- Ооба, сен деле азыраак ичип кой, эчтеке болбойт, - деп аны жылмая карады.

Сезима коньяк алып келип, рюмканы кошо берди.

- Мен ичпей эле коеюн.

- Жо-ок, биздин алдыдагы жашообуздун жакшы болушу үчүн бир аз алып кой, башка мен сага көп бербейм, - деди Кудайберди. - Биз душмандарды жеңишибиз үчүн ичебиз.

Сезима аны көңүл бура тикчийе карады.

- Баса баягыда сен Нурдин менен кошулуп, мага каршы чыккансың, ээ? - деди.

- Эми анда кырдаал ошондой болгон, сиз мени...

- Жетишет, өзүм да билем, жаңыртпай башка сөзгө өтөлү. - Кудайберди рюмкаларга коньяк куюп, бирин Сезимага сунду. - Сенин мендик болушуң үчүн!

- Экөөбүз үчүн!

- Ап балии, экөөбүз үчүн ичебиз, - деп алып жиберди.

- Сизден бир нерсе сурасам болобу?

- Эмнеге болбойт, сурагың келсе сура.

- Мен ата-энеме бир барып келейин...

- Качан?

- Эртең барам деп койгом.

- Андай болсо сени менин машинам менен алып барып келет. Сен барып эле кайтасың, жаныңда кароолчу болот, макулбу?

- Эмнеге?

- Ошондой, болбосо чыда, бир түнү аларга белек-бечкекти мол алып, түндөп барып келебиз. Мен сенин жүзүңдү ачып коеюн, - Кудайберди Сезиманы суроолуу карады. - Ушуга кандай дейсиң?

- Атам сизди кабыл албасачы?

- Эмнеге?

- Менин атам сизден жаш, менин сизге турмушка чыгышыма каршы болоору айдан ачык, ошон үчүн адегенде эки күн туруп, апама жай түшүндүрүп келейин.

- Ак атааң, ырас эле ушуну ойлобопмун, көпкө тирешүүгө туура келет го анда. Эмесе мен сени шоопурум менен жөнөтөм. Адегенде эле белек-бечкекти алып барып, түшүрүп сал, анан Төлөгөн аларга элүү миң сомду берип кайтсын. Адам эмес ташты ээритет го бул байлык деген.

- Анда мен барбай эле коеюн, ошолорду ачуу басар деп берип ийиңиз, мен кат жазып берем, ошондо бир аз коркпой калам. Эгерде менин улуу кишиге чыгып жатканымды билсе атам апамдан күчүн чыгарат, - деп Сезима чын сырын айтып отурду.

- Болду анда, Сезимтай, баары чечилди. Эртең эле жөнөтөм, - деп кагазга тизмелеп киришти.

- Бир ящик арак, бир ящик коньяк, коробка конфет, печенье, жүзүм, өрүк мейиз...

- Болду...

- Дагы эмне бар?

- Жетет го?

- Жок, өзүң айтчы? Сенден аяган дүйнө курусун, кокус өлүп кетсем эч кимге буйрубай деле калат, - Кудайберди чын ыкластан аны карады. - Анан дагы?

- Бадам, жаңгак...

- Дагы кийим-кече керек эмеспи?

- Жок, ачуу басарга ушул эле керек.

- Анда акчаны көбөйтүп, сексен миң берейин ээ?

- Мейли, - Сезима кубанып турду. Ата энесинен ансыз да коркуп жүргөн, университетти бүтүп телевидениеге жаңыдан ишке киргенде кубанып жүрүп, кийин кетип калдым деп телефон чалып, жылдап барбай койгондо аябай урушушкан болчу.

