Саадатбек Мырзакул


"Кара чүмбөт 1"
(Детектив-роман. Биринчи китеп.)


Бул чыгармамды жыйырма алты жашында мезгилсиз дүйнөдөн кайткан иним Нурлан Мырзакуловдун жаркын элесине арнайм.



БИРИНЧИ БӨЛҮМ Кандуу ордонун сыры жана кара чүмбөт баяны



Кандуу Ордо. Бул Союз мезгили али күчүндө турган, он беш республика бири-бири менен тыгыз байланышта болуп, азыркы кездегидей башаламан кризис, базар экономикасы баштала элек кезде эле пайда болгон. Ордо Алматы шаарынан анча алыс эмес түндүк тарабындагы "Япон тайпакчасы" деген ото деле бийик, өтө жапыс да эмес арчалуу тоолордун арасында жайгашкан. Аларды айланта тикенектүү зымдар курчап, сыртынан солдаттар кайтарып тургандыктан, алыс жактан келгендер түгүл, жергиликтүү аймактын жашоочулары да бул өрөөнгө кире алышчу эмес. Бул эмне болгон жай, убагында эч ким анча деле кызыгышпаган. Күнүнө бир-эки маал атылган автомат менен пистолеттердин үнүнө солдаттар өздөрүнчө атканды үйрөнүп, машыгып жатышат болуш керек деп көп анча деле маани беришчү эмес. Сыртынан анча билинбегени менен бул сырдуу, жашыруун жайдын ичинде бейиши да, тозогу да бар болчу.

Союз мезгилинде оор кылмыш кылып "өлүм жазасына" тартылгандардын баары ушул жерге алынып келчү. Аттыргандарын аттырып, атуудан калгандарды жер алдындагы шахтадан иштетишчү. Бул жерге он беш республиканын эң жогорку жаза менен жазаланышкан ар кайсы улуттардын кишилери алынып келинчү. Аны менен бирге тартип да ушунчалык катуу кармалчу. Эгер кылмышкерлердин бирөө эле анча-мынча тартип буза турган болсо, дароо эле эч сураксыз атып салууга уруксат берилген. Мындай катуу кысымга чыдай алышпай жашыруун кылмышкерлер тобу өздөрүнчө көтөрүлүш чыгарып жиберишкен, бирок эки сааттын ичинде ошол топтун бири дагы калбай мөндүрдөй жааган автоматтын огунун астында жер менен жексен кылынган. Башка кылмышкерлерге сабак болсун деп ар кайсы жерде кызыл ала болуп жаткан өлүктөрдү бери жакта карап турушкандардын өзүлөрүнө жүктөткөн машинеге. Алардын үстүнөн көзөмөлдөгөн "жалданма жоокерлер" ушунчалык адамдан башкача сапаттары болушкандыктан киши өлтүргөндү чымчык өлтүргөндөй эле көрүшчү. Ал желдеттер кимдер эле? Ар кайсы улуттан топтолгон тубаса канкор, мыкаачы, жүрөгү таш, эч кимди аябаган, эч нерседен коркпогон ырайымсыз жигиттер атайын тандалып алынган. Союз мезгилинде эле аларга эң жогорку айлык, андан тышкары киши өлтүргөндүгүнө жараша сыйлык берилчү. Алар үчүн атайын эс алуучу жайлар, дачалар, бассейн-сауналары бар болчу. Керек болсо аларга атайын сулуу кыздар алынып келинчү. Алардын "кругуна" аралашкан кыздар оңою менен кайра чыга алышчу эмес. Ошол себептен бул аймак өтө эле жашыруун кармалчу.

Атуу жазасына келгендерди ар кандай түр менен атып өлтүрүшчү. Жалданма жигиттерге пистолетти огу менен беришчү да атыла турган кишини көрсөтүп коюшчу, аларды кандай ыкма менен өлтүрөт өз эрктери болчу. Көзүн таңып бет маңдайына тургузуп коюп, чекеге атышчу, же чөгөлөтүп дубалга отургузуп коюп желкесинен атышчу. Мээсинен өтүп дубалга чачыраган канга алар өздөрүнчө ырахат алышчу, ал кызматы үчүн аларга көптөгөн "гонорарлар" төлөнчү. Алар киши өлтүрүүнүн ар кандай ыкмаларын пайдаланышчу. Адегенде өлүм жазасына тартылган адамга да, аны өлтүргөнү жаткан жоокерге да ичкилик берилчү. Кылмышкерлер узун кууш коридордо кетип баратканда, же бир жерде иштебей жалкоолонуп отурганда, же туура эмес иш жасап койгондо алыс жактан дүрбүсү бар снайпер мылтыгы менен чекеге атып өлтүрүшчү. Эгер көздөгөнүн дал тийгизе албай калса булар үчүн минус болчу. Ошондуктан көздөгөн буталарын жаза атышчу эмес.

Жалданма жоокерлер үчүн бир күндө эки жолу ар кандай спорттун түрлөрү менен машыгуу өткөрүлүп турчу. Алар үчүн атайын республиканын ар кайсы бурчтарынан дасыккан чебер машыктыруучулар жалданып келип иштешчү. Каратэ, бокс, эркин күрөш, таэквандо, кунфу, бычакты он метр аралыкка чейин ыргытып саюу, пистолет-автомат менен "бутага" таамай атуу, андан сырткары оор жана жеңил атлетика менен айына эки жолу норматив тапшырып турушчу. Эгерде ушунун баарын жакшы тапшырган жигиттерге "спорттун мастери" деген наам сыяктуу эле "ардактуу гладиатор" деген наам ыйгарылчу. Ар күн сайын жасалма кишилерди атып, машыгышчу жана ошого жараша баа коюлуп, акча берилчү. Ар бир жекшемби күнү саунадан чыккан соң өздөрүнүн кыздарын ээрчитип алып, калаадагы Алматы ресторандарынын эң жакшы жерлерине барып, эс алып көңүл ачышчу. Бирок "жалданма жоокерлер" бул жактан башка жакка өз алдынча кетип калууга, бул сырды башка бирөөлөргө айтууга, суранып кетсе айткан мөөнөтүнөн кечигип келүүгө тыюу салынган. Биринчи жолу кечигип келсе, кечиримдүү болгон, бирок катуу эскертүү алып турушчу, эгер ал экинчи жолу кайталана турган болсо, бериле турган акчаларынан кур калышчу. Дагы кайталанса бир жумадай жалгыз кишилик камерага отуруп чыгышчу. Эгер суранып кеткен боюнча эч себепсиз бир айга чейин таптырбай кетсе, кандай болсо да аны таап, өлүгүн же тирүүлөй алып келип, "өлүм жазасына" тартылган кылмыш -керлерге аралаштырып салышчу. Убагы келгенде аны да аяшчу эмес, атып ташташчу. Бирок "жалданма жоокерлерде" эч убакта, бир да жолу андай тартип бузуулар болгон эмес. Ар бири кандуу ордонун мүчөсү болушканына аябай сыймыктанышчу. Ошол себептен ак дилдеринен кызмат өтөшчү. Алардын көңүлүн ачып, эс алдырып жүргөн сулуу, чырайлуу кыз-келиндер да бул топтон эч жакка кете алышчу эмес.

Бир жолу Алматы ресторанына ошол кыз-келиндер менен барганда Хасиятхан деген уйгур кыздын акырын сыртка чыгып кетип, ошол боюнча таптырбай качып кетиши "Кандуу Ордонун" жалданма жоокерлери үчүн күтүлбөгөндөй окуя болду. Аны эч жерден издеп таппай коюшкан соң, бул шалаакылыктары үчүн ар бир жоокер өздөрүнө тиешелүү жазаларын алышкан. Керек болсо ал кыздын үйүнө чейин издеп барып, таппай келишкен. Уйгур кыз ошол боюнча дайынсыз жоголду. Бирок өздөрү менен чогуу жүрүшкөн ал кыздарга жоокерлер "Кандуу Ордо" жөнүндө эч нерсе айтышчу эмес. Ошентсе да көңүл ачыш үчүн аларга акчаны каалагандай сапырышчу. Бул жашыруун ордонун сыры ушул убакка чейин эч кимге билинбей келген. Кийин бирдиктүү Союз өз дооранын сүрүп бүтүп, туш-туш жакка шурудай чачырап, ар бири өз алдынча эгемендүү мамлекет болуп кеткенде аны менен кошо түрмөлөр да өз-өзүнчө бөлүнүп кетти. Мурункудай өлүм жазасына тартылгандар бул жакка анча көп келбей калды. Бара-бара ар бир мамлекет өз жерлерине көптөгөн түрмөлөрдү ачып, кылмышкерлер бул жакка жиберилбей калганда "Кандуу Ордо" да өз дооранын сүрүп бүттү. Жогору жактагылардын буйругу менен "жалданма жоокерлер" өз эрктери менен жер-жерлерге, өз мекендерине кое берилди. Бирок алар жөндөн жөн эле кетишкен жок. Беш-алты жыл өзүнө жетишээрлик акча, аны менен бирге жашыруун автомат менен пистолеттерди ала кетишти. Ал эми окторду болсо каалаганынча топтоп алышкан болчу. Аны менен бирге чыгыш элинин мушташуу, согушуу, бычак саюу, таамай атуу андан сырткары башка көптөгөн ыкмаларын үйрөнүшүп, профессионалдык деңгээлге жетишише, ар бири "ардактуу гладиатор" деген наамга татыктуу болушуп анан кетишти.

Сымаптай чачыраган мамлекеттерди базар экономикасы менен кризис алкымдап, сырьёнун жоктугунан завод-фабрикалардын баары токтоп, жумушсуздук күч ала баштаган мезгилде бул "жалданма жоокерлер" ишсиз калышкан жок. Кээ бирөөлөрү мамлекеттердин жогорку чиновниктерине "телохранитель" болуп иштеп кетишсе, кээлери өздөрүнүн аймактарына бат эле "авторитеттик" наамга татыктуу болушту. Дээрлик көпчүлүгү "рэкеттикти" атайын кесип кылып алышты. Союз боюнча эң алгачкы чет элдик машинелерди мингендер да, тутамдаган долларларды уучтагандар да ушулар болду. Ушунча жыл бою жалаң кишинин өмүрү менен ойноп келген немелер киши өлтүрүү булар үчүн чымын өлтүргөнчөлүккө да татыбайт болчу. Атүгүл жергиликтүү мыйзамга да баш ийишчү эмес.

Союз чачырагандан кийин арадан бир-эки жыл өтпөй эле Кыргызстан, Тажикстан, Өзбекстан, Казакстан, Түркмөнстан аймактарында күтүүсүздөн жалт этип күйгөн жалын сыяктуу кандайдыр сырдуу кара чүмбөтчөндөр тобу пайда болду. Алар ушунчалык профессионал болушкандыктан бир да жолу ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлерине кармалышкан эмес. Кара чүмбөттөгүлөр кимдер, каяктан келген кишилер, эмне болгон кишилер, кайсы улуттагылар экени али да болсо табышмак боюнча калды. Кара чүмбөтчөндөрдү укканда атактуу "авторитеттер", "рэкеттер" атүгүл ар аймактын жергиликтүү милиция кызматкерлери да титиреп турушаар эле. Булардын колунан канчалаган аябай байып келатышкан бизнесчилер, ишмерлер, менчик ишкананын ээлери тонолушту, канчалаган менменсинген "авторитеттер" курман болушту, канчалаган казинолор, менчик банктар каракталды. Булардын пайдасы да тийип, кээде зыяны да болуп атты. Пайдасы, алар бизнесчилерге, челнокчуларга тынчтык бербеген жол каракчыларын, күчтүү мафияларды, зөөкүр-рэкеттерди, бай кишилерге кол салышкан башка чүмбөтчөн кишилерди жоготуп, тазалап коюп турушчу. Зыяны, аябай бай ишкерлердин акчаларын салык түрүндө алып кетишчү, каршылык көрсөтүш -көндөрдү аяшчу эмес. Куралдуу каршылык көрсөтүшкөн адамдарды тобу менен бирин да калтырбай өлтүрүп коюшчу. Бирок бир да жолу мамлекеттик мүлккө кол салышкан жок. Алар бир жерге туруктуу турушчу эмес, алардын чуусу бир туруп Кыргызстанда болсо, бир туруп Тажикстанда, бир туруп Өзбекстанда, бир туруп Казакстанда болчу.

Төрт мамлекеттин ички иштер министрлигинин кызматкерлери да өздөрүнчө биригип алышып операцияларды, буктурмаларды, атүгүл сүйлөшүүлөрдү уюштурушуп, эч майнап чыгара алышкан жок. Ушунча болуп алар эч. убакта башындагы чүмбөттөрүн сыйрып жүрүшкөн эмес. Ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери аларды алыс жерден камерага тартып алгысы келишип, нечендеген аракеттерди жасап көрүштү, бирок чыныгы жүздөрүн тарта алышкан жок. Аларды кармайбыз деп ортодо канчалаган бейкүнөө милиция кызматкерлери каза болду. Чүмбөтчөндөрдүн ар бир атканы эле жаздым кетпегендиктен милиция кызматкерлери да атышуу мезгилинде алардан коркуп турушчу. Алардын машинелери ар бир жортуул сайын башка болуп алмашыла берчү. Бул кара чүмбөтчөндөр убагында Россиянын аймактарына да барып, ызы-чуу кылып келишкен эле. Кайсы мамлекет болбосун, бул кара чүмбөтчөндөр ким экенин, тек гана ар кандай божомол-доолорду айтышпаса так биле алышкан эмес.

Бир жолу Казакстандын Тараз шаарынын четиндеги атайын даярдалган буктурмадан алар менен кандуу кагылышуу болуп өттү. Бул жолкусунда төрт өлкөнүн ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери солдаттар менен бирдикте алдын-ала катуу даярданышкан болчу. Ошондо да алар бир машине менен эптеп кутулуп чыгышып, карматпай кетишти. Бул атышуу алар үчүн эң акыркы атышуу болчу. Андан соң алар кандай күтүүсүз жерден пайда болсо, ошондой күтүүсүз жерден жок болуп кетишти. Муну ар ким ар кандай божомолдоп атышты. Бири "топ уюштуруучусу каза болуп, калгандары чачырап кетишти" дешсе, экинчилери "акчаны өмүр бою жетишээрлик кылып, топтоп алышып, андан соң тарап кетишти" дешүүдө. Ал эми үчүнчүлөрү болсо "алар өз ара ырктары келише алышпай согуша кетишип, бирин бири өлтүрүп ташташты" деген да жоромолдорду жүргүзүп жатышты. Ошондон баштап жер-жерлердин баары тыптынч болуп, чоң бизнесчилер, менчик банктын жетекчилери, бажы бөлүмүндө иштегендер, өзгөчө ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери жандары жай алыша кадимкидей эс ала түшүштү.

Андан кийин деле майда-чүйдө кара чүмбөтчөндөрдүн окуясы чыга калып жатты. Бирок алар мындай жогорку масштабдагы профессионалдар эмес эле, майда-барат үйлөрдү тоногондор, бирөөнү карактагандар гана болчу. Бирок азыркыга чейин кара чүмбөтчөндөр ким экени билинбей, табышмак боюнча калды. Эмесе, кара чүмбөт окуяларына кайрылалы.

Акыркы керээз

Түнкү саат он экилерден өтүп калганда Тараз шаарынын кире бериш жериндеги айылдын чет жакасынан күтүлбөгөн жерден автоматтардын, пистолеттердин атылганы менен кошо бир нерсенин катуу жарылганы, адамдардын кыйкырык, ызы-чуусу түнкү тынчтыкты бузду. Мындай күтүлбөгөн атышуулар жергиликтүү элдин үрөйүн учуруп, эмне болуп кеткенин түшүнүшпөй ызы-чуу болуп жаткан жакка кулактарын төшөп калышты.

- Кудай сакта, деги аманчылык, тынччылык болсо экен, эмне балакет башталып кетти? - айылдын карапайым элдери сыртка чыгышып бир жерге чогулуша автомат, мылтыктардын үнү чыккан жактарга улам карап коюшуп, өздөрүнчө талкууга алып жатышты. Айланадагылардын тынчын алган тынымсыз атышуу бир сааттан ашык болду. Аңгыча алдыңкы айнеги сынган чет мамлекеттик "Мерседес" машинеси атышуу болуп жаткан жерден бөлүнүп чыгып, айыл аралай ылдый көздөй аткан октой учуп жөнөдү. Бир аздан кийин, үстүндө күйүп-өчкөн жарыгын күйгүзө уңулдагын кошо уңулдатып милициянын эки машинеси да тигинин соңунан түштү. Бир аздан кийин алардын артынан дагы эки машине чыкты. Эмне болуп кетишкенин түшүнүшпөгөн жергиликтүү эл куушуп кетишкен машинелердин артынан таң калыша үрөйлөрүн учура карап калышты.

Мерседес машинесинин ичинде уч адам бар эле. Айдоочу алды жагынан көзүн албай улам-улам маңдайындагы күзгү аркылуу арткы орунда кансырап кыйналып келаткан кишини карап коюп, болгон ылдамдык менен айдап кетип баратты. Катуу кыйналып келаткан адамды башынан жөлөп турган жигит үстүнкү жаркырактарын күйгүзүп, артынан калбай удаа унулдаткычын унулдатып келатышкан милициялардын машинесин бир карап койду да колундагы пистолетин чөнтөгүнө салып, ары жакта жөлөнүп турган автоматты колуна алды. Анан айдоочуга үн катты:

- Артыбызда эки машине удаалаш кууп келатат. Эмне кылайын?

- Алдыңкы фараларын атып ташта!

Алиги жигит анын айтканын жасап, автоматын "Мерстин" сынган айнеги аркылуу арт жакта келаткандарды көздөй сунуп бир аз мээлеп турду. Анан бөлүп-бөлүп ок чыгарды эле, ок таамай дал өзүнө тийгендиктен эки машиненин тең алдыңкы жарыгы "жалп" дей түштү. Бирок машинелер ага да болбой ичинен тындырбай автомат менен ок чыгарышып, тигиге куйрук улаш эле удаа келе беришти.

- Тигилер баары бир бизден калышаар түрү жок, эми кандай аракет кылайын, шеф?

- Дөңгөлөктөрүн ата аласыңбы?

- Караңгы го, мейли ошентсе да аракеттенип көрөйүн, -ал кайрадан автоматын алды да арт жагын шашпай мээлей баштады. Бир маалда удаа-удаа эки-үч ок чыгарды эле катуу келаткан машине бир жагына кыйшая жолдун четине чыга ошол күүсү менен ала салып кетти.

- Азамат! Убагында атуу нормативин жакшы тапшырып жүргөнүң билинип турат, эми экинчисинин көзүн курут!

- Аракеттенип көрөм, - ал кайрадан автоматын артын карай суна бергенде куйрук улаш келаткан машиненин эки жагынан тең автоматтардын удаа атылган үндөрү чыгып, тигинин колундагы автоматы ыргып кетип, ийнин басып жатып калды. Айдоочу күзгүдөн анын кыймыл-аракетин байкай койду.

- Эмне болду?

- Сволучтар десе, сол каруума ок тийди окшойт, азыр карап гана тургула, - ары жактан тоголок бир нерсени алып чыкты. да, оозу менен анын бир нерсесин жулуп алып туруп, ары жакта келаткан машинени карай ыргытты. Бир маалда арткы машине катуу жарылып, андан учкан жалындар туш-туш жакка чачырады. Айдоочу күзгү аркылуу акырын арт жагын карап койду да ылдамдыгынан жазбай айдап жүрүп отурду.

- Экөөнү го жайладык, эми тээ арт жакта жаркырап күйүп келаткан тигил экөөнү эмне кылабыз?

Аларды жакын жолотпо, ошол аралыктан эле жайла. Снай-пер мылтыгымды ал да үстүнө күндүз кылып көрсөтө турган дүрбүсү менен экөөнүн тең айдоочусун атып ташта, башка арга жок.

Алиги жигит ак көйнөгүнүн кызыл-ала болуп кеткенине көнүл бурбастан, ары жактан узун мылтыкты сууруп чыкты. Анан үстүндөгү дүрбүсүн алмаштырып такты. Бул мезгилде тээ алыстагы катуу ылдамдык менен келаткан эки машиненин жарыгы өзүлөрүн көздөй улам чукулдап, ортолорундагы аралыгы жүз метрге жакындап калган эле. Алиги жигит шашпастан мылтыгын октой арткы отургучтун кырына жөлөп туруп, биринчи машинени шашпай мээлей баштады, анан акырын мылтыктын курогун басканда "тарс" эткен үн чыгып, тээ арт жакта катуу ылдамдык менен келаткан машине жолдун четине чыгып кетип, эки-үч ала салып кетти, бир аздан кийин "тарс" этип бензин жарылып, айлананы жапжарык кыла жалындап күйө баштады. Экинчи машинедегилер ага болбой эле ылдамдыгынан жазбай тынымсыз ок атышып, куйрук улаш кууп келе беришти. Жигит шашкан жок, ары жактагы жащикчедеги узун октон бирди алып чыгып кайрадан октой баштады. Анан шашпай мээлеп туруп, экинчи машинеге дагы ок чыгарды. Ал ошол ылдамдыгы менен сол жактагы чоң калың даракты сүзө ошо боюнча күмжам болду.

- Сыягы куугунчулардын куйругун үздүк окшойт, - оор күрсүнө алиги жигит мылтыгын ары жакка таштай, кан болгон көйнөгүн айрып жиберип, машиненин аптечкасынан бинт алып, ок тийген жерин катуу таңды. Анан арткы орундукта башын шылкыйтып онтоп жаткан кишинин башын көтөрдү да кан болгон жерлеринин баарын бинт менен таңып чыкты. Машине ошол ылдамдыгынан жазбай жүрүп отуруп, Тараз шаарына кире бербей, багытын оң тарапка бурду.

- Азыр шаарга кирүүнүн эч кажети жок, ал жерде тиги "козёлдор" бизди күтүп кайрадан буктурмала турушат. Рация аркылуу эбакта кабар жеткендир. Андан көрө тиги көлмөгө барабыз да чалдын үйүнө токтойбуз. Машинени болсо Плотинага чөктүрүп жиберебиз. Эртең чалдын машинеси менен Бишкекке же Алматыга жетип алуу керек. Антпесек бул кейпи-биз менен эч жакка баралбайбыз.

Айнектери быркырап, капталдары калбырдай тешилген машина катуу ылдамдыгынан жазбай кетип баратты. Убакыт

түнкү саат экиден өтүп үчкө чукулдап калган. Бир маалда ал токой тарапты көздөй бурулду. Анан токой ичиндеги машиненин жолу менен чаң ызгыта катуу жүрүп отуруп, токой арасындагы кирпичтен салынган жалгыз үйдүн тушуна келип токтоду эле, ары жактан эки-үч ит жолдорун тосуша авалап үрүп чыгышты. Айдоочу колуна пистолетти алды да машиненин эшигин акырын ачып сыртка чыкты.

- Силер туруп тургула ушундай, мен ким бар экенин билип келейин.

Бир аздан кийин үйдүн ички жарыгы күйүп, абышка-кемпири болуп, баары бери жакка чуркап келишти. Машиненин арткы орундугунда кызыл-ала болуп жаткан экөөнү көрүшүп чочуп кетишти.

- Астапралла, деги амансыңарбы? Силерге эмне болду?

- Тигини көтөрүшүп, жардам берип коюңузчу, - айдоочу менен абышка экөө арткы орундукта эс-учун билбей жаткан кишини эки колунан моюндарына алышып, эки бутунан көтөрүшө үйдү көздөй алып жөнөштү. Кемпири жүгүрүп барып эшикти ачып, баары ээрчий үйгө киришти. Ошол замат эле машиненин айдоочусу кайра сыртка чыгып кетти да эки жакка бир сыйра чалгындап көз жүгүртүп алды. Андан соң машинени от алдырып, үйдөн анча алыс эмес чоң суу сактагыч көлчүк тарапты карай айдады. Дөбөчөгө тике чыгып барып, суунун жээгине токтотту, бир аз турган соң машиненин тормозун чыгарып, өзү сыртка секирип кетти. Машине күүлөнүп барып тумшугу менен сууга катуу урунду да акырындап түбүнө чөгө баштады. Бултулдап үстүнө шарик чыгара улам ылдыйлап отуруп тереңдикке кирип таптакыр көрүнбөй калды. Жигит сууну мелтирей тиктеп бир аз ойлонуп турду да капысынан тигилерди эстегендей "селт" этип алып, үйдү көздөй шашыла басып жөнөдү.

Үйгө киргенде ийнине ок тийген жигитти кайрадан жууп тазалап, таңып коюшуптур. Ал эми кроватта жаткан киши дагы эле кыйналып, жөөлүп атыптыр. Анын чекесине ным чүпөрөк менен басып турушту. Айдоочу жигит чалдан сурады:

-- Жакынкы аралыкта врачтар, же доктурлар жокпу?

- Тегеректе, жакын жерде, айылда да жок. Ан үчүн түз эле шаарга барып келиш керек.

- Шаарга барып врач жалдап келбейсизби, акчасын эки эселеп төлөп берели?

Абышка унчукпастан кийимин кийип камына баштады эле кроватта жаткан киши эсине келип, аны токтотуп койду.

- Кереги жок, барбай эле койгула, баары бир кеч болуп калды. Алар аркылуу силерди да колго түшүрүп алышы ыктымал, - анан ал акырын башын көтөрө айдоочу жигитти карады.

- Бул ким? Сен Алмазсынбы?

- Ооба, менмин.

- Калгандары кайда?

- Тиги буктурмада атышуу мезгилинде Хамид курчоодо калып, колго түшөөрдө өзүнө бензин чачып туруп өрттөп жиберди да анан өзүн атып салды. Ага биз эч жардам көрсөтө алган жокпуз. Ал болбосо биз курчоодон чыга алмак эмеспиз. Биз үчүн ал өз жанын кыйды, курчоону бузган да ошол болду. Курчоодон чыккандан кийин тигилердин жолун тоскон да ошол болду.

- Ыйманы саламат болсун! Эч нерседен тайманбаган жакшы жигит эле, кайран жигит, ал эми тигил Эрбол каякта?

- Курчоону бузуп келатканда ал да окко учту. Курчоо аябай катуу чыңалып, күчтүү даярдалыптыр. Араң дегенде кутулуп чыктык.

- Деги кимиңер барсыңар, кимиңер аман калдыңар?

- Альберт экөөбүз эле калдык, анын да оң жак ийинин автоматтын огу талкалап кетиптир.

- Мм... де. Демек, экөөңөр эле калган экенсиңер да! Бир аз ойлонуп турган соң кайрадан жөөлүй баштады. Бул маалда айдоочу бирөөлөр кокусунан келип калган жокпу деп, эки-үч жолу сыртка чыгып, айлана-чөйрөгө көз жүгүртүп келди. Тигил киши жарым сааттан кийин өзүнө келип, Альберт менен Алмазды чакырды да "сөз бар эле" деп кемпир-чалды башка бөлмөгө тура туруусун өтүндү. Алар чыгып кетишкен-ден кийин бир аз көзүн жума кыйналып турду, анча-мынча онтоп турган соң кайра көзүн ачты.

- Эмесе мындай, Алмаз, Альберт, ушуну менен биздин карьерабыз дагы соңуна чыкты окшойт. Башында Кандуу Ордонун жети кишиси бар элек, мына эми акырындап азайып, тиги дүйнөгө сапар тартып отуруп экөөңөр гана калдыңар. Менин да ичээр суум аяктап баратат. Эми кудая шүгүр деш керек, беш жыл бою чогулткан байлык, акча, алтын-күмүш буюмдар, чет элдик долларлар менен экөөңөр өмүр бою эч нерсе иштебей жашасаңар дагы кенен кесир жетет. Керек болсо ал байлык балаңарга, неберелериңерге чейин барат. Менин өлөөр алдындагы силерден өтүнүчүм, эми мындан ары бейкүнөө адамдардын канына забын болбой, калган өмүрүңөрдү таза жашагыла. Байлыкты талашып-тартышпай ынтымак менен тең экиге бөлүшкүлө. Ал эми менин өлүгүмдү өз айылыма алып барып, тууган-туушкандарымдын колуна тапшыргыла. Андан сырткары аларга элүү миң доллар калтыргыла. Мени койгондо кыйналбай, каражат кенен кесир жеткендей болсун. Калган акчаларына өздөрү оокат кылышсын, - ал бир азга унчукпай катуу кыйналганын билгизбей ичинен акырын онтоп жатты. - Мына, ушунча жылдан бери мобул колум менен канчалаган гана кишилерди өлтүрдүм. Кандуу Ордодо канчалаган адамдарды жалынгандарына карабай, чекесин мээлеп туруп, мээсин чачырата атпадым. Адам жаны чыркырап учуп кетип атканы менен мен ошондон аябай ырахат алчумун. Мына эми бир аз убакыттан кийин өзүмдүн да жаным ошолордукундай болуп чыркырап учуп кетет... Менин силерден өтүнөөрүм жөндөн-жөн эле бирөөлөрдүн канын төгө бербегиле. Жетишет, ушунча жылдан бери канча адамдын канына забын болдук. Чынына келгенде адам өмүрү оюнчук эмес, эми мындай, жогорудагы менин айткандарымдын баарын сөзсүз аткарабыз деп сөз бергиле. Ошондо гана мен тынчыраак тиги дүйнөгө кетемин.

Экөө тең анын маңдайына басып келишти дагы катарлаш туруп калышты.

- Айтканың сөзсүз орундалат, сөз беребиз!

- Рахмат силерге!

Арадан жарым саат өтпөй ал жай, көшүлгөн боюнча кете берди.

Эртеси чоң суммадагы акчага жалданган чет элдиктердин чүмкөмө машинеси, өлүктү атайын кийизге ороп табытка салып, Өзбекстандын чек арасы тарапка катуу ылдамдык менен уруп-согуп кетип баратты.

Оор жоготуу

Эң акыркы жолдошу Альбертти кимдир бирөөлөр өлтүрүп кеткендиги тууралуу кабар Алмаз үчүн такыр күтүлбөгөн окуя болду. Буга ишенгиси келбей жүрөгү бирөөлөр ийне менен сайгылагандай оорутуп, өзүн ушунчалык жаман сезе, бир жерге отура албай, башын кайра-кайра мыкчый ары-бери туталанып баса баштады. "Андай болушу мүмкүн эмес, экөөбүз мындан жарым ай мурун эле ресторанда чогуу отуруп, көп нерселерди сүйлөшүп, акыл-кеңеш куруп, келечек жөнүндө ар кандай пландарды түзүп, анан коштошподук белек?! Ал шордуу бул жакта кал десем да болбой койбодубу. Калып калганда жакшы болмок, бири-бирибизге жөлөк-таяк болмокпуз. "Мен Алтай жакка кетишим керек, ал жакта карындашым жашайт. Жападан жалгыз агасы менмин, менин да андан башка эч кимим жок. Ага жакыныраак жашап, баш көз болбосо болбойт, анын үстүнө ушунча байлыкты мен жалгыз эмне кылам? Алдыда көп пландар, ой-тилек, максаттарым бар. Ошолорду ишке ашырганга аракет кылам. Ал жакка барганда менчик ишкана ачып, мини завод-фабрика сатып алып, өзүмчө ар кандай цех уюштуруп, ошолорду иштетишим керек. Жер алып, аны да иштетем. Мынча байлыкты мындан ары чачпаш керек, адамча жашаш; керек. Өзүбүздүн адамдарыбыз ушунча жыл чогултуп келип, өздөрү пайдалана албай калышкан бул байлыкты биз эми орду-орду менен пайдаланышыбыз зарыл. Алардын арбактарын сыйлайлы, жума сайын Куран окуттуруп туралы. Карап тур, дос, тиякка барганда чоң заңгыраган үй сатып алам. Же үч кабаттуу кылып өзүнчө "особняк" үй салдырам. Анан үйлөнүп-жайланып дегендей, болду эми мындан ары тынч эле оокат кылыш керек. Канча адамдын өмүрүн кыйдык. Мобул колубуз менен нечендеген адамдарды өлтүрүп, жалаң кан чеңгелдеп жүрдүк. Калган өмүрүбүздү эми тынч оокат кылалы. Кудай буюрса, экөөбүз байланышып, катташып турабыз" - айтор ал өзүнүн көптөгөн пландарын, тилектерин айткан эле. "Калганын тигил жакка отурукташып, жайгашкандан кийин келип алып кетем", - деп өзү менен кошо болгону жарым миллионго жетпеген гана доллар алып кеткен. Сыягы көп акча бар экенин билип калып, атайын артынан аңдып жүрүшүп, анан жайлашса керек. Аны Барнаул шаарынын мейманканасынан түнкүсүн өлтүрүп кетишиптир. Кимдер өлтүргөнү белгисиз. Аябай кыйнашып, эки колун таңып салышып мыкаачылык менен өлтүрүшүптүр. "Жо-жок, андай болушу мүмкүн эмес. Ал мушташ боюнча аябагандай чебер, дасыккан жигит эмес беле. Ал эми аткан жагынан болсо эч жаздым кетирчү эмес. Өзү менен кошо куралы да бар болчу. Дайыма сагызгандай сак болуп кыраакы жүрчү. Анан кандайча алдырып коюшу мүмкүн?"

Ордунан туруп, ачылып турган терезелердин форточкаларын жапты. Короонун дарбазасы ичинен бек бекенби деп бир сыйра текшерип чыкты. Телевизор койду эле жакшы кино болуп атыптыр, бирок ага көңүлү чаппай кайра өчүрүп таштады. Анан үй ичинде эле тамеки күйгүзүп залга барып диванга чалкалап отурду. "Мына баары бүттү. Кандуу Ордонун эң тандалма жети адамы бар элек, менден башкалары бири дагы калбай калды. Алар жок дегенде кыркка чыгышкан жок. Атүгүл өз ажалдары менен да өлсө эмне? Баары тең киши колдуу болуп, улам биринин артынан бири кете беришти. Ушунча байлыктын баарын тең мага калтырып кетишти, жападан жалгыз мага. Ушун үчүн канчалаган гана кандар төгүлбөдү чиркин, канчалаган гана адамдардын өмүрү кыйылбады дейсиң. Канчалаган гана ызы-чуу менен топтолду. Бул үчүн эмнелерди гана иштешпеди алар. Жалаң бир гана мамлекет эмес, төрт-беш мамлекеттен топтолгон байлыктар. Өздөрү пайдалана алышпаган бул байлыкты мен эмне башыма урамбы, же өзүм менен кошо тиги дүйнөгө ала кетмек белем. Мунун ондон бир бөлүгү эле өзүмө өмүр бою кенен жетет. Мынча байлыкты эмне кылыш керек?" Алмаз бир аз ойлонуп турду да ордунан көтөрүлүп, дубалга тагылып турган килемди акырын көтөрдү. Анан анын ары жагындагы дубалга жабыша орнотулган темир сейфти ачып, анын ичинен желим баштыкчага кылдат салынган нерселерди сыртка бирден санап алып чыга баштады. Сейфтин ичинде жети баштыкча бар болчу. Анын оозун жаап, килемди кайра мурункудай калыбына келтирип койду да алиги баштыкчалардын баарын кучактай чогултуп, короого көтөрүп чыкты. Чоң дарбазалуу короонун ичиндеги бактардын арасына барып, отургучка көңүлү чөгө бир аз отурду. Анан шашпай ордунан туруп, ары жактан жыгач отундарды алып келип бир жерге додо кылып үйүп, алдына от койду. От жалбырттап күйө баштаганда баштыктагы кара нерселерди бирден сууруп ала баштады. Анда кара чүмбөттөр бар болчу. Ал ар бир чүмбөт кимге тиешелүү экендигин беш колундай таанычу. Аларды бирден отко ыргытаардан мурун, ар бир чүмбөттүн ээсинин келбетин, кыялын, сүйлөгөн сөздөрүн, адамдан башка өзгөчөлүктөрүн, өлөөр алдындагы акыркы сөздөрүн, бардыгын көзүнө элестетип атты. Көңүлү чөгө өзү менен өзү боло, чүмбөттөрдү бирден алып, он-он беш мүнөттөй туруп, анан отко ыргыта берди. Эң аягында өзүнүн кара чүмбөтүн сууруп чыкты да бир топко ойлонуп турду. Анан аны да шашпай бери жакта жалбырттап күйүп аткан чүпүрөк-төрдүн арасына ыргытып жиберип, ал аягына чейин күйүп бүткөнчө мелтирей тиктеп турду. Жалбырттаган оттун илебине кеч күздүн шамалын да, кечки суугун да сезген жок. Атүгүл жанына шыйпаңдап келген итке да көңүл бурган жок. Кабагын карыш түйө оор үшкүрүнүп алды дагы эңкейе он колунун манжалары менен эки көзүн баса өткөндөрүн ойлоно өзүнчө башка дүйнөгө кирип кетти.

Анда Союз жаңыдан чачырап, жалаң "өлүм жазасына" тартылгандар барып жазаланчу Кандуу Ордо да өз дооранын сүрүп бүтүп, анын жалданма желдеттери өз мекендерине кетүүгө буйрук чыгарылган мезгил эле. Кадимки Армиядан демобилизация болгондой ал жерде кызмат өтөгөн желдеттер өзүнүн көңүл ачып ойноп жүрүшкөн кыздары менен акыркы жолу ресторанга отурушуп, кокус пайдабыз тийип калаар деп бири-бирине даректерин калтырышып, аябай шаан-шөкөт менен коштошушкан эле. Кээ бирлери өздөрү менен чогуу ойноп-күлгөн кыздарын да кошо ээрчите кетишти. Кетип баратканда башкалар сыяктуу эле Алмаз да өзү менен кошо Макаров пистолетин, эки кутуча огу менен кошо шилтеп кеткен эле. Кыскасы, курал-жарак сактоочу складдагы куралдар канчалык кайтарууда болгону менен четинен жоголуп, уурдалып, тонолуп отуруп, ал жерде эч нерсе калбай калган. Жалаң адам өмүрү менен ойношкон жалданма желдеттерге Ордодогулардын эч кимиси эч нерсе айта алган жок. Алар бул куралдар үчүн кан төгүүдөн дагы кайра тартышпайт болчу.

Алмаз өз мекенине кайтып келгени менен бир топко чейин ишсиз жүрдү. Эртеңки күндү ойлобой акчаны каалашыңча жумшап, каалашыңча чачып көнүп калган неме чөнтөгүндөгү запас акчаларын үч айга жетпей эле түгөтүп салды. Анан Бишкектеги спорт комитетине келип, чыгыштын мушташуу ыкмаларын үйрөтүү боюнча машыктыруучу болуп иштей баштады. Кунфу, дзюдо, таэквандо, каратэ, андан сырткары бокс боюнча дагы согушуу техникаларын тигил жакта жүргөндө эң жакшы өздөштүргөндүктөн спорт комитетинин уруксаты менен атайын спорт зал ачып алып, айланасына күчтүү, кайраттуу чыдамкай балдарды топтоп, машыктыра баштады. Албетте, алган маянасы башкаларга салыштырмалуу жогору болсо дагы анча ыраазы болбой жүрдү. Шаарда үйү жок болгондуктан спорт комитети тарабынан берилген бир бөлмөлүү жатаканада эки бала менен чогуу жашачу.

Бир күнү адатынча спорт залда өзүнүн балдары менен машыгуу өткөрүп жаткан. Капысынан машыктыруучунун бөлмөсүндөгү телефон шыңгырап калды. Бул учурда тааныш-тарынан чалгандар көп эле болот, ал ошолордун бири го деп ойлоп, шашпай барып телефонду көтөрүп кулагына такады.

Анан өзүнө тааныш үн кулагына шак дей түшкөндө адегенде Чочуп кетти.

- Алло, мага Алмаз керек эле?