- Сүйлөштүк анда, эртең Төлөгөн экөөңөр баарын алгыла да, кайра келгиле, мен аны жөнөтөм. Бүгүн катыңды даярдап кой, - деп Кудайберди кабагын сала ойлуу отуруп калды: "Туура, жаш кыз, болгондо да өзүм жолун ачып койгом, өзүнөн улуу кишиге турмушка чыгып жатса ким каршы болбосун? Баса, менин кыздарымдан кабарым да жок, бир жолу сурап-билип койбодум, алар эмне болуп жатышат деги? Кандай күйөө, кандай жерге чыгышты экен?" деп көпкө ойлонду. Сезима болсо абдан сүйүнүп жатты, өтө жарды болбосо да ата-энесине кызынан барган ачуу басар бир топ кадыр-барк эмеспи. Түнөөчү бөлмөгө кирип, столго отурду да, кат жазууга киришти: "Саламатсыздарбы, ата, алтыным апакем. Силер мени адам болсун деп окуттуңар, силерге ыраазымын! Эми айта турган болсом, турмушка чыктым, саал менден улуу, бирок өзүм кааладым, сүйдүм. Ата, апа мени кечиргиле. Эгерде силер кайт десеңер өлүп кайтпасам, тирүү кайтпайм, анткени ал менин жүрөгүмдүн теңи, жашоомдун тиреги. Жакында экөөбүз тең иштейбиз, анан силерге да барабыз, көрүшкөнчө саламатта болгула. Кызыңар Сезима" деп жазды да, төрт бүктөп коюп койду. Айткандай эле Кудайберди эч нерсе аяган жок. Ачуу басарды бергенден көп өтпөй ата-энесин чакыртып алып, чоң ресторанда той өткөрүштү. Сезиманын атасы Чынгызбек аябай жини келип, көрөөрү менен аялын четке чакырып алды:

- Билимдүү, жаш кыз атасынан улуу адамга тийгени күлкү келтирээрлик, бул жерде бир сыр бар. Кызың байлыкка эле азгырылган экен, мен тойду токтотом!

- Чынгыз, этият бол эми, кызың өзү макул болуп жатса биздин кебибиз өтөбү? Андан көрө өз жайына кой, алпештеп эч нерседен кем кылбай өстүрдүк, бизде күнөө жок, - деп апасы Сайра аны акыл менен токтотту. - Той өтсүн, анан Сезима менен өзүбүзчө сүйлөшөбүз, эмне дегенин угабыз. Чабалдык кылба.

- Ушу немени күйөө балам деп кантип айтам? Кызың уялып койсо боло, дагы жакшы туугандарды ээрчитпей келгенибиз, ушундан көрө өлбөйбү! - деп Чынгызбек жинденип жатты.

Чогулган эл бака-шака, ресторанда эл көп. Сезима татынакай кийинип алып, Кудайбердинин жанында. Алтымыштарга келип калганы менен кара муруту, кара кашы өзүнө жарашкан Кудайберди сулуу киши. Ошол убакта эл күбүр- шыбыр боло түштү. Көрсө элдин ичинде Сезиманын курбусу Асема дагы бар экен, ал Сезимага жини келип, чакырып алды:

- Сен жинди болдуңбу? Мындан көрө эри жок эле иштеп жүрө бербейт белең, билимиң деги бар, - деди.

- Болду унчукпа, мен өзүм кааладым, Асема. Эми артка кайтууга болбойт, - деп курбусун тынчтандыра күлө сүйлөп ары басты.

Ошентип той дагы бүттү, калган конокторун Кудайберди дачага алып кетти. Чынгызбек менен Сайра жарым саатка Сезима менен сүйлөштү да, дачага барбай кетип калышты...

Сезима уктап жаткан болчу, Кудайберди кимдир бирөө менен телефондон сүйлөшүп жатты:

- Алло, айткандай так болсун, ким президентке каршы болсо, бирден тергиле, ошондо да буйрук болгонун гана. Артыңар таза болсун, эгер колго түшсөңөр, өзүңөр жооптуусуңар, так аткарсаңар, шефтин белектери силердики! - деп бакылдаганын угуп, таң калып жата берди.

- Баса, азыр кырдаал абдан курчуп калды, балким ажо түшөт, ал кетсе дагы бири келет, ошону ойлонгула, Кыргызстанда жашап, Кыргызстанда өлө турган болгула. Кокус жигин билип калса баарыбызга жаман, кийинкиси менен тил табышканча убакыт керек. Ооба-ооба, өзүнө каршы көп сырларын билгендерди тазартып жатпайбы. Ошону түшүнгүлө, давай анда, мен силерден жакшы жаңылык күтөм! - деди да трубканы койгондо Сезима уктамыш болуп калды. Кудайберди келип, шуудураган төшөктү акырын ачып:

- Тур, Сезимтай, түш болоюн деп калды, картаң күйөөңдүн карды ачты, туруп бирдеме даярдай салчы, - Кудайберди анын мойнунан, жүзүнөн жыттап ойготту. - Тур, секетим.

- Азыр, - Сезима уйкусурай ушаланып көзүн ачты. - Эмне эрте туруп алгансың?

- Кайдагы эрте? Тогуз жарым болду. Кардың ач жата бергениң болбойт, - деп өөп, өзү ары басты.

- Мына туруп жатам, - деди да, Сезима кийинип, туруп ваннага кирип, бети-колун жууп кайра чыкты да, газга чай койду.

Экөө отуруп чай ичишти. Муздаткычтан казы-карта алып келип ысытып, ортого койду. Сезиманын эң биринчи максаты өзүн арсар калтырган Кудайбердиден өч алуу болчу, бирок ал үчүн көп убакыт керек экенин сезип эле турду. Адегенде ишенимге кириш керектигин билет, ошондуктан анын айтканындай болуп жатты. "Эч ким билбегендей кылам, байлыгыңдын кайда экенин билсем анан сени шашпа, мен окшогон далай кыздын өчүн сенден мен алам" деп ойлоп алып, дүйнө капар гана колтугунда эркелеп эрмек болуп калды.

- Алтыным десе, картайган кезде жалгыздыктан куткарып, мени бактыга бөлөп койдуң. Ата-энеңдин кабыл албаганы жаман болду.

- Алар кайда бармак эле мен турганда, кам санаба, акыры өздөрү келишет мени сагынганда, - деп Сезима жылмайды.

- Ишенем, сен абдан күчтүүсүң, эрктүүсүң, алтыным.

- Рахмат, - деп эркелеп койду. - Сенин алдыңда жаш жигиттер эчтеке эмес, мен сендик болсом болду.

- Түшүндүм.

Ошол убакта телефон чырр этти. Кудайберди жетип барып, телефонду көтөрүп башка бөлмөгө өтүп кетти:

- Да, угуп жатам, иги-жигин билдирбей жасагыла дедим го, кокус билинип калса күнөө өзүңөрдө, баардык шартыңар бар, убакытты уттурбагыла, кандай болсо дагы жолдон болсун. Үйбүлөсү да, эл да билбесин биз жасаганды. Ооба, эң биринчи ошол финансы министрин, андан кийин катчысын, ооба, айтканды аткаргыла, көп чала бербегиле, - деп акырын сүйлөдү Кудайберди. - Бүгүн бирин оо дүйнөгө аттандырсаңар жетет, анан эки-үч күн өткөндө бирин, түшүнүктүүбү? - деди да трубканы коюп, бир аз ойлонуп ашкананы көздөй бурулду.

Сезима эч нерсе укпагандай үстөлгө келип, отуруп калган.

- Ким? - деп койду билмексен болуп.

- Министерстводон экен. Буюрса кийинки жумада иш башталат, шап этип орунду ээлеп отуруп алсам, сени да иштетип коем, - деди күлгөн болуп.

Бирок калп айтканы билинип турду.

- Мен кийин деле иштейм, болбосо башка жумушка.

- Аны көрөбүз, - деп койду Кудайберди. - Сен мага төрөп берсең эле болду, эч нерседен кем кылбайм. Жумушка эмне үчүн кирет билесиңби? - Сырдуу карады.

- Иштеш үчүн.

- Жо-ок, иштеш үчүн эмес, жашаш үчүн, а сенде жашоо ойдогудай болот, байлык кудайга шүгүр, - Кудайберди бир азга ойлоно калып, - Бийлик эмне үчүн керек, эмнеге бийликке умтулушат? - деп сурады.