Аны үнүнөн жаземдебей тааныды. Кандуу Ордодо ардактуу гладиаторлордун жетекчиси болчу. Анын үнү аябай катуу, орой, кырылдак болгондуктан сүйлөгөн дабышын алыстан эле жаземдебей билишчү. Кээде ачууланып кетип, катуу кыйкырганда ага эч ким үн катчу эмес, кээде каяша айтып мушташа кеткендер, же кол кайрыгандар болсо сазайын берчү, эч аячу эмес. Мушташуу жагын да, уюштуруучулук, жетекчилик жагын да эң жакшы билчү. Жакшы, түз жүргөн желдеттерге жакшы мамиле жасачу, тоотпой бараткандарды гана катуу кармап жазалап турчу. Ал канчалык катуу болгон сайын желдеттер ошончолук ыйбаа кылышып, аны аябай жакшы сыйлашчу. Улуту чечен, убагында Армияда аба десант бөлүмүндө кызмат өтөптүр. Гладиаторлордун жетекчилигине кыйындардын кыйындары гана тандалып алынчу. Ал ошого өзү татыктуу болгон. Аны убагында кандуу ордонун начальниги тургай, бүт офицерлер сыйлачу. Бута атуу мезгилинде бир да окту текке кетирчү эмес, көздөгөн чекитине дал тийгизе атчу. Кең далылуу, мойну аябай жоон, денесиндеги булчуңдары кадимкидей бөлүнүп-бөлүнүп, кийген кийимдери чак келчү эмес. Ошондуктан атайын заказ менен кийинип турчу. Кыскасы, гладиаторлордун бардыгынан артыкчылыгы, өзгөчөлүгү менен айырмаланып турчу. Аты Шамил, өзүнүн "Спартак" деген кошумча аты бар болчу. Алмаз анын үнүн жаземдебей тааныды.

- Мен Алмаз, угуп атам.

- Алмазсыңбы, иштериң кандай? Мени таанып атасынбы?

- Шамилсиңби?

- Ооба, жаңылган жоксуң. Кыскасы мындай, баса канча мүнөттөн кийин бошойсуң?

- Сен үчүн кайсы мезгил болсо деле даярмын.

- Анда жакшы, жарым сааттан кийин "Жаштык" ресторанына келип калбайсыңбы, сөздөр бар эле.

- Болуптур жарайт.

Алар башка сөз сүйлөшкөн жок, телефонду коюп коюшту. Мындай күтүлбөгөндүккө Алмаз өзүнчө тан калып жатты. "Кызык, ал өз мекенине Грозный шаарына кетпеди беле. Баса, ал жакта азыр орустар менен тил табыша алышпай согуш баш-талбадыбы. Бирок кандайча кайра биякка келип калды. Же

кокусунан келип калдыбы? Жок, бул кокусунан жөндөн жөн келген жок. Атайын бир иштер менен келди. Келсе эмне жумуштары менен келди болду экен. Кандуу Ордонун иши абакта эле бүтпөдү беле? Болуптур, эмнеси болсо да көрө жатаармын, деги жакшылыкка болсо эле болду". Алмаз машыгып жаткандардын эң кыйынын өзүнүн ордуна койду да: "Машыгууну уланта бергиле, анан ачкычты кароолчуга таштай кет", - деп ал балага эскертип, өзү шапа-шупа кийине сала көчөдөн такси кармап, айткан дарекке жөнөдү.

Аны ресторандын алдында үчөө күтүп турушуптур. Аларды көргөндө эле Алмаз алыстан тааныды. Шамилден башка бирөөсү Эрбол деген казак жигит, экинчиси Хамид деген тажик жигит. Алыстан бири-бирин көргөндө эле жылмайыша кучакташып учурашышты. Бир аз турушкан соң ресторандын ичине киришип, чакан төрт кишилик столго отурушканда Шамил официантты чакырып алып заказдарды бере баштады. Алмазга кудум Кандуу Ордо мезгилиндеги кыздар менен отурган ресторан элестеп кетти. Анын ресторанга отурбай калганына көп убакыт болуп калган эле. Шамил түрдүү ичкиликтерди, даамдуу тамак-аштарды столдун үстүнө жайнатып таштады.

- Кудум эле Алматы ресторан дарыядай шаңдуу отурат элек, кыз-келиндер гана жетишпей турат. Бирок аманчылык болсо мындай ресторандарга далай отурабыз, кыз-келиндер да болот. Бүгүнчө аларды кое туралы. Кел андан көрө жолугушкандыгыбыз үчүн мобул тостторду алып жиберели, - Шамил ордунан туруп стаканды колуна алды эле беркилер да ордуларынан турушуп, стакандарды кагыштырышты дагы андагы коньяктарды тартып жиберишти. Өз ара аркы-беркини сүйлөшүп отурушкан соң негизги темага өтүштү.

- Эмесе мындай туугандар, мен силерди бул жерге жөндөн жөн эле чогулткан жокмун. Себеби өзүңөр көрүп атасыңар жашоо азыр кандай болуп каякка ооп баратканын. Бардыгыңар тең бир курстан өткөнсүңөр же, тагыраак айтканда, баардыгыңар тең эң жогорку деңгээлдеги такшалган спортсмендерсиңер, "ардактуу гладиатор" деген наам бардыгыңарда бар. Кандуу Ордонун көпчүлүгү азыр төгөрөктүн төрт бурчуна ар ким өзү менен өзү болуп чачырап кетишти. Азыр алар эмне иш кылып, эмненин башын бүлдүрүп жүрүшөт белгисиз. Албетте, ар ким заманга жараша өз күндөрүн көрүп жатышат дечи. Бирок силерге бирден бир эске сала кетчү нерсе, жалгыз дарак эч убакта токой болбойт. Эмне иш кылсак да кайда болсок да баары бир жекече бир бирден эмес, бирдикте чогуу аракет кылыш керек. Аны мына мен өз башымдан өткөрүп келдим. Канчалык кыйын профессионал болсоң деле, жалгыз көпчүлүккө каршы эч нерсе кыла албайт экенсиң. Канча кылса да көптүн иши көп, сени жөн эле салмагы менен былчыйта басып коёт. Мен Ордодон кеткенден кийин Грозный шаарына барган эмесмин. Гурьево шаарында болуп, көп өтпөй эле белгилүү бир атагы чыккан, аябай бай фирмага орноштум. Же тагыраак айтканда анын үстүнө жетектеген президентинин "телохранители" болуп иштей баштадым. Көп өтпөй эле анын ишенимине кирип, оң колу болууга жетиштим. Кандуу Ордодо кандай ак иштесем, ага да берилип чын дилимден иштөөгө аракет кылып жүрдүм. Бирок тигилер аны актаган жок. Биринчи кырсыкта эле менин башым кетти. Мен алардан андайды күткөн эмесмин. Өкмөттүн көзүн бурмалап, контрабандалык жол менен крупный суммадагы акча жасай коебуз деп алар жергиликтүү ички иштер кызматкерлеринин кылтагына чалынып калышты. Мен аларга ак дилимден кызмат өтөөгө аракет кылып, барып кел деген жагына барып келип, дайындаган жумуштарын тапатак, таптаза бүтүрүп жүрбөймүнбү, ичимде эч арам оюм жок. Көрсө, алар "бир нерсе болсо..." дешип мени отко ыргытышып, өздөрү суудан кургак, сүттөн ак болуп чыгыш үчүн алдын ала мени бутага алып даярдап жүрүшүптүр да. Кийин ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери келип, ар бирибизди түрмөгө алып кете баштаганда бүт күнөөнүн баарын менин мойнума илишип, өздөрү сүттөн ак таза болуп чыга беришти. Мага болсо тогуз жыл мөөнөттү мойнума илип, темир тордун ары жагы күтүп калган. Көрсө, алар мен сыяктууларды далай ушинтип кестирип, каматып жиберишип, өздөрү акчанын күчү менен кутулуп кетип атыптыр. Алар: "Бир-эки жылдай түрмөгө отуруп чык, анан өзүбүз акчаның күчү менен кайра куткарып алабыз, бизди сактап калгандыгын үчүн кийин чыкканда чоң суммадагы сыйлык акча беребиз. Түрмөдө болсо каалашыңча акча, тамак-аш менен камсыз кылып турабыз. Кыскасы, кор болбойсуң, эки жыл эки күндөй эле эркиндикте жүргөндөй өтүп кетет. Баарын мойнуңа ала бер", - деп мени макул кылдырышкан болчу. Алардын ким экенин, чыныгы жүзүн түрмөдө отурганда биринчи күндөн баштап эле көрбөдүмбү. Ал жакта отурганда алар бир да жолу ахывалымды сурап басып келишкен жок. Өзүм түрмөчүлөрдүн үстүнөн башкарып көнүп калган жаным, ал жакка чыдай алган жокмун. Түрмөдө мен сыяктуу алдап каматып ийгендердин эки-үчөөсүн жолуктурдум. Сырттагылар менен сүйлөшүүгө аракет кылып көрдүм эле, эч майнап чыккан жок. Минтип отурсам, тогуз жыл толугу менен мөөнөтүн өтөп чыкчудаймын. Акыры ал жактан качып чыгууга туура келди. Качаарын качып чыгып, тигилерге жолугууга таптакыр мүмкүнчүлүк алалбай койдум. Алар менин түрмөдөн качып чыкканымды угушуп, алдын-ала аябай даярданышып, лөкүйгөн профессионал спортсмендерден беш-алтыны жалдап, телохранитель кылып алышыптыр. Жана башында айтпадымбы "жалгыз дарак токой болбойт" деп, аларды канчалык аңдысам да, акмаласам да баары бир жолугууга эч мүмкүнчүлүк алчудай эмесмин. Анан өзүмчө ойлондум да мурунку Кандуу Ордонун эң кыйын деген желдеттердин тизмесин алып, чогулта баштадым. Мына Хамид менен Ерболду таптым, ал аркылуу сени да акыры таап алдык. Эми Альбертти издеп табыш керек, анын дарегин да билем. Жакынкы аралыкта аны да алып келиш керек. Мен жалаң Орто Азияда жашагандарды гана тандап, топтоону чечтим. Эмне себептен силерди чогултканымды эми өзүңөр деле сезип жаткан чыгаарсыңар. Мен алар менен сөзсүз түрдө эсептешүүм зарыл. Мен тагдырга моюн сунуп, кол куушуруп бербейм, мен деген канымдан андай болуп жаралган жан эмесмин. Ошондуктан өзүбүзчө атайын тандама топ түзүшүбүз керек. Бардык жагынан профессионалсыңар, керек болсо өлүмдөн да коркпойсуңар, отко десе отко да тайманбай барасыңар. Менин сунушумду колдоп, мага көмөк көрсөтөөрүңөргө ишенип, тигил жактан атайын келдим. Кана менин сунушумду кандай кабылдайсыңар?

- Куралдарды кандай кылабыз?

- Анын жарасы жеңил, баса, айтмакчы, Ордодон өзүңөр менен кошо шилтеп чыккан эмне куралыңар бар?

- Менимче бардыгыбызда эле Макаров пистолети огу менен бар окшойт?

- Аны өзүңөргө сактап койгула, зыяны тийбейт. Менде баштарында үн чыгарбас "глушителдери" бар атайын револьверлер бар. Ошону пайдаланабыз. Андан сырткары Калашников автоматы беш обоймасы менен бар. Акча каражат жагы Кудая шүгүр, азырынча жетиштүү эле. Аванс кылып алдын ала ар бириңерге беш жүз доллардан бере турам. Иш бүткөндөн кийин калганы дагы болот.

- Тигилердин канча телохранителдери бар?

- Ашып кетсе беш-алтоо, алардан чочулабай эле койсоңор болот, анткени алар спорттун бир гана түрү менен машыккандар. Мисалы, бокс, карата, дзюдо же самбо менен, аларга салыштырмалуу силер спорттун бардык түрүн эң жакшы өздөштүргөнсүңөр. Аларды жөн гана согуп жайлап түшөөрүңөргө ишенем. Ошондуктан ар бириңер жашаган мекениңерге барып бирден топтоп атпаймынбы. Фирманын мен кайсыл жеринде эмне бар коён жатагына чейин эң жакшы билем, бир жылдан бери жакшы эле өздөштүргөнсүдүм. Алар жалпы жонунан алганда имаратта отурган бийликтегилер элүүдөй киши, биз алардын баарын тек өлтүрүп жазалабайбыз. Тек гана эң башкы главарь жетекчи сөрөйлөрдүн баарын бирин да калтырбай көздөрүн тазалайбыз. Анан эң башкы нерсе бухгалтериясындагы, сейфтеги акчаларды эч нерсесин калтырбай шыпырып кетүү керек. Фирма толугу менен таптаза сызга отуруп, банкрот болгондой болсун. Эгер Кудай буюруп ишибиз онунан чыгып калса акчага маарый эле түшөбүз. Ал акчалар менен бир топко жашасаңар да болот. Автоматка да глушитель таап тагыш керек, анын милдетин өзүм алам. Аскер бөлүктөрүндө кызмат өтөгөн тааныш офицерлер бар. Ошолордон прокатка сатып ала турам, эгерде мүмкүнчүлүк болсо на совсем эле сатып алам. Кана, менин айтканыма кошуласыңарбы? Коркпой, чочулабай эле койгула, мен силерди кайсыл жерден болсо дагы сууруп, куткарып алуу колумдан келет. Кана жигиттер, кандай дейсиңер?

Мурунку жетекчисинин сөзүнө тигилер эч ойлонушпай: "Кошулабыз!", - деп бир ооздон жооп беришти. Шамил колун столдун ортосуна созуп, алаканын ачты эле беркилер да баары анын алаканына колдорун коюп бириктиришти.

Ошондон бир жума өтпөй эле Шамил баш болгон Кандуу Ордонун тандалма желдеттери - Алмаз, Хамид, Ербол Альберт бешөө мерседес машинасына түшүп алышып, Казакстандын талаасын чаңдатыша түндүк-батышты карай кетип баратышты.

Короодогу өрт

Аларды чогуу бир мезгилде кармаш үчүн тигилер бир жумадан ашык сырттарынан акмалашты. Шамил бул фирманын ичин коён жатагына чейин билгендиктен короого кирүү жолун жакшы билчү. Бирок алардын үстүнөн басып калганга эч бир мүмкүнчүлүк болбой атты. Ошол күн дүйшөмбү күн болчу.

Кеч күздө айлана бат эле күүгүмдөнүп, саат жетиге чукулданып калган маал эле. Мерседес машинеси короонун дарбаза-сына жүз кадам жетпей акырын жылып келип токтоду. Дарбазадан ар кайсы маркадагы чет элдик машинелер улам бири кирип-чыгып атты.

- Азыр фирмада иштеген, мекемедегилердин бардыгы өз кабинеттеринде бир кварталдын отчетунун үстүндө иштеп атышат. Бул жактан жети-сегизге чейин эч ким чыкпайт. Ар бирин кабинеттеринен чыгарбай иштеп аткан жерлеринен тымызын жайлаш керек.

Алар машиненин ичинде өздөрүнчө пландашып, сүйлөшүп, тигил жакты акмалап турушту. Бир маалда баары тынчыган соң Шамил кана баштадыкпы дегендей акырын белги берди эле тигилер куралдарын октошо жабыла машинеден чыгышты да акырын буттарынын учтары менен жыла басып, айланаларын абайлай көз жүгүртүшүп, бийик дубалга жакындап келе жатышты.

- Буларга дарбаза аркылуу кирүүгө болбойт, тигилерге телевизордун экраны аркылуу ар бир кыймыл-аракет, баары көрүнүп турат. Атүгүл сүйлөшкөн сөздөрүбүздөн бери угулуп калат. Андан керө кайсыл жер аркылуу өтүштү силерге азыр көрсөтөм. Бирок ал жакта деле кароолчулары бар болуп! керек. Силер Хамид менен Алмаз, аларга акырын барып алыстан эле бычак уруп, көздөрүн тазалагыла, артыкбаш шум болбосун. Менимче, алар экөө болуш керек. Жаңыдан эле смена алмашышты.

Анын сөзүн түшүндүк дегендей Хамид менен Алмаз бийик дубалдын башындагы чыгып турган башы шиш темир урчук-чага жип ыргытып илмек жасашты да, ууру мышыкча дабыш чыгарбай акырын тартынып чыгышып, ары жагына өтүп кетишти. Калган үчөө айланасына кылдат көз жүгүртүшө ар бир дабышты тыңшап турушту. Бир маалда ары жактан машинанын жарыгы көрүнүп, дарбазага жакындап келе жатканын көрө коюшуп, берки үчөө тигилерге белги берип, калың бактын ары жагына далдаланышты. Жеңил машине дарбазага жеткенде дарбазаны кайтарып тургандар алардын документтерин текшерип, өткөрүп жиберишти да кайра дарбаза автомат менен өзү жабылып калды. Арадан он мүнөт убакыт өтпөй короонун ичинен тааныш белги угулду эле беркил үчөө иш бүттү окшойт дегенсип, салаңдап турган арканга тартынышып, учтуу шиш темирлерге денелерин тийгизбей акырын ары жакка секирип өтүп кетишти. Ары көздөй кетип баратышып, кокосуна бычак сайылып, кыймылсыз жаткан эки адамды көрүштү. Алар энкейише калың бактарды аралай, дабыш чыгарышпай катуу чуркаша жарыгы күйүп турган үч кабаттуу чоң мекеменин ичине жакындай беришти.

- Булардын туалетинин терезеси ачык, ошол аркылуу киребиз. Эрбол сен бул жерге кал, айланага көз бол, эгер бир нерсе болуп шек санасаң, үн чыкпас револьвериң менен акырын жайлап сал, бирок өтө сак бол, эч ызы-чуу кылбай таза иштейли.

Макул дегендей колуна револьверин кармай Эрбол сыртка калып калды да калгандары күйүп турган туалеттин терезеси аркылуу ичине бирден секирип кирип кетишти. Алардын кезектеги дагы бир курмандыктарынын бири туалетке эч капарсыз кирип келаткан киши болду. Кыңылдай басып келип, жаңы эле туалеттин эшигинин кармагычына колу тийгенде желкесине катуу урулган соккудан эч дабышы чыкпай оңкосунан сайылды. Анын кыймылсыз денесин сүйрөп барып, туалеттин ичине ыргытып жиберишти да сыртынан бекитише кууш коридор менен чуркап жүрүп отурушуп, тепкич аркылуу экинчи кабатка көтөрүлүштү. Алдыларынан чыгышкан эки адамды үн чыкпас револьвер менен чекеге атып, тепкичтин алдындагы караңгы жерге жаткырып коюшту. Ал жерде Хамид күзөттө калды, калган үчөө эч дабыш чыгарышпай өтө тездик менен жыла басышып, чоң "Приемный" деген жазуусу бар эшикти шарт ачып ичине кирип барышты. Фирманын президенти корей улутундагы кең далылуу Григорий Пак деген киши эле. Ал мындайды күтпөсө керек. Адегенде шашкалактай түштү, анан өзүн жоготпоого аракеттене тигилерди карап, жылмая күлүп койду.

- Жол болсун жигит, кайдан адашып?

- Каяктан экенимди ансыз деле айтпасам да түшүнүктүү го дейм.

- Баса айтмакчы, ооба уккам, түрмөдөн качып чыкканына бир топ болуптур. Азыр ызы-чуу түшүшө милициялардын баары сени издеп атышат. Бекер кылыпсың, качпай эле койсоң болмок, биз акча төлөп сени куткарып алмакпыз.

- Эгер ошондой эле куткаргыч болсоңор менден мурунку отургандарды эмнеге куткарган жоксуңар? Аларды деле мен сыяктуу отургузуптурсуңар го?

- Аа, алардын иштери башка, сен анын эч нерсесин билбейсиң, алар өзүлөрүнүн кылмыштарына жараша жазаларын алышты. Ошолордун сөздөрүнө да ишенесиңби? Түрмөчүлөр ооздоруна эмне келсе эле айта беришет эмеспи, аларды сөз кылып деле кереги жок бул жерде, андан көрө ко-ош, келип калыпсың, кел демек бар, кет демек жок отургула бул жакка. Келген максатыңарды айткыла, балким, кайрадан бизге иштээрсиң.

- Убактыбыз жок.

- А түшүндүм, демек, акча керек экен да, анын жараты жеңил, азыр, бир мүнөткө, - ал столдогу сигналды басты эле ары жактан толмочунан келген мурутчан киши басып келип, кире бериштеги эшиктин эки тарабында колдорун бооруна ала тикесинен турушкан эки жигитке таңгала көз жүгүртүп койду.

- Фирманын эсебинен буларга элүү миң акча алып келип берчи.