- Бийлик адамга кадыр-барк үчүн, башкысы мансаптуу болуш үчүн керек, - деп Сезима айтканда Кудайберди ага сөөмөйүн чычайта:

- Жок-жок, дагы туура эмес, бийлик кумар оюну сыяктуу, ар бир эле адам колунан келсе дүйнөнү чарк айлантып бийлегиси келет. Уучуна чеңгелдеп алып, бүт дүйнөнү өзүнө караткысы келет. Ошон үчүн пендебиз, бийликке умтулуп, атагым чыкса экен деп жан үрөйбүз, адам ошондуктан бийликти самайт.

- Ошондойбу?

- Ооба, эркем, ошондой болот. Мен телевидениенин президенттигине ачка болуп же бала-бакырамды бага албай жатканымдан эмес, өзүм үчүн, атаандаштарымдан озуп чыгыш үчүн барганы турам. Болбосо менде баары бар, үйдө отура бербеймби, - деп күлүп калды.

Сезима унчуккан жок. Кудайберди аны такыр карыш жылдырбай үйгө кармап жатты. Арадан бир ай өткөндө таң эрте бир жакка жөнөп кетти, сыртынан кулпулап кеткендиктен үйдө отуруп, эриккенден Сезима телефондун кулагына жармашты. Адегенде өзүнүн үйүнө чалды, Асема тура элек экен, көптө барып алды да:

- Алло, - деди.

- Асема, кандайсың?

- Сезима, сенсиңби? Өзүң кандайсың?

- Жакшы эле, атамдар келишкен жокпу?

- Жок.

- Кандай жаңылыктар бар?

- Сезима, мага сүйүнчү бересиңби?

- Мен сенин кызыңдын атын билип койдум.

- Чын элеби? Айтчы Асема, ким деп коюптур?

- Сүйүнчүңдү айт! - Асема тамашалай каткырды.

- Сүйүнчүсү сөзсүз болот, айтсаң эми.

- Асема.

- Эмне?

- Асема деп коюптур, кызың чоңоюп калыптыр, мен Айганыш менен капысынан жолугуп сүйлөштүм. Менин сени менен тааныш экенимди билбейт да, ошон үчүн жакшынакай сүйлөштүк. Асеманы колума алып, сен үчүн өөп койдум.

- Рахмат, курбум, сага Айганыш эмне деди?

- "Өзүм төрөп алгам" дейт.

- Чын элеби?

- Ооба, мен унчуккан жокмун.

- Ай кудай ай, эми мага бербейт да ээ? - Сезима ыйлап жаткандай болду.

Угуп жаткан Асема:

- Сен ыйлап жатасыңбы? Бермек турсун көрсөтөбү десең. Сен аны унут, курбум, башкысы аман-эсен, жакшынакай чоңоюп жатканына ыраазы бол!

- Туура айтасың, курбум, андан башка аргам жок, аман болсо болду, бир көрүп жыттап алсам болот эле...

- Болду, өзүңдү карма, старишкаң жок беле үйдө?

- Жок.

- Жалгыз эригип жатасыңбы?

- Аябай.

- Барайынбы?

- Кайдан, мени кулпулап кеткен.

- Койчу?

- Чын, өзүнөн таза төрөткүсү келет.

- Ой тобоо!

- Ошондой, курбум, кыскасы баары жайында, баары бар, көзүмдү карап турат. Бир гана камап койгону жаман болуп жатат.

- Мына кызык, - Асема күлүп жатты.

Анын күлгөнүн билген Сезима дагы күлдү.

- Сени канышадай кырк сабам пахтанын үстүнө бөлөп багып жаткан го?

- Ооба...

- Жакшы, курбум, бактылуу болсоң эле болду.

- Ооба, бактылуумун, Асема, аябай бактылуумун, бир гана ичимден чыккан баланы унута албай азап чеккеним болбосо бактылуумун! - деп Сезима көз жашын аарчый акырын айтып жатты. - Макул анда, жакшы тур.

- Жакшы тур, курбум.

Сезима түүт-түүт деген трубканы көпкө кармап шыбырай берди: "Мен аябай бактылуумун, бактылуумун, болгондо да күкүк менен зейнептей бактылуумун!" Ошол убакта эшик чыр этти, акырын туруп барып карады. Чоочун адам экен, тешиктен шыкаалап туруп калды. "Кудайберди болгондо өзү ачып кирмек, эмнеге келдим биерге" деген ойдо кайра ордуна барды да, шалдырап отуруп калды. Ал азыр жүрөгү канап отурду, көз жашы төгүлүп эмне кылаар айласын таппай, жан далбастап: "Демек кызымдан биротоло кол жууган экенмин да, экинчи жүзүн көрбөйт окшойм, көргөндө да кыса кучактап, энелик мээримимди төгө албайм, жүзүнөн өбө албайм, чоочун адамдай карап тим болом ээ" деп мисирейе отура берди.

Түш оой Кудайберди келди, абдан чарчагандай түрү бар, кирип эле:

- Сезима, зерикпедиңби, - деди ал.

- Жок.

- Жакшы, анда мен эс алып алайынчы, - деп уктоочу бөлмөгө өттү да, ошол бойдон жатып калды.

Сезима унчуккан жок, негедир ичтен кызганып алды. "Эми бул башка бирөө менен жүргөн экен, аябай чарчаса керек. Сага бирди көрсөтпөсөмбү, мени ортозаар кылып, ымыркайымды таштоого мажбур кылганың үчүн сага көрсөтөм" деп ойлоду да, кардынын ачканын сезип, муздаткычты ачып эт алды. Өзү үчүн тамак жасамак болду. Өзү каалагандай кылып газды күйгүздү да, тамак кууруй баштады. Бир аздан кийин өзү отуруп тамактанып жатты. Ал эртең мененки бойдон эчтеке иче электигин эми ойлоду. Күүгүм кире Кудайберди ойгонуп, туруп келди:

- Абдан чарчапмын, башым да ооруп калыптыр, бирдемең барбы? - деп Сезиманын ийинине колун койду. - Жалгыз таштап койгонума кечир, Сезимтай.

- Эчтеке эмес, коньяк бар.

- Алып кел, - деп үстөлгө отуруп, - Жакында бир топ иштер бүтөт, жаным, анан жаныңда болом, карыш жылбайм, - деди аны карап.

Сезима коньякты алып келип, бир стакан менен алдына койду да, чыныга тамак куюп келди.

- Кел, отур, чогуу тамактаналы, мындан сеп этпейлиби? - деп тамашага чала күлдү.

- Жок, ичпейм, мен тамактанып алгам, - деп Сезима көңүлсүз маңдайкы үстөлгө отуруп калды. Кудайберди коньяктан куюп ичип алып, тамак жеп жатты. Көптөн кийин башын көтөрө:

- Таарындыңбы? - деди. - Сага бул дачаны белек кылып койдум.

- Эмнеге? Качан?

- Мага таарынба, эки күн мурун документтерди алып келип койгом.

- Эмнеге таарынам? Баары турат... Рахмат сага.

- Аа баса, телевизорду койчу, жаңылыктарды көрөлү.

- Мейли.

Сезима ордунан туруп барып, телевизордун пультун алып, Кыргызстанга которду да, өзү креслого отуруп алды. Реклама болуп жаткан экен, карап отура берди. Бир аздан кийин Кудайберди келип, жанындагы креслого отурду:

- Особый жаңылык көрөбүз, - деп койду жылмая сырдуу.

- Кандай?

- Айтып койдум да, жаным, сени алаксысын деп жатпаймынбы, бүгүн негедир кабагың бүркөө, сабырың суз.

- Башым ооруп атат. Баса, дачаны өткөрүп койсоң балдарың...

- Алардын иши да жок, бүт дүнүйөм, бул дача сеники. Дары ичесиңби?

- Ооба. Бирок анын баарынын кереги жок эле да...

- Жакында сени менен Казакстанга чогуу барабыз, сени бир саякатка чыгарып, өзүм да эс алып келбесем.

Ошол убакта жаңылыктар башталып, күндөлүк кабарларды айтып келип: "Бүгүн саат үчтөр чамасында соода министри Сатыбалды Бекбошевди атып кетишкен. Окуя болгон жерден изин жашырган кылмышкерлер изделип жатат" деп сүрөтүн көрсөтүп жатты. Кудайберди андан аркысын көргөн жок.