- Бизге акчанын кереги жок, сейфтин ачкычы керек.

- А, ошондойбу, буларга боору ооруп жакшылык кылайын десе, кайра боорго тээп атышканы эмнеси. Силер бул жерден аман-эсен чыгып кетип калабыз деп ойлоп атасыңарбы? Керек болсо силер деген азыр менин туткунумсуңар, эч жакка кете албайсыңар, - ал столуна чалкалай шашпай тамекисин күйгүзө босогодо турган экөөнө мыскылдай карап койду. Анан эки колунун алакандарын акырын чапкылап койду эле аркы бөлмөдөн лөкүйгөн кең далылуу эки киши чыгып келди.

- Чакыруусуз келген бейбаш меймандарды кичине тарбияга чакырып койгулачы, калганын анан сүйлөшөбүз.

Алиги далдайган экөө шашпай барыша Шамилди көздөй умтулушту эле босогодо турган берки экөө эки аттам менен жетип келип, алардын жолун тосуп калышты. Анан төртөө эки-экиден чабыша кетишти. Кабинет ичи бир паста тарса-турс боло түштү. Биринчисинин соккон муштумуна денесин тийгизбей Алмаз жеңил гана буйтап кетип, чыгыш элинин мушташуу ыкмасына сала ушунчалык чагылгандай ылдамдык менен айланып келип бетке тепти. Алиги далдайган киши дубалга такай бир катар тизилип турган стулдарды өзү менен кошо шыпыра, аларды туш-тарапка чачырата паркет полго чалкасынан кулады. Кайра ордунан туруп келатканда экинчи жолу буту менен катуу тебилген соккуга туруштук бере албай оңкосунан түштү. Үчүнчү жолку катуу соккудан гана башы жерге шалак дей түшүп кыймылсыз жатып калды. Альберт болсо аябай таамай согулган эки жолку сокку менен эле экинчисин эбакта эсин оодара чаап жерге сулаткан болчу. Эртеден бери төрдө тигилерге ишенип кыйын болуп аткан президент эки жерде эс-учу жок томолонуп жаткан "телохранителдерин" көргөндө булардын оңой жоо эмес экендигин сезе бухгалтери экөө кичине сестене түштү. Шамил жай алардын бет маңдайына басып келди. Арткы экөө болсо эч нерсе болбогондой эки колдорун боорлоруна ала Шамилдин эки жагында турушту.

- Мен силерге жакшы эле түшүнүктүү кылып айттым го, бизге сейфтин ачкычы керек.

- Болуптур ачкычты берейин, бирок эскертип коеюн, баары бир эч жакка качып кете албайсыңар. Өзүңөргө эле жаман болот. Короону милициялар кайтарышаарын менден да жакшы билесиң да.

Аңгыча ары жакта эс-учун билбей жаткан тигил лөкүйгөн кишинин бирөөсү эсине келе жаңы кыймылдап келатты эле Шамил Альбертке тигинин ишин бүтүр дегендей белги берди. Ал төшүнөн үн чыкпас револьверин алып чыгып, тиги кишинин так эки көзүнүн ортосуна мээлеп туруп, акырын "пук" эткизе машаасын басып койду эле тигинин мээси дубалга чачырай кайра оңкосунан кулады. Пол кызыл-жаян кан болуп эле жатып калды. Аны көргөндө тигил экөөнүн көздөрү ого бетер чакчайды.

- Сейфтин ачкычы! - Шамилдин кыйкырыгына президент сейфтин болгон ачкычтарын бүт кармата берди. Аңгыча кокусунан эшиктен кирип келаткан бирөө куралчан бейтааныш адамдарды, жерде кызыл-жаян кан болуп жаткандарды көрө коюп, кайра шарт бурулуп артты көздөй жөнөдү. Бирок желкесине, кара кушка тийген ок аны сыртка чыгарган жок, ошол жерден эле оңкосунан сайылды.

- Кана, жигиттер урушта туруш жок, кеттик! - Алар сыртка чыгып баратышып, бери жактагылардын баарын унчукпастан чыкыйга атып жайлап салышты. Анан ар бир кабинетке чуркап киришип, эч нерседен бейкапар столдо отургандардын баарын бирин да койбой четинен үн чыкпас куралдар менен атып жүрүп отурушту. Коридордо жолуккандарды ошол эле жерден оңкошаттырып атышты. Кабинеттеринде отурушкан отузга жакын кишинин бүт баарын иштеп отурган жерлеринен эле атып салышты да мекеменин ичинен кулпулап, сейфтеги болгон акчалардын баарын эч нерсесин калтырышпай алышты. Шамил фирманын негизги акчалары кайсыл жерде сакталаарын эң жакшы билчү. Анткени алар акчаларын банктарга кармабай өздөрүнүн мекемесине сакташаар эле. Сейф-тердеги болгон акчалардын баарын эч нерсесин калтырбай чогултуп алышты. Анан өздөрү менен кошо ала келген өрт чыгаруучу ак порошокту шашпастан ар бир кабатка, ар бир бөлмөлөргө чачып чыгышкан соң, бөлмөлөрдү дагы бир сыйра текшерип, кайра терезе аркылуу чыгып кетишти. Дарбаза кайтарып турушкан кароолчуларды да атып салганды унутушкан жок. Дарбазаны ичинен жакшылап кулпулап бекитип туруп, ачкычын алыс жакка ыргытып жиберишти. Андан соң ич жактан узун кылып чачып келген ак порошокко от коюшту. Порошокко тийген от "дүрт" этип дароо от ала мекеменин ичин карай жалбырттай күйүп жөнөдү. От эшиктин алды аркылуу үч кабаттуу үйдүн ичине киргенде тигилер дароо эле өздөрү келген жактары менен кайра секирип чыгып кетишти. Көп өтпөй бийик дубалдан бир топ эле алыс, караңгы жерде турган машинеге отурушуп, заматтын ортосунда от менен жалын болуп дүркүрөп күйүп аткан үч кабаттуу мекемени бир аз карап турушту. Анан машинени от алдырыша дароо эле көздөн кайым болуп караңгылыкка сиңип кетишти. Бул алардын кылмыш иштеринин эң алгачкы башталышы болчу.

Күтүлбөгөн сунуш

Алмаз ойдо жок жерден эле кайрадан акчага марый түштү. Дегеле мынчалык акчаны өмүрүндө алып көргөн эмес. Анын үстүнө Кандуу Ордодон кеткени мурункудай акчаны ой келди жумшай албай кадимкидей тартыла түшкөн эле. Олжодон түшкөн акчаны Шамил беш кишиге тепетең кылып бөлүп берген болчу. Фирманын сейфинде болгону үч миллиондон анча-мынча ашыгыраак акча бар экен. Андан сырткары Шамил да өзүнүн убадасы боюнча беш миң доллардан ар бирине акча берген эле. "Та-ак, мынча акчаны эмне кылсам? Алмаз ар бир акчаны өз-өзүнчө бөлүп, жарымын айылдагы бир туугандарына жөнөттү дагы, жумушка жөө барып келбей деп анча-мынча эскирээк болсо да ал-ахывалы-жүрүшү, сырткы келбети жакшы жигули сатып алды. Айдоого укугу бар кагазы мурун эле бар болчу.

Гурьево шаарындагы болгон кандуу окуяны Алмаз жолдош баласынын үйүнөн кечинде телевизордон көрдү. Жарымысынан көбү күйүп кеткен, үч кабаттуу өзүнө тааныш мекемени кунт коюп карап, анда сүйлөп аткан журналисттин сөзүн жакшылап тыңдап турду. Өлгөн он беш адамдын баары тең жалаң ок менен башка жеп, атүгүл кээ бирлеринин мээси чачырап өлүптүр. Журналист киши өлтүрүүчү террористтер жалаң көзгө атаар профессионалдар экенин, атайын кимдир бирөөлөрдүн жалдоосу менен иштешкендерин баса белгилеп айтып атты. Бул боюнча ар кандай версиялар коюлуп, ошону менен катар буга Шамилдин да тиешеси бар болуш керек деген божомолдорду коюшту. Фирмада иштегендердин бирөөсү чала жан болуп, бирок ооруканага жеткенде тилге келе албай жатып каза болуптур. Бул кандуу окуя бардык гезиттерге дүңүлдөп чыкты, атүгүл бир жумадан ашык чуулдап барып басылды.

Окуя болгондон жарым саат өтпөй эле алиги бешөө беш тарапка чачырап кетишкен болчу. Алмаз түнкүсүн учкан самолетторго түшүп Ташкентке жетип, андан бери такси жалдап келген. Ар ким өз жерине кандай жеткенин кийинчерээк бири-бирине телефон аркылуу билдиришти.

Алмаз жакшы мамилелеш балдары менен түнкү ресторандарга барып, көчөдөгү сулуу түнкү көпөлөктөрдү илип көнгөн адатынча акчаны каалаган жагына сапырып жүргөнү менен ишин таштаган жок. Спорт комитетинде машыктыруучу болуп эле иштеп жүрдү. Арадан жарым жыл өтүп өтпөй баягы эле мезгилде өзүнүн балдарын залда машыктыруу учурунда телефон "чыр-рр" деп калды, ала койсо тааныш үн.

- Бул мен - Спартак.

Алмаз адегенде түшүнгөн жок, бул Шамилдин үнү болчу. "Кандайча Спартак" анан бара-бара боолгоду. Кандуу Ордодо жүргөндө көпчүлүгү аны Спартак деген кошумча ат менен чакырышчу. Бирок кийинчерээк бул наам ага анча жага бербегендиктен айттырбай тыйып таштаган.

- Мени таанып атасыңбы?

- Жаңылган жокмун.

- Анда жарым саатка жетпей "Жаштык" ресторанына келип калбайсыңбы?

- Жайынча элеби?

- Мен эч убакта жайынча жүрбөйм да, өзүң билесиң, келип кал анан сүйлөшөбүз калганын.

- Жарайт.

Адатынча эле ордуна тың балдардан бирөөнү калтырып, жеңил машинесине отура сүйлөшкөн жерине жетип барды. Баягы төртөө тең ошол жерде экен. Шамил утурлай анын жолун тосуп чыкты.

- Охо, машинең кут болсун, демек, такси кармабай калган экенсиң да. Иштерин кандай?

- Алынча.

- Сезип турам, чөнтөгүң кичине жукара түшкөн экен да. Кудай буюрса чоң акчалуу кылам сени.

- Эмне дагы киши өлтүрмөйбү?

- Чочулабай эле кой, бул жолу иш оңунан чыкса кандуу болбойт. Баса, айтмакчы, киши өлтүргөндөн эмне коркуп калгансыңбы. Бул сөзүң мага анча жакпай турат. Кандуу Ордонун ардактуу гладиаторуна окшошпойсуң го?

- Кеп анда деле эмес дечи, просто интересуюсь.

- Это другое дело, анда кирдикпи ресторанга, калганын тигил жерден сүйлөшөбүз. Артында тыңчылар "хвостиктер" жокпу?

- Кудай сактасын. 1

Алар эки жакка кылдат көз жүгүртүшө ресторандын ичине киришип баягыл эле ордуларына келишти. Даамдуу тамак, ичкиликтер алдыга келгиче, аркы-беркиден сүйлөшүп олтурушту.

- Мындан кийин чогулушканда ресторанга келбешибиз керек. Ар кандай болот, кимдир бирөөлөргө шек алдырып коюшубуз да ыктымал. Анын үстүнө өзүңөр билесиңер Россия тарапта мен катуу издөөдөмүн. Менимче, бул боюнча бияк жактагылар да куру кол эмес. Мындан кийин менин Шамил атым өчүп мурунку Кандуу Ордодогудай Спартак атка кайра көчөм. Сактанганды Кудайым сактайт. Сак жүрүш керек.

Берилген заказ боюнча стол үстү тамакка жайнап, ичкилик бир-эки сыйра ичилген соң Спартак (Шамил) келген максатын айтты.

- Мынакей, өзүңөр замандын кандай экенин көрүп турасыңар. Ар ким эле мен жутсам, мен байысам, мен тоносом, алдасам, карактасам деп өз көмөчтөрүнө күл тарткан заман. Мындай бөрү заманда биз да бөрү болуп жашашыбыз керек. Антпесек жашоонун кандай кыйын экенин өзүңөр түшүнүп баамдаган чыгаарсыңар. Кандуу Ордонун жашоосу бүткөнү менен биздин жашообуз бүткөн жок. Жашообуз, келечегибиз али алдыда. Мындайча айтканда биздин заман келди. Азыр мурунку Союз мезгилиндеги он беш республиканын аймактарында белгилүү, кадырлуу "авторитеттердин" баары Кандуу Ордонун мүчөлөрү. Ошон үчүн биз да сыймыктансак болот. Эми сөздү көп узакка созбой негизги темага өтүп, келген максатымды айтайын. Келгиле, андан көрө бобул тостту ишибиздин ийгиликтүү болушу үчүн алып жиберели.

Бардыгы алдыларында турган коньякты алып жиберишти дагы өздөрүнүн шефинин оозун кунт коюп карап калышты.

- Эмесе мындай, силер деген Кандуу Ордонун ардактуу гладиаторлорусуңар. Силер акчаны каалагандай чачып, каалагандай жумшап көнүп калгансыңар. Азыркыдай жашоого силер эч убакта көнгөн эмессиңер, көнө да албайсыңар. Силер киши өлтүргөндөн да коркпойсуңар, керек учурда өз жайыңарды кыйып бергенден да кайра тартпайсыңар, аны мен жакшы билем! Мындан ары чогуу иш кылып бириндебей чогуу жүрбөсөк ишибиз жакшы жүрбөйт. Бизди бир бирден тал сыяктуу сындырып коюш оңой, ал эми топтоткон талдарды эч убакта сындыра албайт эмеспи. Эгер силер буга макул болсоңор бир иш бар. Болгондо да көп акчалуу боло турган иш. Кана, адегенде менин сунушума кандай карайсыңар?

Баары эмне айтаарын билишпей бири-бирин жалдырай карап калышты. Бир аздан кийин Эрбол "мен макулмун" деп баштады эле көп өтпөй "мен да кошулам" деп Хамид аны коштоп кетти. Андан соң биринин артынан бири баары бир добуштан макул экендигин билдиришти. Спартак ыраазы боло, жылмая "күңк" этти.

- Ушундай болорун мен да билгем. Эмесе, "өлсөк бир чуңкурда, өлбөсөк бир дөбөдө" бололу, бири-бирибизди сатышпайлы, бирибиз үчүн бирибиз жан кыюуга даяр бололу, бир тамырга биригели деп сөз берип, шерттешели. Макулсуңарбы?" Баары тең макулбуз дегендей ниеттерин билгизишти.

- Эгер бул шартты аткара албай же бузсачы, анда эмне кылалы?

- Анда ал катуу жазалансын же самурайларча өз каны менен жууп, жооп берсин.

- Буга макулсуңарбы?

- Макулбуз.

- Кол алыштыкпы?

- Кол алыштын!

Баары тең алакандарын бири-бирине бириктире кармашып турушту. Ортодо дагы тосттор сүйлөнүп, ичкиликтер ичилди. Шамил аты өчүп, кайрадан Спартак атка конгон башынан далайды өткөргөн гладиаторлордун жетекчиси өзүнүн ишенимдүү жигиттерине сунушун айтып отурду.

- Эмесе мындай, жигиттер. Алматы шаарынын чет жакасында жайгашкан атактуу "Казинону" эң жакшы билесиңер. "Ал жакта жалаң бай, аябай акчалуулар барышат эмеспи. Биз эң алгачкы жортуулубузду ошондон баштайбыз. Кан төгүү, ок чыгаруу болбосун.

- Эгер алар бизди карай курал суна турган болсо анда айла жок кан төгүшүү болот. А эгер куралсыз рукопашный бой болуп кетсе аны өзүңөр тейлейсиңер да. Бирок бул жерде дагы бир айта кетчү нерсе, өңүбүздү таанытпаш үчүн ар бирибиз бирден кара чүмбөт кийишибиз керек. Аны мен күн мурунтан эле заказ менен тиктирип даярдатып койгом. Калашников автоматы, анан Макаров пистолети менен куралдана-быз. Октору болсо Кудая шүгүр жетиштүү.

- Качан жортуулга чыгабыз.

- Аны бир жумадай өтө кылдат пландаштырып чыгышыбыз керек. Анан пландын негизинде аракет кылабыз.

Ошо күндөн тартып бир жумадай Казинону карактоо планы кылдат иштелип жатты.

Казинодогу дүрбөлөң

Түнкү саат он экилерге жакын Алматы шаарынын түндүк-батыш тарабындагы атактуу Казинодо жалаң акчалуу бай адамдар чогулуп, оюн аябай кызуу жүрүп жаткан. Бери жакта бири-бирине окшош кара костюм шым, ак көйнөк кийинишкен галстукчан кишилер өздөрүнчө колдорундагы стакандагы чет элдик коньяктан ууртап-татып өздөрүнчө сүйлөшүп турушкан. Башка күндөн да бүгүн өзгөчө көп киши чогулушкан болчу. Спартак ушул күндү көптөн бери белгилеп алдын ала пландаштырып жүргөн. Аңгыча ары жактан ак мерседес машинеси келип токтоду да күтүлбөгөн эле жерден автомат, пистолет менен куралданган кара чүмбөтчөн кишилер ушунчалык чагылгандай тез ылдамдык менен атып чыгышты. Эшикти кайтарып тургандардын баарын томолото чабышты да автомат -чан бирөөсү ооздо калып калгандары жогорку экинчи кабатка көтөрүлүштү. Алдыларынан чыга калышкан эки сакчыны эки шилтем менен томолото чабышып өтө тездик менен чуркап жүрүп отурушуп оюн ойнолуп жаткан залга аткан октой куралдарын суна кирип барышты. Бурчтан чыга калган далдайган бирөөсү каршылык кылайын деди эле кара чүмбөтчөндүн бирөөсү секирип келип бетке тепти. Ал бурчка камгактай томолонуп түшүп ошо боюнча турган жок. Буйрук катуу өкүм угулду.

- Эч кимиңер ордуңардан былк этпегиле!

Оюндун кызуусуна берилип эч нерседен бейкапар туруш-кандар эмне болуп кеткенин түшүнүшпөй, эмне кылышаарын билишпей жалдырап эле туруп калышты. Алардын бирөөсү бери жакта турган милиция формачан мурутчан жигиттин колундагы рациясын учура атты. Дагы бирөөсү төбөдө илинип турган люстраны үзө атты эле ал полго кулап быркырап калды.

- Баарыңар тең ордуңардан былк этпегиле да колуңарды желкеңерге алгыла!

Бардыгынын көздөрү чекчейише колдорун желкелерине алып барышты. Бирөөсү колун ылдый кылып баратканда колундагы саатын сындыра, үзө атты. Булардын ушунчалык көзгө атар мергенчилигине жүрөктөрү түшө ордуларынан былк этпей тигилер эмне айтышса ошону "кыңк" дебей аткарып турушту. Бирөөсү оозундагы тамекисин алып таштаганы жаңы эле колун оозуна алып баратты эле кезектеги атылган ок тамекисин жулуп кетти. Бери жактагылардын таптакыр эле жүрөктөрү түшө артыкбаш кыймыл жасагандан коркуп далдырай туруп калышты.

Адегенде анча маани бербей тоотпой атышкандар булардын ушунчалык шамдагай, көзгө атаар, эч нерседен кайра тартпаган, тайманбаган, бардык жагынан дасыккан, профессионал адамдар экенин сезишкен соң эч нерсе дей алышпай алардын айтканын "лям" дебей аткарып калышты. Колунда автоматы бар бирөөсү бери басып келди да, баарын дубалга жабыштыра бир катар кылып тизе баштады. Алардын баарын тизип бүткөн соң ары дубалды каратып койду.

- Кыймылдап былк этсеңер жаныңардан үмүт кылбагыла. Ар бириңер дуланын мушкасында турасыңар, ит аткандай атып таштайбыз! - андан соң алиги чүмбөтчөн жалпы кассада топтолгон акчанын баарын өзү менен ала келген баштыкка салды да бери басып келип баарына буйрук бере сүйлөдү.