- Жүрү, алтыным, чарчаганды жазып, бир кумардан чыгалы, - деди спальныйды көздөй баратып.

- Мен бир аз кино көрөйүнчү, боевик бар го?

- Мейли, көп кечикпе, - деп коюп кирип кетти.

Сезима дивидини күйгүзүп, боевик киносун коюп койду да, ойлонуп отура берди. "Демек, булар буйрукту аткарды, эми табылаар бекен? Баарын билип туруп кылмышкердин койнунда жатам" деп маанайы пас отуруп, кинону көңүлсүз карады. Көптөн кийин Кудайберди өзү чыгып келип, пультту алды да, телевизор менен дивидини өчүрүп коюп, Сезиманы көтөрүп, уктоочу бөлмөгө кирип кетти.

- Сагынып кеттим, берекем, жанымда жатчы, мага ырахат тартуулачы, - деп халатын чечип, аймалап кирди.

- Болдучу, эч нерсеге көңүлүм жок. Эрди-катын минтишпейт да, эмчегиме эми тийбе, балалуу болсок эмне болот?

- Эмне болмок эле?

- Ойноштун эмчегин сорсо болот, бала төрөп бере турган аялдын эмчегин соргон күнөө, ал сенин балаңа сүт берет.

- Ырас эле, акылдуум десе, - деген Кудайберди эми анын бүт денесин чоло жерин калтырбай өөп келип, - Бул жериңе уруксатпы? - деп күлүп, жан жерин анын жыныс кынына сойлотуп жиберди.

Чирене калып көчүгүн көтөрүп кайра түшүрүп, Сезима дагы рахат ала аны мойнунан кучактап алган:

- Жакшылап ур, уругуң тереңирээк түшүп, тезирээк бала жасай коелу, - деген ал какшык аралаш унчукту.

Ичинен: "Сендей кылмышкер менен жашап балалуу болгончо" деп ойлонуп турду.

- Буюрса уулдуу болобуз, акыркы дүрмөт күчтүү чыгат, жаным, - деп койуп, Кудайберди лопулдата уруп жатып айтты.

Урган сайын Сезиманын үнү чыгып, ого бетер кумардан чыгып жатты.

- Эмнеге уулдуу болгуң келет?

- Эң кенжем эркек болсо бүт байлыгымды ага калтырам, кыз болсо үчтөн бирин берем.

- Эмне үчүн?

- Кыз деген кыз да, бирөөнүн бүлөөсү, ал эми эркек деген ишимди, жолумду улайт. Акыркы коломтомду өчүрбөй түтүн булатат.

- Ой тобоо, кызды кээде киши деп да ойлобойсуңар ээ? Силерге ырахат тартуулаган, эмчек сүтүн берип багып өстүргөн, бала төрөп берип учугуңарды улаган ошо кыздар го.

- Кое турчу, жаным, ох! - деп барып Кудайберди жатып калды.