- Кимде эмне бар чөнтөгүңөрдөгүлөрдүн баарын алып чыккыла, артыңарды карап кылчактоо болбосун. Чөнтөгүңөрдө эч нерсе калтырбагыла, текшерип чыгам, эгерде бир нерсе таап алчу болсом өзүңөргө өзүңөр кыласыңар, аео болбойт. Ары карап тургандар өз ара күбүр-шыбыр боло бери бурулушпас-тан чөнтөгүндөгү болгон нерселерин алып чыгып, полго таштай башташты. Ар кандай кичине китепчелер, кооз калем саптар, чет элдик тамекилер, зажигалкалар, кээ бирөөлөрүндө пистолеттер да бар экен. Көпчүлүгү эле орус акчалары менен казак теңгелери, анан АКШнын долларлары. Экөесү автомат менен тигилердин ар бир кыймыл-аракеттерин байкап турушту. Ал эми берки пистолетчен экөөсү ар биринин тушундагы акчаларды жыйнап өтө тездик менен чөнтөктөрүн бир сыйра текшерип чыкканга үлгүрүп жатышты. Чөнтөгүндө катып калган акчалары болсо тазалап, желкеге пистолеттери менен эсин оодара чаап жатышты. Аны байкап калгандар өздөрү каткан ачкаларын өздөрү эле акырын таштай коюшууда. Ангыча ары жактан атылган автоматтын үнү угулуп четкерээк турган бирөөсү бакыра колун басып көзүн жума тиштенип туруп калды. Анткени ал чөнтөгүнөн пистолетин жаңы гана сууруп келаткан эле. Анын эмне ою бир экенин ким билет, балким, пистолетин чөнтөгүнөн алып жерге койгону жаткандыр, же болбосо чын эле жаман ою бузулгандыр? Колу-башы кызылжайан боло колундагы пистолети жерге түшүп кетти. Алиги эки чүмбөтчөн адегенде жерде жаткан пистолеттердин баарын чогултуп алышты. Анан болгон акчаларынын баарын бирин да койбой шыпырып алышып, баарын тең бир бөлмөгө алып барып шыкап, тыгып салышты да сырттарынан кулпулап ачкычты алыс жакка ыргытып жиберишти. Чыгып баратышып буфеттин акчаларын да кошо алышып чет элдик эки-үч коньякты закузкосу менен ала кеткенди унутушкан жок. Кетип баратышып камалып турушкандарга: "Эшикке мина коюлду, ачсаңар эле жарылып заматта күмжам болосуңар", - деп эскерте кетишти. Андан соң казинонун сыртынан бекитип "закрыто" деген жазууну илип койгонду унутушкан жок. Бир аздан кийин ак мерседес ордунан козголо заматтын ортосунда караңгылыкка сиңип көздөн кайым болуп кетти. Бүт дүйнөгө чуулгандуу кара чүмбөтчөндөр тарыхы ушундан башталган эле.

Каратоодогу окуя

Алар эртеси эле күндүз Алмаздын Бишкектеги спорт залынын машыктыруучу кабинетинде өздөрүнчө жай сүйлөшүп жумшак кресло-диванда чалкалай отурушту. Мерседес машинесин жеңил машинелер туруучу жайга калтырышып, чоң кенен спорт залды барып ичинен бекитип алышкан эле. Бир-экөөсү ары жактагы машыгуучулар түшчү душка жуунушуп сергип келишти. Спорт зал алты кабаттуу үйдүн жертөлөсүндө болгондуктан буларга тоскоол болгон эч ким болгон жок. Алар баштыктагы болгон акчалардын баарын стол үстүнө төгүштү да доллар, орус рублдарын, теңгелерди өз-өзүнчө кылып бөлүп санай башташты. Он миңден ашык доллар, жарым миллионго жакын орус рублдары, жети жүз миңдей казак теңгеси бар экен. Андан сырткары төрт пистолет, үч алтын саат беш; сотовой телефон олжого түшүптүр.

- Бул акчаларды дайны жок чачпайлы. Андан көрөкчө Алмазга шаардын четирээк жакаларынан короо-дарбазасы бар эки кабаттуу үй сатып берели. Өзүбүз чогулганга да жакшы, сүйлөшүп, акылдашып, пландашканга эч ким тоскоол болбогондой болсун. Антпесе болбойт, көрүнгөн жерде минтип баш калкалап жүрө бергенди токтотолу. Бишкекке, Алматыга, Ташкенге, Душанбеге ушундай үйлөрдөн бирден сатып кароолчу дайындап коюш керек. Андан сырткары керектүү жерлерге да бирден үй алып коюшубуз зарыл, - Спартак, тигилерге өзүнүн сунушун айтып, алардын жекече ой пикирин уккусу келди. Алар макул болгон соң өзүнүн дагы бир секретин айтты.

- Менин жетимиш миң доллар акчам бар, ошого чет мамлекеттердин куралдарын сатып алыш керек болуп атат. Атайын алып жүргөнгө ылайыктуу чет элдик кичинекей автоматтар бар андан сырткары гранатомет, жөнөкөй гранаталар, түнкүсүн күндүзгүдөй кылып көрсөткөн дүрбүсү бар снайпер мылтыктары да керек. Бул сотовой телефон биз үчүн жарабайт. Мындан да алыс жер менен сүйлөшүүчү телефондорду табышыбыз же, тагыраак айтканда, сатып алышыбыз керек. Ишти биз адегенде ушулардан баштайбыз. Кимде кандай ой-пикирлер бар?

- Ушул жерде турган бешөөбүз эле болобузбу же дагы кишилерди алабызбы?

- Көрөбүз, азырынча бешөөбүз эле болобуз. Анткени силер менин ишенимдүү оң колумсуңар. Эгер зарылчылык болуп калса акырын сыртынан тандап, байкап, текшерип эгер бизге ылайыктуу болсо анан кошобуз. Бизге өтө көптүн деле кереги жок. Аз адам изин жашырып кеткенге да жакшы болот.

- Чет элдик курал-жаракты кайдан сатып алабыз?

- Аны мага койгула, анын жолун мен билем, только ал үчүн акча керек көп суммадагы.

Ошо күнү бешөө көчөдөн кыздарды кармап ресторанга барып отуруп Кандуу Ордодогудай көңүл ачып келишти.

Ошондон көп өтпөй эле Алмаз шаардан анча алыс эмес тоо тарапка кетчү Ортосай айылына жетпей "Царское село" деген жерден эки кабаттуу короо-жайы, бак-шагы менен заңгыраган үйлүү болду. Жигулисин сатып жиберип ордуна кайра "ДЖИП" чет элдик машинесин сатып алды. Спартактын берген кеңеши боюнча машыктыруучулук кызматын таштаган жок. "Ал жакта айлык акысы аз болсо да иштей бер. Биринчиден эч ким сенден шек албайт, экинчиден, алдындагы машыгып жаткан балдардын бирде болбосо бирде кереги тийип калат" деген эле. Арадан бир ай өтүп өтпөй алар Алмаздын үйүнө чогулушуп кезектеги жортуулга даярданыша алдын ала планын түзө башташты.

- Биздин бул жолку план Кытай, Иран, Пакистан тараптан келатышкан челнокчуларга күн көрсөтүшпөй каракташ-кан чек ара боюндагы рэкеттерди тоноо. Менин угушумча ал жердегилер ондон ашык кишилер экен. Ар бири автомат, пистолет менен куралданышыптыр. Байкуш челнокчуларды Каратоонун боорунан өтүп баратканда тосуп алышып көп суммадагы акчага салык салышууда. Акча төлөбөгөндөрдү коркутушуп, машинелерин жардырышып же эч нерсесин калтырбай тоноп алышат экен. Өздөрүн "Каратоонун пираттарыбыз" деп ататып бул атты укканда бизнечи-соодагерлер турмак, жергиликтүү ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери да зиркиреп турушат. Башка жак аркылуу өтүүгө жол жок болгондуктан соодагерлердин баары айла жок ошол жол аркылуу өтүшүүдө. Коюлган "налог-ставкалары" уламдан улам көбөйүп "кыңк" эткен, каяша сүйлөгөндөр акчаларынан айрылышын, уламдан улам аларга катуу кысылып Каратоонун пираттарынан жапа чегип, запкы көргөндөр уламдан-улам көбөйүп жашоолору кыйындап баратыптыр. Ошолордун болгон акчаларынын баарын тартып алып, ал жолду тазалап коюш керек. Эгер алар бизге кыр көрсөтүп каяша айта турган болушса бирин да койбой көздөрүн тазалап салуубуз зарыл. Эң башкысы алар кайсыл жерде турушат, чогулган жерлери кай жер, алар кимдер, кайсыл улуттагылар, такташка туура келет. Аларга өзүбүз жөнүндө эч бир маалымат бербешибиз керек. Атүгүл эч бирибиздин өңүбүздү тааныбашы зарыл. Ал үчүн кара чүмбөттү сөзсүз кийүүгө туура келет. Ушунун баарын жарым айдын ичинде бүткөргөнүбүз дурус. Убакытты көпкө созбойлу. Анткени ушул айдын аягында ал жерден челнокчулардын эң чоң сандагы кербенчилери өтөт. Мага түшкөн маалыматка караганда Ирандан чыккан үстү чүмкөмө он эки чет элдик машине аларга Пакистандан он сегиз "КаМАЗ" машинеси кошулуп, жолдон Кытайдан дагы жети "МАЗ" машинеси биригет. Ошолорду биз тигилерден сактап калуубуз керек. Балким, алар бизден да жакшы куралданышкандыр, биз сыяктуу алар да профессионал болуп калышы ыктымал. Анткени ал жерде да Кандуу Ордонун мүчөлөрү аралашып кеткенине күмөн санабаса болот. Буга тез арада эртеңден баштап ишке киришибиз керек.

"Каратоонун пираттары" деп аталган тоо каракчыларынын үстүнөн кылдат текшерүү изилдөө иштери жүргүзүлө баштады. Алар он эки кишиден турган ар кайсыл улуттан бириккен каракчылар экендиги такталды. Эң башкы алынган маалымат алардын жетекчиси убагында Кандуу Ордонун мүчөсү болуп жүргөн "Ян Густь" деген кошумча аты бар корей улутундагы жигит экен. Мурун ал дагы ардактуу гладиатор деген наамга татыктуу болгон. Мушташ жагынан да, таамай аткан жагынан да булардан кем калышчу эмес. Убагында Спартак аны өзүнө кошуп алуу жөнүндө сунушун айтканда макул болбой койгон. Бешөө чогулуп отурганда Спартак тигилерге иштин жайын түшүндүрүп айтып берди.

- Бул жерде алардан чочулоонун деле эч зарылдыгы жок экен. Аларды кармап турган Ян Густтан башка эч кимиси анча профессионал эмес. Албетте, алардын башында Ян Густь тургандан кийин биз менен сүйлөшкүсү да келбейт. Эгерде атышуу болуп кетсе биринчи кезекте эле башчысынын көзүн тазалаганыбыз оң. Анан калгандарын жоготуш же баш ийдириш бизге жеңилирээк болот.

Ошондон эки күн өтпөй ак мерседес машинеси артынан чаң учура Каратоо тараптагы челнокчулар өтчү таштак жолго тоо кыялап акырын көтөрүлүп баратты. Кара-Тоо демекчи, тээ баш-аягы көрүнбөгөн узун, бийик тоо жон жагында анча-мынча кар турганы менен көпкө турбайт. Жаз алды менен эле баары ээрип кетет. Эмнегедир тоонун эки капталы капкара болуп, атүгүл таштары да кара болуп көрүнүп турат. Ошол себептен аны Каратоо деп атап коюшса керек. Ал жакка бир дагы карагай-чер өскөн эмес, болгону бирин-серин ар кайсы жерде жапайы карагаттар өскөнү болбосо эч нерсе өспөйт. Булагы бар жерлерде анча-мынча жашылданып көк шиберлери бар. Тоонун боору таптакыр жайдак болгондуктан ал жерде кумурска жөргөлөп баратса да көрүнүп турат деп ары-бери өткөн жүргүнчүлөр ал жакты карап күлүп өтүшөт. Бирок адам баласы үчүн балакеттин баары илгертеден эле ушул тоодо болуп келатат. Тээ он алтынчы жылкы үркүн убагында ушул тоо боорундагы кыядан канча адам жүк-пүгү, төөсү, жылкылары менен учуп өлүшкөн эле. Азиянын түштүк тарабындагы соодагерлерди байланыштырып турган бул жол далай кербенчилердин да өмүрүн алган. Ушул кыя менен соода иштерин кылып келатышкан же кетип баратышкан соодагерлерден сөзсүз бирөө учуп өлчү. "Аман-эсен өтүп кеттик" дегендердин жок эле дегенде төөлөрү же аттары учуп кетчү. Ошол себептен бул жолду "кандуу жол" деп аташчу. Кийин Совет доору башталганда ал жолдун туурасы улам кеңейтилип отуруп, машинелер жүргөнгө ыңгайлаштырылып батышка карай кенен жол ачылган. Бирок кыялап өтүп бараткан машинелер уламдан-улам аварияга учурай бергендиктен жолдун жээктерине атайын бетондолгон тосмолорду коюшуп, ары-бери өткөн машинелерге анча коркунучу жок болуп калган. Артынан чаңын буруксутуп тоо кыялап көтөрүлүп бараткан мерседес машинеси мотору ысып кеткендиктен жардын борунан сызылып агып турган булактын жанына жеткенде бир азга токтоду. Ичинде отурган Спартак жанындагыларга акырын эскертип өттү.

- Бул жерден эч кимиңер чыкчу болбогула. Алар дүрбү менен биздин ар бир кыймылыбызды байкап, аңдып турушу мүмкүн. Мен гана чыгайын да сууну алмаштырайын, ар кандай болуп кетиши ыктымал, куралыңарды ала силер да сак тургула. Сактыкта кордук жок. - Ал башына кийме чач кийип, жасалма мурут тагып, кара көз айнек тагынды да желимчаканы алып булактын боюна барды. Адегенде эки жагына абайлай көз жүгүртүп алды, анан булактагы суудан чакасына толтуруп радиаторго куя баштады. Ошол маалда кандайдыр бир куштун үнү саякаттуу чыккан дабышка бир селт этип алып, кайра билмексен боло суусун куя берди. Анысын куюп бүтүп экинчи жолу кайра сууга барганда кайдан-жайдандыр башына жоолук байланган кара сакалчан киши пайда болду да Спартактын жанына басып келди.

- Тамеки барбы жигит?

Спартак унчукпастан чөнтөгүнөн тамеки алып чыгып берди.

- Оттугуң жокпу?

- Табылат.

Спартак чөнтөгүнөн зажигалкасын алып тигиге күйгүзүп сунду. Ал эңкейип тамекисин тутандырып кере-кере соруп алып, Спартактын жүзүнө тигилди.

- Ырахмат. Алыска баратасыңарбы? Бирок алыска баратканыңар сезилбейт.

- Ооба, тигил жакта тааныш кишибиз бар, ошонукуна меймандап баратабыз. Жолубуз болсо тийип эле кайра тартабыз го.

- Ал жакта ким деген кишиникине баратасыңар, мен тоонун аркы-бетиндегилерди да, берки бетинде жашагандарды да жакшы тааныйм.

- Рысбек деген кишиникине, көп жылдан бери малчы болуп иштеп келген.

- Тааныйм, жол боюндагы жалгыз сарайда турат. Азыр ал үйүндө болуш керек, барсаңар табасыңар эгер малын жайып чыгып кетпесе, - ал Спартак менен жылуу коштошту да Мерседес машинесин шектүү бир карап алып кандай күтүлбөгөн жерден пайда болсо кайра ошондой күтүлбөгөн жерден көздөн кайым болуп кетти. Спартак болсо эч нерсени байкабагандай машинесин от алдыра сапарларын андан ары улантышты. Көп өтпөй алдыларынан үстү чүмкөмө эки машине өтүп кетти.

- Мына, бул экөө азыр тигилердин жеми болуп берет, койгон салыгын төлөшсө кутулушат, төлөй алышпаса болгон мыдырларынан айрылып калышы мүмкүн.

Бир аз жүрүшкөндө дагы биринин артынан бири ээрчишкен төрт арты узун чүмкөмө чет элдик машине өттү. Андан соң жүргүнчүлөрдү тарткан чоң автобус да маңдайларынан зуулдап өтүп кетти. Каратоонун пираттарынан бири да алардын көздөрүнө чалдыккан жок. Арадан он, он беш мүнөт өтпөй аларды кара волга кууп жетип ылдамдыгын катуулатып аларды жандай өттү. Ага кунт кое караган Спартак бир нерсени сезгендей жанындагыларына үн катты.

- Силер бир нерсени сездиңерби?

- Боолголоп атабыз.

- Анда ошондой достор, бул волга тигилердин чалгынга жиберген машинеси. Анын ичинен алиги сакалчан кишинин отурганын байкап калдым. Кызык, булар каяк тарапка баратышат болду экен. Балким, тигил мен айткан Рысбектин үйүнө чалгындап бараткан болуп жүрбөсүн?

- Мүмкүн?

Бирок көп өтпөй эле кууш жарчанын түбүнөн волганын алдыңкы копотун ачып алып бир нерсесин чукулап аткан айдоочуну көрүп, бир калыптагы ылдамдыгынан жазбай андан ары кете беришти. Үч саатка жетпей машине жонго чыгып аралыгы бир чакырымдай болгон Тешкенташ деген тоннель аркылуу өттү да кайра төмөн карай зуулдап түшө баштады.

- Биздин бул жолку чалгыныбыз анча жемишин бербейт окшойт. Анткени тигилер бул жерди коён жатагына чейин жакшы билишет. Анын үстүнө биз алардын кандай куралданып жүрүшкөнүн жакшы билбейбиз да. Гранатомет менен бир эле атып заматта баарыбызды күмжам кылып салышы да мүмкүн. Эч кимге баш бербеген булардан баарын күтсө болот. Аларды биз бир кармасак чогуусу менен челнокчуларга салык салып аткан жеринен бир кармайбыз. Кармай албасак ачык эле согушка чыгууга туура келет. Кандай болсо да бул өрөөндү тигилерден тазалашыбыз керек. Силер Ян Густтун кандай экенин билесиңер да, ал өтө куу, кыраакы адам, сыягы биздин машинеден шек алып атат окшойт.

Алар Рысбектин үйүндө эки-үч сааттай болушуп, болгон кырдаалдын баарын андан угушуп, бир козу сойдуруп жеп кайра тартышты. Рысбек тээ илгеритеден Союз мезгилинде эле бул жерде чабан болуп иштечү. Убагында жүзүнө жүз токсондон алып берип жүрүп "Социалисттик эмгектин Баатыры" деген наам алган. Өзүнүн аймагына кадыр-барктуу адам болгон. Кийин союз чачырап баары менчикке өтүп аткан мезгилде карамагындагы малдын теңинен көбүн, жашап аткан үй сарайын менчикке чыгарып алган эле. Бул өрөөн боюнча азыр Рысбектен бай адам жок. Төрт жүздөн ашык кою, элүү, алтымыштан ашык жылкысы, ую, андан сырткары тоок, үндүк, каз сыяктуу майда барат жандыктары көп болчу. Алардын үйүнөн эң азыркыга чейин дегеле коноктордун аягы үзүлбөйт. Өзү да бапырап баарын төгүп-чачкан меймандос киши. Алмаз Рысбек менен апалары жагынан жакындыгы бар, таякелери болуп кетет. Өзүнүн тобу менен бир-эки жолу барып тааныштырып кайтышкан. Андан Каратоонун пираттары тууралуу көптөгөн маалыматтарды алышкан болчу, азыр да ошол максат менен барышкан.

Ак мерседес Тешкенташтан өтүп алиги булактын жанына жете бергенде күтүлбөгөн жерден эки кадам сол жактарынан катуу жарылуу пайда болду. Баары тең баштарын калкалаша машиненин ичине бүктүшө калышты. Катуу жарылуудан машиненин капталдары тешилип, сол тарабындагы айнектери быркырап кетти. Алар машинелерин токтотпостон катуу айдаган боюнча төмөн карай түшүп кетишти. Каратоодон алыстап төмөнкү түздүктөгү чоң шоссе жолго чыкканда машиненин мыйрыйган капталын кармалап, сынган айнектерин тазалап жатып Спартак кимгедир тишин кайрай өзүнчө сөгүнүп жатты.