Сезима бул жолу муз болуп кетти. Жакшы эле берилип келе жатып, негедир жыйрылып алды. Ошол бойдон катты да калды. Төшөктө мынчалык болгон эмес, ал Кудайбердинин өзүн кыз атынан жаңылтканы көз алдына келип, ушул азыр жек көрүп кетти. "Сенин бүгүн көзүңдү тазалабасам" деп ойлонуп алды. Сезиманын көңүлсүз жатканын көргөн Кудайберди: "Аялга жакшылык жок, көзүнүн агы менен айлансаң да көкүрөгүн көтөрүп мисирейишет, тим кой, канчага чейин ушинтээр экен" деп унчукпай жатып калды. Сезима ойлонуп жатып, уктап кетти. Эртең менен ойгонсо Кудайберди жок, дагы эртелеп кетип калган экен. Аны ойготпоптур. Ордунан туруп кийинди да: "Көпкө узартканга болбойт, канчага жашайм бул кан ичкич менен, өлтүрүп туруп изимди таптырбай кетем" деген ойдо үй ичин бүт аңтарып чыкмак болду, терезеден эшикти карады. Бак- дарактардын четинде чоң суу агып жатат, бак ичинде ээн-эркин баскысы келди. Дачага келгени дегеле бак аралай элек болчу. Кайра артына бурулду да, бүт шкаф менен диван, креслолордун астын аңтарды. Бирок эч нерсе таба албады. Төркү бөлмөгө такыр баш бакчу эмес, аны акырын ачып, кирип барып, эси ооп калды. Тирукмуштай килемдер менен толтурулуптур, жөн эле жыйылып турат, чет элдик эмерек менен жасалгаланган. Кыдырып көрүп серванттын суурмаларын ачып, ичиндеги оролгон нерсени ачса, пистолет экен, жапжаңы. Коркуп кетип кайра ордуна койду да, башка жагын издей баштады. Бир суурмада толгон ачкычтар бар экен, аны колуна алып карап көрүп: "Кереги да жоктур" деп кайра койду. Анан басып баратып, жерге төшөлгөн килемдин алдынан томпойгон нерсеге буту тийип кетип, акырын эңкейип ачып караса, жер алдына түшчү капкак экен. Кулпулануу турганын көрүп, шаша ачкычтарга келди да, топ ачкычтарды биринен сала бирин салып атып, ачып алды. Ошол кезде капкакты ачып, жертөлөгө түшүп баратып: "Кудайберди келип калса өлдүм" деп ойлоп кетти. Шашыла түшүп, ичине кирсе, толгон баалуу терилер, кичинекей темир сандыктар турат. Коркуп кайра чыкты: "Бүгүн болбойт, эми дагы кетсе сөзсүз ачам" деп кайра эшикти бекитип коюп, жигин билгизбей жаап чыгып кетти. Көпкө ойлонду: "Демек байлыгы ошол жакта" деп отуруп телевизорду коюп, креслодо уктап кеткен экен, эшик шарактай ачылып Кудайберди кирди:

- Кандай, көпөлөгүм, уйку кандыбы?

- Ооба, кайда кетип калдың? - Кайра өзүнө суроо берди Сезима. - Эртелеп кетчү болдуң го?

- Иш чачтан көп, бир-эки күндөн кийин эч жакка кетпейм, азыр дагы бир жакка кетем, жаным, чыдай тур. Казакстанга бир ай ойнотуп келем, - деп өөп койду да, чыгып кетти.

Сезима унчукпай кала берди. Көпкө отурду, качан гана анын кеткенине көзү жеткенде шашыла көргөн жерине түшүп барып, ширеңкени күйгүзүп, ачкычты алды да, темир сандыктарды ачып көрмөккө улам бирин салып жатты. Бирин салса ачылып кетип, караса ичи толо зер буюмдар экен. Оозу ачылып калды, кийинки сандыкка өтүп, аны да ачты, ал жалаң доллар экен. Андан бетер таң калды: "Демек баары меники болот" деп ойлонуп отуруп, муздак жертөлөнүн ичинен ичиркенип кетип чыгып, бекитип коюп ойлонуп жатты. Анан суурмага ачкычты салып, пистолетти колуна алды. Мурда кармап көргөн эмес, айландыра карап жатып, бир жерин басса ачылып кетти, ичинде ок бар экенин көрүп, чүпүрөк менен кармап алып бөлмөнү жаап, ашканага кирди: "Бүгүн жайлашым керек" деп ойлоп, куралды бекитээр жай таппай жатты. Анан ойлоно калып, идиш койгон шкафтын түбүнө сойлотуп ийди. Ойлору чачкындап жатып, документти көргүсү келди: "Кайда койду экен, желмогуз, мени алдаган жокпу" деп тинте баштады. Ал үйдүн кагазын өздөрү жаткан спальныйдын алдынан тапты, эң алдына коюп коюптур. Шашыла ачып карап көрүп эс ала түштү, ырас эле тастыктаган кагазы жүрөт. Кайра ордуна коюп койду да, телевизорду койду. Көрүп аткандай болгону менен ою алда кайда кетип жатты.

- Мына мен келдим, - деп Кудайберди кирип келди.

- Жакшы, - деп койду Сезима.

- Кубанбадыңбы?

- Эми эле кетпедиң беле? - деп Сезима тура калып өөп, - Сени сагынбаганда кимди сагынам, - деп ашкана жакка басты. - Кардың токпу?