- Шакалдар десе, урунарга тоо, урушарга жоо таппай кутуруп турган убагы экен да, карап гана тургула силер менен эсептеше турган мезгил да жетет. Баса, айтмакчы силер кандай ойдосуңар алар бизди биротоло күмжам кылыш үчүн атайылап жардырыштыбы же анча-мынча сес көрсөтүп коркутуп койгусу келиштиби?

- Менимче, алар биякка экинчи келбесин деген ниет менен атайын ушундай жасашты окшойт?

Ошол күндөн баштап бул банданы талкалоо үчүн өздөрүнчө катуу даярдык көрө башташты. Челнокчулардын келээр мезгилин такташып, эки-үч күндөн бери акырын барышып бери жактан тымызын Каратоонун жер-шарттарын жакшылап үйрөнө башташты. Өздөрү үчүн ыңгайлуу жер тандап ары өткөн, бери өткөн машинелерди дүрбү менен байкап турушту. Алар келчү маал чукулдап калганда салгылашка даярданышкандай катуу даярданышты. Спартак тааныштары аркылуу ар бирине бирден ок өтпөс чыптама (бронежилет) таап берген болчу. Аларды кийинише өздөрүнө керектүү куралдардын баарын алышты. Бул жолкусунда ар биринде бирден автомат, Макаров пистолети, бирден гранат, кош миздүү шамшар, аны менен катар жетишинче ок, дары-дармектерди даярдап койгон эле. Машинелерин тоонун арасындагы жардын түбүндөгү буйтка жерге токтотушту да өздөрү тоонун башына чыгып кетишти. Башында эле өздөрү белгилеп койгон жерге келишип, тээ төмөн жакты дүрбү менен карап коюшту. Ары-бери зуулдап жеңил машинелердин өткөнү болбосо тыптынч, эч шек-шыбаа билинбейт, Арадан төрт-беш саат өтүп түштөн ооп калган мезгилде челнокчулардын узун кербени көрүндү. Узун болуп тизилише, биринин артынан бири ээрчишип катуу ылдамдык менен төмөн карай түшүп келатышкан эле. Бешөө тең көмкөрөлөрүнөн жатып алышып дүрбүлөрү менен төмөн жактагы ар бир кыймылды карап турушту. Аңгыча арт жактарынан "шырт" эткен дабыш угулуп бурула калышса өздөрүн карай автоматтарын сунуп турушкан төрт адамды көрүштү. Алардын экөөсү сакалчан экен. Бирөөсү бери басып келип буйрук бере сүйлөдү.

- Колуңарды өйдө көтөргүлө дагы, автоматтарды бери бергиле!

Алар унчукпастан колдорун көтөрүшө автоматтарын өткөрүп беришти. Үчөөсү автоматтарын кезеп, бирөөсү тигилердин жан жерлерин сыйпалап, болгон курал-жарактарын чечип ала баштады. Ошол маалда өйдөрөөк жактан суур же коён чуркап өттүбү, айтор, "шырп" эткен добушка, шапылда кулаган майда кум-таштарга баштарын бура анча-мынча алаксый түшкөндө Алмаз көз ачып жумганча бир секирим менен жетип барып бирөөсүнүн автоматын кармаганга үлгүрдү. Экинчисине ыргытылган бычак мойнуна сайылып калган эле. Үчүнчүсү эсине келгенче Хамид аны бутка чапты эле чалкасынан кулап түштү. Ал эми эңкейип алиги куралдарды чогултуп аткан төртүнчүсү желкеге жеген катуу соккудан көмкөрөсүнөн кулаган боюнча турган жок. Кармашуу ашып кетсе беш мүнөткө гана созулду. Төртөөнүн жансыз денеси төрт жерде сулап жатты. Алардын жан жерлерин текшерип жаткан Хамид өзүнчө кейигендей күнгүрөнө кетти.

- Буларды өлтүрбөй эле койсок болмок.

- Андай болушу мүмкүн эмес, буларды өлтүрбөсөк алар сени өлтүрүшмөк. Экинчиден, ишке да тоскоолдук кылышмак. Анын үстүнө өңүбүздү да таанып калышты. Биздин чыныгы жүзүбүздү эч бир адамга көрсөтпөй кара чүмбөттүн ичинде гана иштөөбүз керек. Буларга кейигенде эмне, биз биринчи жолу эле киши өлтүрүп аттык беле. Кандуу Ордодо "өлүм жазасына" тартылып соттолуп келгендердин канчоосун аттык. Ушунча жыл ичинде бери дегенде эле ар бирибиз жыйырма отуздай кишини өлтүрдүк туурабы, мисалы, Хамид сен канча киши өлтүрдүң эсиңдеби?

- Эсимде жок.

- Калп айтпа, кантип эле өлтүргөн, аткан кишилериңди эстей албайсың. Болуптур, андан көрө буларды экөөңөр ит-кушка жем кылбай корумдап койгула, калганыбыз төмөн жактарга көз салалы, - деп Спартак өйдө турду эле баары тең ордуларынан козголушту.

Бул мезгилде тээ төмөн жак өздөрүнчө ызы-чуу болуп жаткан эле. Эки чет элдик машине менен келген топ ар бир машиненин ичин, артын текшерип ар бирине бир бирден салык салып аткан. Дүрбү менен карап турган Альбертке Алмаз суроо салды.

- Канчоо экен алар?

- Онго жакын киши го, жо андан да көп экен. Кана бир, эки... - Альберт туптуура он эки кишини санады.

- Жаңылып тигилерди да кошуп алган жоксуңбу?

- Жок, жаңылган жокмун, алардын ар биринде колдорунда куралдары бар экен.

- Ян Густь көрүнбөйбү араларында? Алыстан анча таанылбайт экен.

Эртеден бери унчукпай дүрбү менен көпкө карап турган Спартак акырын копшолуп жанындагыларына үн катты:

- Арасында сыягы Ян Густь жок окшойт. Бизге кайра жакшы болду. Ал болгондо бир топ тоскоол кылмак. Кана буларды жапа тырмак корумдашып жиберели да алгачкы кагылышуунун даярдыгын көрөлү, - баарылап алиги өлгөн адамдарды таштар менен жакшылап корумдап коюшту да бирөөлөр келсе таап алышсын деген ниетте алардын үстүнө бир автоматты калтырып келишти. Узун кокту аркылуу алар өтө тездик менен төмөн карай түшүп кетишти. Узундугу жарым чакырымдай келип, биринин артынан бири чубалышып бир колоннада тизилип турган чүмкөмө машинелердин далдоосуна чогулушту. Бешөө тең жолдо келатышканда эле кара чүмбөттөрүн кийип алышкан болчу. Аларды кокусунан көрүп калган алдыңкы КамАЗдын айдоочусуна унчукпа дегендей белги беришти. Спартак акырын басып келип, тээтигил чет элдик эки машиненин ичинде отургандарды акырын отурган ордуларынан тургузбай жайлап салгыла, - дегендей Алмаз менен Альбертке башын ийкеп белги берди. Жеңил машиненин ичинде отургандардын бирөөсү "сотовой" телефон аркылуу кимдир бирөөлөр менен сүйлөшүп, экинчиси кулагына кичине тегерек кулакка таккычы бар магнитофон тагынып музыка угуп жаткан эле. Экөөсү барып ошол жерден эле аларды дымытып, машинелеринин сыртынан жаап койду. Анан бешөө тең автоматтарынын башына үн чыкпас "глушителдерди" бурап бекитишип өтө тездик менен туш-туш жакка чачырай, машиненин капталдарына жашынышып бери жактагы өздөрүнчө ызы-чуу түшүп жатышкан топторго жакындай беришти. Жыйырма кадамдай жакын калганда ар ким өздөрүнчө ыңгайлуу жерлерди тандашты да бешөө беш жакка бөлүнүп топтошуп тургандарды курчап алышты.

Бир саамдан кийин ар кимиси өздөрүнө ыңгайлуу жерлерге жашынышып, топтошуп тургандарды мээлеше буйрукту күтүп калышты. Өз ара соодалашып жатышкан топ караан буларды байкашкан да жок. Аңгыча "пук-пук" деген ар кайсы жерден анча катуу чыкпаган добуштар угулуп курал кармап турган бешөөсү оңкосунан түшүштү. Машиненин айдоочулары менен аралашып турушкан куралчан адамдар аларга далдаланыша колдорунда кармап жүргөн куралдары менен туш келди аткылай башташты. Атышуудан коркушкан айдоочулардын баары кээлери баштарын калкалаша жерге бөк түшүшө жата калышса, кээлери болгон күчтөрү менен өздөрүнүн машинелери тарапка качып жөнөштү. Ортодо жашына тургай да ыктоо жер жок болчу, ошондуктан бешөө беш жактан куралчан адамдарды бута аткандай бирден терип атышты. Акырында бирөө калганда куралын таштап жиберип жан соогалап колун көтөрүп берди.

Ошондо ар кайсы жерден чыга башташкан, колдоруна курал кармаган кара чүмбөтчөн кишилерди көргөн айдоочулар келмелери ооздорунан түшүп, дагы эмне балакет болуп кетээр экен дегенсишип көздөрүн алайтышты. Алар шашпай бери басып келишти да өлүп жаткандардын арасынан кимдир-бирөөлөрдү издешкенсиди. Бирөөсү тигилерге келип бир нерсени жок дегендей башын чайкады. Дагы бирөөсү эки колун көтөрүп турган жигиттин жанына басып келди да ээгинен өйдө көтөрүп көзүнө тике карады.

- Ян Густь кайда?

- Мен эч кандай андай кишини тааныбайм, - алиги жигит чебелектей көзүн алаңдата тигилерден жалтаңдап турду. Алиги чүмбөтчөн кишиси автоматты тигинин маңдайына такады эле ал көзү алайып жанталашып чөгөлөй калды.

- Жан соога баатырлар, мен аны билем. Ал бул жакка келген жок, тигил жакта калган.

- Ал жакта дагы канчоо бар?

- Жети-сегизөө калган.

- Калп айтып атканың көзүңдөн байкалып турат. Чыныңды айткын болбосо тигилердей болуп жаның чымындай чыркырайт. Так санын айткын алар канчоо, кайсыл жерде күтүп турушат силерди?

- Өзү менен тогуз адам, төмөн жактагы булактын жанынан бизди тосуп алышмак.

Алар айдоочулардын баарын чогултуп келишти да жетекчисине эскертип өтүштү.

- Силер бизден коркпогула, силерге эч кандай жамандык жасабайбыз. Биз силерди тигилердин салыгынан куткарганы Каратоонун пираттарын бул жерден таптакыр тазалаганы келдик. Бирок азырынча биздин айтканыбыз менен болосуңар. Болбосо, силерге да кыйын, бизге да катуу тоскоолдук болот.

Автоколоннанын жетекчиси чүмбөтчөндөрдүн бирөөнө басып келди да кызыга сурай кетти.

- Деги силер ким болосуңар, милиция кызматкерлерисиңерби же солдаттарсынарбы? Же болбосо... - Анын сөзүн аягына чыгарбай алиги киши бардык айдоочуларга кыйкырды:

- Азыр биз тигил эки иномарка машинени айдап алдыга түшөбүз. Силер машинеңерге отургула да биздин артыбыздан ээрчигиле. Бир нерсе болсо ошол боюнча токтобой кете бергиле, биз силерди тигилерден коргоп калабыз. Алар бери басып келишип эки чет элдик машиненин ичинде өлүп жаткан экөөнү сыртка сүйрөп ташташты. Андан соң эки колун көтөрүп турган жигитти кошо машинеге отургузушун, артыбыздан ээрчигиле дегендей кылып сигнал беришти да эки машине алдыга түшө жылып жөнөдү. Узун колонна болуп токтоп турушкан машинелердин баары от алыша тигил эки жеңил машинени ээрчишип орундарынан козголушту.

Алдынкы жеңил машинеде Спартак, Альберт, Хамид, ал эми арткысында Алмаз, Эрбол анан тигилердин алиги туткун болгон кишиси болуп келе жатышкан эле... Булакка жакындаганда ал жерде эч ким жок болчу. Алдыңкы жеңил машине токтоп ичиндегилер жаңы гана сыртка чыга бергенде алиги чет элдик машине быт-чыт болуп жарылып, сыныктары от аралаш асманга учту. Алиги үчөө ары жактагы чуңкурга боюн ташташып баштарын катып калганга араң үлгүрүштү. Спартак колоннанын жетекчисине токтобой кете бергиле дегендей белги берди эле баары тең биринин артынан бири ээрчише катуу ылдамдыкта тигилердин жанынан зуулдап өтүп атышты.

Арткы машинедегилер да машинеден атып чыгышып тигилерге ок чыгарып аткылап калышкан эле. Узун колонна машинелердин баары улам алыстап отуруп төмөнкү бурчтагы кара жарчанын бурулушунан көрүнбөй калгыча тынбай аткылап ок жаадырып атышты да акыркы машине көрүнбөй калгандан кийин баары тең белги боюнча дароо тып басылды. Анан Спартактын берген кол жаңсоосу боюнча акырындап туш-туш жакка чачырай башташты. Каршылаштарынын баары тээ жогору жакта бекинишкендиктен төмөн жактагыларга алар менен атышуу кыйын болуп атты. Тээ жогору жакта баарынан өзүнчө бөлүнүп аткылап аткан адам көздөгөн жерине таамай тийгизип, бешөөнү тең баш көтөртпөй турду.

- Менимче, тээ жогорку жактан бизди снайпер мылтыгы менен аткылап атат. Бронежилеттеги кичине оюкчаны карачы, так жүрөктүн тушун мээлеп аткан. Менимче, мындай таамай аткан Ян Густун өзү болуш керек. Силер тигилерди улам ар кайсы жерге чуркап жашынып аткылап, алаксытып тургула, мен дагы снайпер мылтыгын пайдаланып көрөйүн.

Спартак снайпер мылтыкты алды да тээ төмөн карай чуркап алыс кетти. Жолдо баратканда жүрөк тушка дагы бир ок жеди, бирок ок өтпөс чыптама аны сактап калды. Бир далай жерге төмөн барган соң бир дөбөчөдөгү чоң кара таштын артына далдаланып шашпастан снайпер мылтыгынын дүрбүсү менен тээ өйдө жактагыларды мээлей баштады. Бир маалда моюну тыс дей түшүп, кан шорголой түштү. Жогору жактагы кишинин огу анын мойнун шылып кетиптир.

- Карап гана тур, мен сага кандай атканды көргөзөм. -Ал жаткан ордуна автоматтын үчүн чыгарып койду да башка орун которуштуруп кетти. Анан мылтыктын дүрбүсү менен тээ жогору жактагы алиги аткан кишини издей баштады. Бир маалда жерден өйдө көздөй чыгып турган урчук таштын ары жагынан, "тарс" этип атылган үндү угуп, ошол караанды туштап мылтыктын машаасын басып калды эле бирөө таштан төмөн карай кулап түшкөндөй болду. Анан берээк жакта аткылап аткандарды мээлеп бирден тере баштады. Аткылашуу жарым сааттан ашык созулду. Бир маалда эки-үч жолу чоң жарылуу болуп заматта баары тынчый түшкөнсүдү. Бери жактагылар узакка атышуудан тажап кетишкен соң жогору жактагыларга туштап граната ыргытып жиберишкен эле. Анча-мынчасын болсо Спартак снайпер мылтыгы менен жерге жапшырган болчу. Айлана бир азга жымжырт боло түштү. Баары тең бир аз жатышкан соң адегенде тээ төмөн жактагы Спартак ордунан туруп сактана бери басып келатты. Бир аз убакыт өткөн соң калгандары да ордуларынан козголушту. Өйдө жакта ар кайсы жерде сулап жатышкандардын баарын бир сыйра карап санап чыгышты да эмнегедир бирөөсүн таппай калышты. Спартак алиги урчук таштын артынан кулаган караан жакка басып барды. Ал жерде да эч ким жок экен.

- Демек, Ян Густь өзү тирүү калган экен да. Анда эле иш чатак. Ал биздин номер биринчи эң коркунучтуу душманыбыз болуп калат. Мен атканда ал өлбөй жарадар болуп калса керек.

Алар өлгөндөрдүн баарынын куралдарын чогултуп алышты да төмөн жактагы жалгыз жеңил машиненин жанына басып келишти. Экинчи машине болсо эбакта эле күмжам болуп таш-талканы чыгыптыр.

- Бул жолу бизди Кудайым бир чоң сактады. Анча-мынча эле кечирээк машинеден чыкканда тиги машинеден күмжам болуп сөөгүбүз сөпөт болмок. Экинчиден бронежилет да көпчүлүгүбүздү өлүмдөн сактап калды. Дагы бир таң калыштуу нерсе Кандуу Ордонун мүчөлөрү только башка гана таамай атышчу эмес беле, бул кандайча бизди жүрөккө туштап атып калды. Бизди алдыбы же өзүн шек санаткысы келтирген жокпу?

- Бу кишини эмне кылабыз эми?

Баары бери жакта алактап коркуп, бүрүшүп отурган алиги туткун жигитке карап калышты.

- Мунун бизге көп пайдасы тиет. Бул аркылуу биз тигилердин катылган казыналарын тапсак болот. Кана, урушта туруш жок кеттик. Тигинин көзүң кара чүпүрөк менен таңгыла да чүмбөтүңөрдү чече берсеңер болот. Жакын арада бул жерге солдаттар же милициянын оперативдүү группалары келип калышы ыктымал. Ошондуктан тез аранын ичинде көздөн кайым бололу.

Тигил жигиттин көзүн тангандан кийин баары тең чүмбөттөрүн чечише шар-шар машинеге отурушту да төмөн карай сызып жөнөштү. Сүйлөшкөн сөздөрдү укпаш үчүн алиги жигиттин кулагына "наушник" тагып музыканы ойнотуп коюшту. Жолдо келатканда бир нерсени баамдагандай Спартак өзүнчө өкүнүп койду.

- Ка-ап, жана машинеге отурар да чүмбөттөрүбүздү бекер чечиптирбиз. Булар кимдер болду экен деп Ян Густь биздин ар бир кыймылыбызды дүрбү менен алыс жактан байкап турушу да ыктымал. Эгер ошондой боло турган болсо бизди таанып койду. Бирок эч нерсе эмес, ал жалгыз биз көппүз, андан коркпосок деле болот.

Бирок ал жаңылган эле, тескерисинче, Ян Густтун бандалары бүтүндөй Орто Азияны өзүнө камтып бараткан.

Чет элдик машине чоң шоссе жолго чыгып алып шаар тарапты көздөй катуу ылдамдык менен кетип бара жатты.

Азгырык

Алар мындай "ловушкага" түшөбүз деп үч уктаса да түштөрүнө кирген эмес. Бир жумалык кыйноодон кийин алиги колго түшкөн жигит Ян Густун акчалары, катылган казыналары каякта экенин көргөзүп бермей болду. Анын көп байлыгы, казынасы бар экенин Спартак мурунтан эле кулак-кагыш кылып жүргөн болчу. Казына демекчи, каракталган алтынга жалатылган кандай гана буюм болсо да чоң темир сейфке сала беришкен. Ар кандай алтын-күмүш монеталар, шакектер, аялдардын моюндарына салынган чынжырчалары, алтын саат-билериктер, пачкаланган америкалыктардын жүз долларлары, ар кайсы мамлекеттердин акчалары, айтор, Ян Густь ар биринин тилмесин өзү алып турчу экен. Бирок аны бирөө уурдап, ксерокопиядан өткөрүп алып, кетип бара жаткан жеринен кармалып, ошол боюнча анын көзү тазаланып, казына тизмеси бүт өрттөлүптүр. Баары бир бирин-серин баракчалар өрттөлбөй калып, акырындап көпчүлүккө тарап кетиптир. Бирок ал казынанын кайда катылуу турганын эч кимиси билишпейт эле. Муну Спартак башынан эле баамдаган. "Түшүнүктүү, демек, ал байлыгын бизден кызганып, биздин топко кошулгусу келбей жүргөн экен да". Ошо себептен буга ачуусу да келип, аны таптакыр сызга отургузууну ойлоп жүргөн.