- Ток, эс алайын, - деген Кудайберди жатып калды. Сезиманын жини келип зорго турду, унчукпай ашканага барып көпкө турду, уктасын деп алды. Бир кезде эсин жоготкондой чүпүрөк ороп алган куралды колуна алды да, колун артына кылып Кудайберди жаткан жерге барды, көпкө карап туруп, анан кулак тушун мээлеп туруп атып ийди. Кудайберди кыймылдабай жатып калды. Бүткөн бою калчылдаган Сезима телефондун кулагын бурады.

- Киши өлтүрүп кетти, жардамга! - деп көзүн жума артка кетенчиктеп барып, - Милиция, киши өлтүрүп кетти, - деп ваннага жүгүрүп кирип, колундагы пистолетти ваннанын алдына ыргытты да, өзү үй ичин чачып кирди. Ыйлап алган, идиш-аягын сындырып, серванттардын суурмаларын бүт алып ыргытып, үй ичин болуп көрбөгөндөй сапырып салды. Эшикти ачып, өзү ваннанын ичинде бүрүшүп отуруп алды, көп өтпөй эле милиция келип калды. Сезима чыгып аларга:

- Төрт киши кирип келип эле акча сурады, байлык кана деди, кыскасы бетинде чүмбөттөрү бар, - деп калчылдаганы токтобой ыйлап да, сүйлөп да жатты.

- Бирин да көрө алган жоксузбу?

- Жо-ок, мен ваннага кирип кеттим, алар мени издеген деле жок, балким аларга менин керегим жоктур, каршылык кыла албадым, - деди Сезима калп сүйлөп.

- Болуптур, эртең бизге келип көргөнүңүздү айтып бериңиз, - дешти да, милиция кызматкерлери өлүктү алган бойдон чыгып кетишти. Ооба, аялдан амал качып кутулбайт деген ошол, Кудайбердини текшерип эч кынтык табышкан жок, же аткан курал табылбады, аны Сезима милиция кеткенден кийин, алып сырттагы терең казылган ажатканага салып ийген. Изи билинбей аткан кылмышкерлер табылбай кала берди. Сезима анын кишилеринен коркуп, күндүзү эле турбаса, түнкүсүн аерде болбой, сурак бүткөндөн кийин бир түнү Асема менен агасын алып келип, адегенде эки сандык менен баалуу терилерди алып кетти...

Сезиманы ата энеси тилдеп шаарга жашатпай айылда болуп калды. Кудайбердиден калган дүнүйөсүн ташып алды да, дачаны сатып жиберди. Ошентип аялдын ырахатынан өлүм таап, оо дүйнө салган Кудайберди келгис сапар алды. Тажиясына Сезима барбады, ал ооруканага жатып алган.

***

Айганыш үйдө Асеманы кургактап койуп, телевизорду тиктеп отурган. Ангыча диктор кыз: "Мурда Кыргыз Телерадиосунун директору болуп иштеген Кудайберди Ачылович киши колдуу болгонун кечээ ички иштер органдарынын пресс-борбору кабарлады. Кылмышкерлер али тактала элек" деген кабарын айтып, Кудайберди Ачыловичтин азалуу сүрөтү экрандан коштошконсуп муңайым карап турду.

Айганыш же сүйүнөөрүн, же кайгыраарын билбей нес болду. Кантсе да бу киши тартуулаган таттуу мүнөттөр анын көз алдынан тасмадай чууруп өтүп жатты...

Асеманын чукуранганы аны дароо эсине келтирип, кумардуу жолдун азабынан көрө, наристенин жыпар жыты, балдары, балдарынын атасы Нурдин мындан кийин өлөөр-өлгүчө анын нукура кубанычы болоорун кабарлап жаткансыды...

***

Так ушул мүнөттөрдө Нурдин жаңы сатып алган тулпары менен кезектеги келишимди түзүүгө зымырап баратты. Катчысы Токон сулуунун шаңкылдаган күлкүсү радиодон чыгып жаткан белгилүү ырчынын мукам үнүн ара-чолодо басып кетип жатты...

Аягы

Поделиться

Башка китептерин окуу учун картинканы басыныз