- Анын казынасы бул жакта эмес, Душанбе шаарынан анча алыс эмес, тоо арасындагы бир кыштакта эки кабаттуу универмаг бар. Ошонун подвалында катылган. Анын атайын жалданма кароолчулары бар. Подвалга кирүүгө эч мүмкүн эмес. Подвалга кирүүнүн бир гана жолу бар, бирок...

- Эгер жалган айткан болсоңчу?

- Эмне болмок эле, анда менин башым кетет да. Ары жактан Алмаз Душанбе шаарынын жалпы көрүнүш картасын алып келди.

- Кана көргөзчү, кайсыл жерде?

Ал сөөмөйү менен бир чекитти көргөздү.

- Мына мобул кыштакта.

- Мунун баарын сен кайдан билесиң?

- Мунун сырын билген ишенимдүү беш гана киши бар.

- Ошолордун бирөөсү менмин дегени турасыңбы?

- Тонолгон, каракталган, алтын-күмүш буюмдарды мага беришет. А мен болсо тигил жакка жеткирип берип турам. Силердин топто канча адам иштейт?

- Аны айта албайм.

- Болуптур, бул топ канча убактан бери уюшулуп, иштеп келе жатат?

- Союз чачыраган дан бери.

- Ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери менен кагылыша кеткен күнүңөр болдубу?

- Анда иштегендердин теңинен көбү биздин адамдар.

- Ян Густун колуна өткөнүңөргө канча болду?

- Андай киши жок бизде.

- Аны жашырган-жашырбаганда деле силердин жетекчиңер ошол экени, бизге беш колдой маалым. Болуптур дейли, эгер сен анын ишенимдүү кишиси болсоң "секреттерин" эмне себептен бизге айтып атасың?

- Аман калуунун бирден бир жолу.

- Толугу менен билип алгандан кийин сени өлтүрүп койсокчу?

- Өлтүрө албайсыңар. Айтканым менен аны алуу дагы, катылган чоң сейфти ачуу дагы оңойго турбайт. Подвалга түшкөн күндө деле, менин жардамымсыз эч нерсе кыла албайсыңар.

- Болуптур, аны убагында көрөбүз. Өзүн дагы биз менен чогуу барасың. Баса, айтмакчы "секреттерди" четинен чыгара баштаганың үчүн Ян Густ сени өлтүрүп коёрун билесиңби?

- "Кайда барсаң Мамайдын көрү" эмеспи, адегенде биринчи ажалдан аман калайынчы, акчам Кудайга шүгүр, силерден аман чыксам, таптырбай жердин жети кабат түбүнө кире качам.

- Алар сени жердин жети кабат түбүнө жеткирбей биринчи катмарынан эле жайлашат. Ал өзүңдүн проблемаң дечи. Үй-бүлөң барбы?

- Анын бул жерде эмне тиешеси бар, он эки жылдан бери эркиндиктемин.

- Түрмөгө отуруп чыктың беле?

- Ооба.

- Түшүнүктүү, анда криминал чөйрөсү эбактан бери эле тааныш экен да сага. Болуптур, калганын шашпай дагы сүйлөшөбүз. - Спартак менен Альберт ордуларынан туруп, тигини жалгыз калтырышты.

Кечинде бешөө тең Алмаздын үйүнүн экинчи кабатынЫн залында ушул теманы талкуулап отурушту.

- Эгер анын айтканы чын болсо, бул жерде миллиондор жатат. Ян Густь он жылдан бери эшек такалаган жок. Ал криминалдар чөйрөсүнө бизден мурун эбактан бери эле аралашып келатыптыр. Анын биз олжологон куралдарынан эле байкабайсыңарбы. Пистолет-автоматтарынын баары чет элдики. Сыягы, менимче, ал Тажикстан аркылуу, Афганистан, Пакистан, Иран жактар менен тыгыз байланышы бар, акыркы маркадагы куралдарды ошолордон сатып алат окшойт, сыягы. Машинени жардырган алигидей куралдар бизде жок. Бул бир, экинчиден, тигил чынын айтып атабы, же калп айтып атабы, ички иштер органдарынын кызматкерлеринин көпчүлүгү тигилер менен иштешет экен. Кыскасы, ал бизден кеткенден акыркы жети жылын текке кетирбептир. Бардыгын колго алып, Орто Азиянын бир топ жерлерине чоң "авторитет" болуптур. Биз анын он чакты адамын өлтүрүп коюп эле, ал жалгыз калды деп ойлогонубуз чоң жаңылыштык. Көрсө, оңой жоо эмес экен ал бизге. Керек болсо ал көптөгөн авторитеттер менен байланышы бар болуш керек. Ага караганда биздин жаңы уюшулган топ кечээ күнү гана жаңы төрөлгөн балапан сыяктуу. Бирок бизге саны эмес, сапаты керек. Керек болсо ар бирибиз алардын онуна татыйбыз. Эгер Ян Густтун бандасын жоготсок биз чоң авторитетке ээ болобуз. Бирок аларды жоготуу оңойго турбайт. Ал Кандуу Ордонун мүчөсү болгону менен биз катуу душмандашып алдык. Биз да баштаган ишибиздин аягына чыгышыбыз керек, артка чегинүүгө мүмкүн эмес. Эми эртең кезектеги жортуулга даярданалы. Ал жакка барып эки-үч күн чалгындап көрөбүз. Эгер чын эле катылган казыналары, акчалары ошол жерде болсо, куру кол кайтып келбейбиз.

- А балким, бул "ловушка" болсочу. Бул азгырык эмеспи, а балким, муну алдын ала атайылап пландаштырышкандыр?

- Андай болуп калышы да мүмкүн. Бирок азырынча бул эч ким менен байланышта эмес. Баары бир Алмаз сен бул жерде калышың керек. Телефон менен тигил жактан байланышып турабыз. Эгер биздин дайыныбыз чыкпай калса, дароо жөнө, анда биз "ловушкадабыз". Эгер ишибиз ийгиликтүү болсо бир жумага жетпей чоң олжо менен кайтып келебиз.

Алмаздан башкалары эртең жолго чыгууга даярдык көрө башташты.

Капкан

Душанбеге келишкенде Спартак баш болгон төртөө машинелерин акы төлөп токтотуучу жайга токтотушуп, шаар четиндеги мейманканадан орун алышты. Алиги туткун жигитти, башка бирөөлөр менен артыкбаш сүйлөшүүгө тыюу салышкан болчу. Анын ар бир кыймыл-аракетин, көз карашын көз жаздымынан калтырышпай, байкап аңдып турушту. Хамид улуту тажик болгондуктан көпчүлүк ишти ошого тапшырышты. Алиги жигит айткан айылдагы эки кабаттуу универмагга эки-үч жолу чалгындап барып келишти. Мындай караганда элдер кирип-чыгып соода кылган кадимки эле универмаг экен, анын алдында катылуу көп байлык жатканына эч ким шек алчудай эмес. Туткун жигит подвалга кандай кирүүнүн жашыруун жолун айтып берди.

Түн ичинде баары тынчыганда бешөө тең акырын универмагдын артына жылып келишти. Тоолуу айыл ичи бүт уйкуда. Айланада эч ким жок жымжырт болчу. Байлануудагы иттердин баарын үн чыкпас пистолеттер менен атып салышып, ары жакка сүйрөп салышты. Кароолчунун будкасында кыймылдаган эч караан көрүнбөйт, сыягы, уктап атса керек. Алар жогору карай аркан ыргытышып, аркан шатылар менен эң үстүнө көтөрүлүп чыгышты. Туткун жигиттин айтуусунда ал жерде аябай калың темир эшик бар болмок, бар экен. Анын үч-төрт кулпусун араалап кесип таштады да, акырын тартып көрүшсө ачылбай койду. Ичинен бекилүү экен. Алар көпкө ойлонуп турбастан, дароо эле кашек менен каалганы бириктирген айлампаларын кесип ажыратышты. Анан оор каалганы акырын көтөрүп ары жакка коюшуп, темир шаты менен бирден төмөн түшө башташты. Ичинде да эки-үч кароолчусу бар экен. Аларды да дымын чыгарбай, үргүлөп отурган жеринен жайлашып, ары жактагы кроватка ошол боюнча уктатып коюшту. Универмаг ичиндеги тепкичтер менен улам төмөн түшүп отурушуп, подвалына киришти. Подвал караңгы болгондуктан кол фонариктерди күйгүзүп, кууш коридордо сактана акырын жылып келатышты. Аңгыча тигилер менен чогуу келаткан алиги туткун жигит, көз ачып жумганча ары жактагы темир каалганын ичине кирип кетти. Бирок өтө кыраакы келаткан Спартак аны көк желкеге атканга үлгүрүп калды.

- Бул ловушка, кеттик кайра артка! - бардыгы келген жагына чуркап жөнөштү эле, ал эшик да бекилип калыптыр. Кууш узун коридордогу көп эшиктин баарын тарткылап чыгышты эле баары тең бек экен. Бир аз убакыт өткөндөн кийин жарк этип электр жарыгы күйүп, айланадагы караңгылыкты тазалап кетти. Ошол боюнча эки-үч сааттай айлана жымжырт болуп турду. Төртөө төрт жакка чачырата сыртка чыкканга бүт бардык жерди текшерип чыгышты. Каалгалар калың темир, дубалдары, шыпкаларынан бери бүт бетон экен. Бир аздан кийин кайра чогулушту. Спартак бир нерсеге өкүнгөндөй сол колу менен эки жагын капшыра кармап ойлоно кетти.

- Оной капканга түшүп бердик окшойт. Каап, ушундайда жок дегенде граната болсо эшиктерди талкалап жардырып алып, чыгып кете бермекпиз, эми эмне кылыш керек? Ойлонгула жигиттер, балким, жерди казып чыгуу мүмкүнчүлүтү бардыр?

- Мүмкүм эмес, таманыбыз да калың болуп бетондолуптур. Баса айтмакчы, тигил туткун житит эмне болду экен?

- Ал небакта тигил дүйнөдө жүрөт. Бирок кыйын экен, эшикти ичинен бекитип алганга үлгүрүп калды. Же болбосо эшик сыртынан өзү бекилди.

- Ха-ха-ха! - күтүүсүз жерден жымжырттыкты буза Спартак жертөлөнү жаңырта каткырды эле беркилер ага таңкала карап калышты.

- Эмне болду сага Спартак?

- Эмне болмок эле, "сагызган сактыгынан өлбөй, суктугунан өлөт" деген макалды билесиңерби, ошол бизге куп гана жарашып калды.

Аңгыча капталдарындагы темир каалга шыртылдай калды эле, баары дароо тымтырс боло, куралдарын ошол тарапка сактана сунуп калышты.

Бир маалда сырттан кимдир-бирөөнүн кырылдаган жоон добушу угулду.

- Спартак угуп атасыңбы мени?!

Ичиндеги отургандардын баары бири-бирин жалдырай таңгала карап калышты. Бул Ям Густтун тааныш үнү болчу. Корей улутундагы бул жигит өзүнүн чыныгы атын айткандарды жаман көрчү. Кандуу Ордодо да Ян Густь деген кошумча аты менен дайыма сыймыктанчу.

- Спартак арамзаланбай эле кой, баары бир унчукпасаңар да баарыңар тең алдагы жакта экениңерди билем. Бирок мен силерге эч кандай жамандык жасаган эмесмин да туурабы? Өзүңөр катылып алдыңар, ажыдаардын куйругун бастыңар. Эми өз убалыңар өзүңөргө. Торго түшкөн келемиштердей өзүңөр торго түштүңөр. Бул жактан өлүгүңөр гана чыгат. Мага катылбай жайыма коюшуңар керек болчу, өлүмдү өзүңөр тилеп алдыңар. Угуп атасыңбы Спартак?!!

Айлана бир аз жымжырт болуп тунжурай түштү. Анан Спартак акырын үн катты:

- Айта бер угуп атам?

- Абдан жакшы, эмесе мындай, эгер аман калабыз десеңер менин бир нече шартым бар, ошону аткарабыз деп Кандуу Ордонун мүчөсү катары эркектик убадаңарды бергиле. Анан төрт тарабыңар кыбыла, кайда кетсеңер айда кеткиле. Силерди бошотом. А эгер менин айткан шартыма көнө албасаңар бул жактан тирүү чыгам деп ойлобогула.

- Шартыңды айта бер?

-- Айта турган болсом, биринчиден, бул жактан чыккандан кийин экинчи силерге катылбайбыз, байлыгыңа тийбейбиз деп сөз бергиле. Менин казынама силердин бир тыйынчалык эмгегиңер да, тиешеңер да, акыңар да жок. Керек болсо бардыгын өзүм кашыктап чогулткам. Аны чөмүчтөп кайра чачкым келбейт. Экинчиден силер бул жактан чыккандан кийин менин территориямдан чыгып кетишиңер керек. Казакстан, Өзбекстан, Тажикстан, Кыргызстан мага тиешелүү аймак. Бул жакка криминал чөйрөсүнө мен гана кожоюндук кылышым керек. Үчүнчүдөн силер экинчи кара чүмбөт кийип көрүнгөнгө кол салганды токтоткула. Силердин азабыңардан менин кадыр-баркым төмөндөп баратат. Төртүнчүдөн, алиги Каратоонун боорундагы өлгөн адамдарымдын кунун төлөп бергиле. Менин он бешке жакын жакшы деген адамдарымды өлтүрдүңөр. Алардын куралдарын эч нерсесин калтырбай кайрып бергиле. Ойлонгонго жарым сутка убакыт жетиштүү. Мен келгенде жообу даяр болсун.

Ошол боюнча айлана кайрадан тымтырс болуп калды. Төртөө өздөрүнчө отуруп алып акыл-кеңеш куруп киришти.

- Эмне кылабыз?

- Кечээ күнү эле биз менен чогуу жүрүп, эми өзүнүн шарттарын, талаптарын коюп бизди кемсинтип жатканы эмнеси? Анын айтканын аткарып, беделибизди түшүргөндөн көрө өлгөнүбүз артык эмеспи.

Спартак аларды тыйып койду.

- Кое тургула шашылбай, бизге өлүү жөнүндө ойлоо али эрте. Бишкекте Алмаз бар эмеспи. Андан көрө ал бизди таап келгиче эптеп убакытты созуш керек. Алар бешөөбүздү тек бул жакта туткунда деп ойлоп атышат. Ошондой болсо кайра жакшы. Тияктан чыкканда Алмазга кабарлабадык беле "кетип баратабыз" деп телефон аркылуу. Өзүбүз болсо бул жактан чыга албай эч арга жок толугубуз менен туткунга түшүп бердик. Эми ошону гана күтүүбүз керек. Башка ылаажы жок.

Аңгыча жертөлөдөгү электр жарыгы өчүп айлана кайрадан капкараңгы болуп калды. Сырттан эшиктин тешиктеринен анча-мынча жарыктын шоолалары тийгени болбосо, айлана караңгы боюнча эле турду. Бара-бара көз да караңгыга жатыга, айлана кадимкидей көрүнүп калды. Бир издан кийин бирөөсү унчукту.

- Баса, саат канча болуп калды экен?

- Экинчиси саатынын жарык күйгүзгүчүн күйгүзүп саатына үңүлдү.

- Күндүзгү он бир болуп калды. Демек, алар түн ичинде жарым суткадан кийин келишет. Ага чейин артыбыздагы асынып жүргөндөрүбүздү жерге төшөп анча-мынча чырм этип алсак да болот. Тигилер келгенде силер унчукпагыла. Мен жооп берем. Баса, келемиштер жокпу бул жакта?

- Бул жерде капкайда төрт чоң келемиштер турганда кичинекейлери жоломок беле? - бери жактагылар бырс этип күлүп алышты.

Айлана бир аз тымтырс боло түштү. Сыртта болсо машинелердин шуулдап ары-бери өткөндөрү кадимкидей угулуп турду.

- Карагылачы, жада калса эшикти ачып баш баккандан да чочулап жатышканын.

Алар артыларындагы асылып жүргөн сумкаларын чечишти да алдыларына төшөшө цемент полго кыйшая кетишти.

Жертөлөнүн сыры

Бутуна бир нерсе тийгенде Спартак ойгонуп кетип, айланасын акмалап карады. Алиги нерсеси акырын жөргөлөп бет жагына жакындаганда шамдагайлык менен шап уучтап алып дубалды көздөй ыргытып жиберди.

- Эмне болду? - ары жактан Хамиддин добушу угулду.

- Сыягы, келемиштер окшойт. Тигине ары-бери чуркап жүрүшпөйбү. Саатты карап убакытты билчи, канча болуптур?

- Тогуз жарым, тигилердин деле келээр маалы болуп калды. Бир аздан кийин баары ойгонушуп отура кетишти.

- Тамеки чексе кандай болот, же жертөлөнү түтүнгө толтуруп алабызбы?

Алар тамекини жаңы эле түтөтө беришкенде электр жарыгы күйүп, айлана жарк дей түштү. Караңгылыкка көнүп калган көздөрү жарыкка уяла көздөрүн жүлжүйтүшө колдору менен далдалай беришти. Бир топтон кийин темир каалганын арт жагынан шырпылдаган добуш чыгып, Ян Густтун тааныш үнү угулду:

- Спартак, биз келдик! Тирүүсүңөрбү, кана кандай чечим чыгардыңар?!

Айлана бир паска тымтырс боло түштү.

- Спартак угуп атасыңарбы мени?! Угуп атсаң жооп бер?!

- Угуп атам!

- Кана, кандай чечим чыгардыңар?! Кулак силерде?! Бир аз айлананы жымжырттык аралаган соң ич жактан

Спартактын жоон үнү угулду.

- Али бир чечимге келе албай жатабыз. Жарымыбыз макул болсок жарымыбыз макул эмес.

- Өзүңдүн ой-пикириң кандай? Бүт баары өзүңө жараша, сен айткандай болот да.

- Мени болсо билесиң да, - ортону бир аз жымжырттык аралап өттү.

- Демек, макул эмессиңби?!

- Мен макул эмес, бирок тигилер...

- Болуптур, дагы жарым сутка кошумча убакыт берем. Бирок көпкө чоюп убакыттан утам деп ойлобогула. Бул менин акыркы эскертүүм. Кандай болсо да кийинкиде бир жыйынтыкка келгиле. Сөз бир же ары болосуңар, же бери болосуңар!

Алар өз ара бир нерселерди кобураша бир жакка кетип калышкансыды. Жарык кайрадан өчтү. Кайрадан караңгылык, кайрадан жымжырттык. Бир аздан кийин Спартак тигинин сөзүн кайталап, үн катты.

- Же ары болосуңар, же бери болосуңар... Албетте, сыртыбыздан кезектешип куралчан бир нече кароолчу кайтарып турушат. Эшиктери темир, дубалдары таманынан бери бетон. Чыгууга эч мүмкүн эмес. Бирок тигилерге моюн сунуп жата бербей өз алдыбызча аракеттенип, выход издеп көрөлү. Балким, бир жылчык табабыз.

- Чын эле, давайте урушта туруш жок. Өлүмдү күтүп отура беребизби. Аракеттенели, жаныбызда куралдар деги бар.

Баары жабыла турушуп, кол фонариктерин күйгүзүшө туштуш жакка чачырашты. Беш-алты темир каалгаларынын ар бир бурчун тыкан карап, дубал бетондорду кылдат текшерип чыгышты. Эч жерден жылчык таппай коюшту. Бир маалда Альберт кыйкырып жиберди.

- Биякка келгилечи, мобул каалганы ачса болот окшойт, баары жабыла ошол жакка барышты.

- Мобул замокту өгөөлөсө бул ачулчудай экен.

- Кана? - Спартак сумкасынан узун өгөө алып чыкты да, каалгадан бери анча-мынча чыгып турган ачкыч салгычты карап көрүп, анан өгөөлөй баштады. Темирдин кыйчылдатып өгөөлөп аткан үнүнө кадимкидей жертөлөнүн ичи жаңырып атты.

- Өгөөнүн үнү тигилерге угулуп атат окшойт.

- Мейли укса угуша берсин, баары бир бул жакка баш бага алышпайт.

Алар кезек менен өгөөлөп атышып, бир саатка жетпей алиги чыгып турган кулпунун оозун алып ташташты. Анан узун бычактын учу менен анын ичиндеги пружиналарды толгоп отуруп, эшикти ачып алышты. Ары жагына киришип, ичи чоң бөлмөгө кептелишти. Анын да төрт тарабы бетон дубал, терезеси жок туюк экен.

- Да, демек, бул жакта да выход жок экен да.

Бурчта жыйылып турган жыгач ящиктердин ичин аңтарып көрүштү. Андан эч нерсе табышкан жок. Бир маалда Спартак акырын ящикти жыттагылап тили менен жалап көрүп, тигилерге үн катты:

- Бул ящиктерге мурун героин салыныптыр. Демек, Ян Густь наркобизнес кылат экен да.

Алар чоң бөлмөнүн ичине ары-бери баса кол фонариктери менен бүт айланта жарык берип текшере башташты. Бир маалда Хамид таманындагы бетонго үңүлүп эңкейе калды.

- Мобул жерде бир нерсе бар окшойт, бери келсеңер? Баары жабыла анча билинбеген сызыкчаны карап чыгышты.

- Бул жерде капкак бар окшойт.

Анан төртөө сызыктын төрт бурчуна бычактары менен сайышып, капкакты көтөрүп алып, анын таманына үңүлүштү.

- Вот это да, мына жана бекер шектенген эмесмин.

Анын алдында өзүнчө эле бир чоң зал бар экен. Ошол замат атайын коюлган темир шаты менен Спартак төмөн карай түшүп барды. Катар-катар болуп жыйылып, тизилип турган жащиктердин бирөөнү бычагы менен омкоруп, анын ичиндеги желим баштыкчаларды алып чыкты. Баштыкчанын бирөөнү тилип туруп, ага сөөмөйүн малып, тили менен жалап көрдү.

- Наркотик, болгондо да героин экен. Вот, мынакей. Анын казынасы, байлыгы кайда жатат? Керек болсо муну менен ушул айылды бүт сатып алса болот. Алиги өлгөн жигит бизди биякка бекер алып келбептир да.

Андан ары барып, кулпуланып турган темир ящикти талкалатып, чет элдик автомат, снайпер мылтык, ар түрдүү пистолеттерди көрүштү. Ары жакта жащикте ар кандай жардыруучу заттар, динамиддер бар экен.

- Вот это да, мына сага курал-жарак деген, жалаң чет элдики. Эми бул жактан чыгып кетсе болот.

Аңгыча өйдө жактагы капкакчадан Ян Густтун үнү угулду.

- Силер ал жактан эми чыга албайсыңар!

Тигилер өйдө карагыча анча чоң эмес төрт бурчтуу капкак үстүнөн шарт этип жабылып калды. Курал-жарактарга кызыгып, алаксып атып төртөө тең бул жакка төмөн түшүп келишкен эле. Тигилерди биякка келишет деп ойлогон да, күтүшкөн да эмес. Алар бир аз бири-бирин карап, делдее туруп калышты да баары сүйлөшүп алгансып бир мезгилде үстүлөрүндөгү жабылып калган бетон капкакты автоматтар менен аткылай башташты.

Бетон капкакка тийген октор аны чырпып өтүп, кайып барып кайра дубалга тийип атты. Жертөлөнүн ичи күйгөн оттун дарысы жыттана баштаганда гана алар аткылаганын токтотушту. Спартак ээгин тиштене бир нерсеге өкүнгөндөй, ачуусу келгендей туруп калды.

- Ушуну менен биз экинчи жолу чоң ката кетирдик. Үстү жагына бирөөбүз калганда болмок. Мына эми, даана зындандын өзүнө түштүк.

- Эч нерсе эмес бизде динамиддер, жардыруучу заттар бар, капкакты жардырсак да чыгып кетебиз.

- Аны кантип жардыра алабыз, анын чачырандылары кайра өзүбүзгө келип тийбейби?

- Анда дубалдын бир бурчун жардырып, калганын бычактарыбыз менен оюп өткөөл жасайбыз, башка арга жок. Эң башкысы алардын негизги байлыгы биздин колубузда.

- Капкактын үстүндө илгичи жок эмес беле, түртүп көрбөйлүбү, балким, ачыктыр?

Хамид желкесин коюп өйдө карай түртүп көрдү эле былк эткен жок. Болгон күчү менен дагы бир жолу аракеттенип түртүп көрдү, козголмок турсун кыймылдап да койгон жок.

- Үстүнөн катуу бекитишиптир.

Аңгыча үстү жагынан Ян Густтун үнү заңк этти.

- Спартак, угуп атасыңарбы?! Мына, эми бул жактан чыгам деп ойлобой да, кыялданбай да койгула. Кааласаңар да, каалабасаңар да менин эрким менен болосуңар. Эгер каршы болсоңор өзүңөргө өзүңөр кыласыңар, анда кыйналып жатып тиги дүйнөгө кетесиңер.

Алдынан Спартак ага кыйкырып жооп берди:

- Ян Густь сенин эсинде болсун, биз өлгөн күндө да жөн кетпей сенин момунча байлыгынды ала кетебиз. Биз сенин колунда болгонубуз менен сенин байлыгын биздин колубузда. Ошону эсиңе алып кой. Бул бир, экинчиден, эгер биз аман калчу болсок сени менен кандай эсептешээрибизди дагы бир жолу эсиңе тутуп кой. Чогуу бир Ордонун мүчөсү болгонубуз менен бири-бирибизди аео эч убакта болбойт.

- Мен дагы ошону эске алып атпаймынбы. Эми силерди мен да эч убакта аябайм. Келемиштердин эң даамдуу деликатес тамагы болосуңар. Андан көрө менин акыркы сунушум, жанагыларды ойлонгула жарым саат убакыттын ичинде. Анан башкача сүйлөшөм.

Анын дымы чыкпай калды. Сыягы, кетишти окшойт. Төмөн жактагылар тымтырс болуп бир аз турушкан соң кол фонариктеринин баарын өчүрүшүп бирөөсүн эле күйгүзүп коюшту.

- Эмне кылыш керек, убакытты созгондо баары бир пайда жок. Алмаз болсо бизди бул жерден эч убакта таба албайт. Жертөлөнүн ичинен дагы жертөлө, анын үстүнө капкагы да анча билинбейт. Үстүнкү жертөлөнүн да темир эшиктери көп экен, анан бизди кантип таба алат? Андан көрө өзүбүз аракеттенишибиз керек. Тээтигил бурчка динамиддерди коебуз да тигил наркотик салынган жащиктердин артына далдаланып анан жардырабыз. Андан аркысын бычак менен тешебиз. Башка арга жок. Калган жардыруучу заттар жарылып кетпеш үчүн темир жащиктерге салып, оозун бекитип таштайбыз. Тигилер бизге тоскоол болмок тургай баш да бага алышпайт. Бол тездегиле урушта туруш жок, биздин аз гана өмүрүбүз калды, кандай болсо да бир жолун табышыбыз керек.

Баары ордуларынан туруша динамиддерди бурчка алып барып жакшылап жайгаштырышып, калган жардыруучу заттарды темир жащикке салып оозун бекитишти. Анын ичиндеги куралдарды болсо сыртка чыгарып ташташты. Аңгыча Спартак бир нерсенин жытын сезгендей таноосун өйдө көтөрө абаны жыттап көрдү.

- Силер бир нерсени сезип атасынарбы? Кандайдыр бир жагымсыз жыт келе баштады.

Муну баары тең сезишти. Кандайдыр бир жагымсыз жыт улам коюуланып тигилерге кадимкидей билине баштады. Алар көздөрүнөн жаш ага кадимкидей чүчкүрүп-бышкыра мурдуларын алакандары менен баса башташты.

- Шакалдар десе, бизге уу газ кое бере башташты окшойт. Биякка киргенден коркушуп уу газ менен уулантып өлтүрүшмөкчү болушкан го?

Газ уламдан-улам коюуланган сайын тигилердин шаштысы кете баштады. Ал кайсыл тараптан келип атканын билбей турушту.

- Жарык кылчы, үстүңкү капкагы бек бекенби? Кол фонарик менен жарык кылып көрүштү эле капкак мурункудай бек боюнча экен.

- Кызык газ кайсы жактан келип атат?

- Тигине тээтигил трубадан келип атат. Болгула тезирээк анын оозун бүтөш керек. Альберт чуркап барып анын оозун чүпүрөк менен, анан баңгизат салынган челектей бир желим баштык алып, ичиндеги порошокторду төгүп, ошону менен сыртынан жаап жип менен байлап жиберди. Бирок, ага болбой эле баары бир газдын жыты көбөйө берди.

- Эмне кылабыз, өлүмгө жөн эле моюн сунуп беребизби? Бир маалда Спартак үстү жакка кыйкырды:

- Ян Густь угуп атасыңбы, азыр наркотиктериңдин баарын таш талканын чыгарып жардырабыз! Үстү жагынан эч дабыш: угулган жок. Ал автоматы менен капкакты бир канча жолу аткылап көрдү, баары бир эч дабыш чыккан жок.

- Жок, биз жөндөн жөн эле жеңил өлүп берүүгө акыбыз жок. Биз андай жаралган эмеспиз. Азыр жертөлөсүн көккө сапырабыз. Жащиктеги жардыруучу заттарды алып чыккыла!

Төртөө тең тура калышып, темир жашиктерди, жардыруучу заттарды алып чыга башташты. Бирок өтө кеч болуп калган эле.

Биринчилерден болуп Хамид кулады. Спартактын да башы тегерене жер айланкөчөк боло баштады. Жанталаша курткасын чечип жиберип башына ороду да ишин уланта берди. Күйүп турган фонариги да колунан ыргып кетип жерге түшүп айнектери бычыранып калды. Айлананы караңгылык каптап аны менен кошо ар кайсы жерде чүчкүрүп-бышкырып сөгүнүп аткан гана үндөр угулуп атты. Бир маалда жыгач жащиктер кулап тарса-турс болуп анан баары тынчыгансып калды. Спартактын да айланасын туман каптагансып башы тегеренип канчалык карманса болбой өзүн жоготуп баратты...

Бир маалда эсине келип көзүн ачса башка бөлмөдө төртөө тең буттарынан баштап кекиртегине чейин чырмала катуу байлануу экен. Анын айланаларында автоматчан жети-сегиз киши туруптур. Спартактын маңдайына жылмая басып Ян Густь келди.

- Ну вот, а силер кутулуп кетебиз деп бир нерседен үмүттөнүп аттыңар эле. Бет маңдай жекеме-жеке сүйлөшкүңөр келди беле, мына мен алдыңардамын, сүйлөшө бергиле. Эми акыркы сөз силерде. Менин айткан сунушума макул болосуңарбы же...

- Бизди өлтүргөндөн кийин аман калам го деп ойлобо, баары бир сен биздин артыбыздан келесиң.

- Аа оюңарды түшүндүм. Тиги Бишкектеги Алмаз жөнүндө айтып атасыңар го. Кудай буюрса анын да иши бүтөт жакында, анын көзүн тазалаш үчүн профессионал төрт кишимди жөнөттүм. Аны алыс жерден эле снайпер мылтык менен атып көзүн тазалап коюшат. Же уктап аткан жеринен биротоло уктатып коюшат, же машинесине мина коюп жардырып күмжам кылышат. Анын көзүн тазалоо анча деле кыйындыкка турбайт, анын жарасы жеңил, андан көрө өзүңөр жөнүндө ойлонгула. Убакыт жетти, кана менин айткан сунушума макулсуңарбы?

- Биздин кандай экенибизди жакшы билесиң Ян Густь.

- Демек, айтканыбыздан кайтпайбыз дегилечи! Болуптур, өз убалыңар өзүңөрдө. Силерди адегенде эле өлтүрүп салыш керек болчу. Бирок аяп сунушума көнсө кое берейин дегем. Макул болбосуңарды да билгем. Силерди Кандуу Ордодогудай жөндөн жөн эле чекеге атып таштабайм. Кыйналып атып, Кудайга үнүңөр жетип анан өлөсүңөр. Болуптур, эмесе тигил дүйнөдөн жолугушканча.

Ян Густь ордунан турду да тигилерге бир аз жылмая карап туруп, шарт бурулуп кетип калды. Автомат кармап тургандардын баары анын артынан ээрчип кетишти. Бир аз убакыт өткөндөн кийин бирөөсү чоң келемиштер салынган темир тор жащикти алып келип оозун ачып кое берди. Анда кеминде эле онго жакын килейген чоң келемиштер бар экен. Ал ар торчодон чыккан соң жертөлөнүн ичинде ары-бери чуркай башташты. Алиги жигит тигилерге мыскылдай карап койду.

- Булар төрт-беш күндөн бери азыктана элек. Азырынча ушулар силер менен азыктанып эрмектеп турат. Эртең дагы ачка он келемиш алып келип таштайм. Алар жетишпесе дагы алып келем. Бүгүнчө булар жетиштүү болот. Болуптур эртеңкиге чейин көрүшкөнчө жакшы калгыла, - деп былк эткис болуп байланып турган төртөөнө шылдыңдай карап, каткырып күлүп чыгып кетти да темир эшиктин оозун акырын жаап койду. Төртөө тең көздөрүнүн кыйыктары менен ары-бери чуркап жүргөн чоң келемиштерди карап турушту. Бир чоң келемиш кыймылсыз байланып турган адамдардын жанына жакындап келди да мурду менен акырын жыттап көрүп, бирөөсүнүн үстүнө жөргөлөп чыкты. Бери жактагы келемиштер да анын артынан ээрчишти.

Күтүлбөгөн кездешүү

Үч суткадан бери дайындары чыкпай табышмактуу жоголуп кетишкен тигил төртөөнө Алмаз эмнегедир сары санаа болуп, шек ала баштады. "Болду болбоду алар "ловушкага" түшүп калышты. Же болбосо мынчалык дайындары чыкпай кетмек эмес, жок дегенде бир жолу телефон чалышмак". Ал кезектеги машыгуусу бүтүп, спорт залдан чыгып, ушуларды ойлой ары жакта токтоп турган машинесин көздөй жөө келе жаткан эле. Аңгыча өзүн көздөй ушунчалык катуу ылдамдык менен учуп келаткан чет элдик машинеге бир жалт карап, өтө тездик менен ары жакка секирип кетти. Катуу ылдамдыкта атырылып келаткан машине Алмаздын жанынан "зуу" этип өтүп барып токтоду. Кайра артка кайрыла анын ичинен үч адам атырылып чыга калып, бирөөсү атып жиберди эле ок Алмаздын оң жак ийнин чарпып өтүп, оң колу ысый эле түшкөнсүдү. Булар жөн адамдар эмес экенин түшүнө ал көп кабаттуу үйлөрдүн бирөөсүнүн подъездине кире калып, тепкич менен өйдө көздөй көтөрүлө жөнөдү. Бир аздан кийин төмөн жактагы эшиктен атырылып кирген төртөөнүн экөөсү лифтиге түшүп, экөөсү тепкич менен жогору көтөрүлүп келатышканын байкады. Лифт өтө тездик менен Алмаздан ашып отүп, өйдө көтөрүлүп чыгып кетти. Анын жанында куралы жок болчу. Жөндөн жөн эле чөнтөгүнө курал салып жүргөндү жаман көрчү. Атайын иштер боюнча бир жакка чыкканда гана алып алчу. Мындай күтүлбөс окуя болоору үч уктаса да түшүнө кирген эмес. Лифт тээ тогуз кабаттуу үйдүн сегизинчи кабатына чейин көтөрүлүп барып токтоп, ичинен бирөөлөр чыккансыды. Кеч кирип айлана күүгүм болуп калгандыктан, подъезддин ичи да караңгы болчу. Ал лифтинин кара точкасын басып кайра төмөн түшүп кеткиси келди. Бирок үлгүрчүдөй омес, анткени төмөн жактан да, өйдө жактан да катуу ылдамдык менен өзүн карай куралчан адамдар чуркап келатышкан эле. Аңгыча ары жактан үйдүн эшиги ачылып, бир аял жайбаракат чыгып келатканын көрө койду. Ойлонуп турууга убакыт жок болчу, ошол замат көз ачып жумганча жүгүрүп барды да алиги аялды кайра үйгө сүйрөй кирип дароо эшикти жаап, ичинен беките салды. Мындай күтүлбөгөндүккө ал кыйкырайын деп жаңы эле оозун таптаганда оозун баса калып, "чыш-ш-ш, акырын" деп кулагына шыбырады. Алиги аял коркконунан эки көзү алактай унчукпай туруп калды. Арадан жыйырма секунд өтпөй сырт жакта бакылдашып аткан үндөр угулду.

- Кайда жоголуп кетти?

- Алыс кеткен жок, ушул тегеректерде эле.

- Сырткы эшикти ким тосуп турат?

- Хаким, ал оңой менен аны сыртка чыгара койбойт.

- Демек, ушул тегеректерде эле экен да. Анда бул подъезддеги ар бир үйдү текшерип чыгыш керек.

Бирөөсү бери басып келип үйдүн шыңгырагын басты. Алмаз аялдын кулагына акырын шыбырады: "Коркпо, жай: "Бул ким?", - деп сура".

Аял корккон дирилдеген үнү менен: "Бул ким?" - деп сурады.

- Биз милицияданбыз, эшигиңерди ачкыла!

- Эмне жумушуңар бар бизде, ачпаймын!

Ал Алмаздын айтканы боюнча жооп берип атты.

- Эгер ачпасаңар эшигиңерди талкалап киребиз!

- Силердин акыңар жок эшикти талкалаганга!

- Акыбыз бар, анткени силердин үйгө кылмышкер качып кирди!

- Калп айтып, кара жайыңарды жебегиле! Биздин үйдө эч кандай кылмышкер жок. Өзүңөр кара чүмбөтчөн каракчы болушуңар керек. Күйөөм милицияга телефон чалды, алар азыр мына-мына жетип келишет...

Сырттан бирөө өзүнчө сөгүнө күч менен эшикти катуу тепти эле экөө бир нерсени сезгендей жерге томолонушту. Ойлогондой эле бир аздан кийин эшикти автомат менен аябай аткылашты да кайра кетип калышты. Ошол жаткан боюнча алиги аял менен Алмаз баштарын калкалаша бир топко кыймылдашкан жок, анан бири-бирин тиктешип туруп калышты.

- Хасиятхан.

- Алмаз.

- Кайдан адашып?

- Өзүңөрчү?

- Мен бул жакта көптөн бери жашайм.

- Мен дагы.

Бул аял Союз мезгилинде "Кандуу Ордодо" гладиаторлор менен үлпөт куруп жүрүп Алматыдагы ресторандардын биринен качып кеткен Хасиятхан деген уйгур кызы болчу. Экөө эшиктин алдында былк этишпей бир топко чейин жатышты.

Кимдир-бирөөлөр телефон менен кабарлашса керек, көп өтпөй эле милиция кызматкерлери жетип келишти. Хасиятхан Алмазды шифоньерге жашынтып койду дагы эшикти ачты. Алар аткыланган эшикти текшеришип, бир нерселерди жазып, Хасиятхан менен сүйлөшүп көпкө турушту. Анан: "Биз ушул тегеректе болобуз, бир нерсе болсо дароо жетип келебиз, өзүңөр да сак болгула, эшикти эч кимге ачпагыла", - деп эскертише кайра сыртка чыгып кетишти. Алар кетишкен соң Хасиятхан эшикти ичинен бекитип, Алмазга чыга бер дегендей белги берди. Ал шифоньерден чыгып, ашканадагы отургучка отура кетти. Аның көйнөгүнүн оң жак ийини кандан кызыл-ала болуп кеткен эле. Хасиятхан Алмаздын көйнөгүн чечип ок чарпып кеткен жерин тазалап жууп, йод сыйпап, бинт менен жакшылап таңып берди. Күтүлбөгөн мындай кездешүүгө экөө тең таңгалып турушту. Бир аздан кийин биринчилерден болуп Алмаз үн катты.

- Кандайча биякка келип калдың?

- Силерден качып кеткенден кийин изимди жашырып, ушул жакка келгем. Силерди мени өлтүрүп коюшабы деп коркком. Бул жактан эне-атам үй сатып беришкен. Ошондон бери силердин шаарыңардын "местный жители" болуп жашап келатам.

- Ал убакта закон ошондой эмес беле, өлтүрүп коюшубуз да мүмкүн болчу. Эреже боюнча ал мезгилде Кандуу Ордонун сыры сыртка чыкчу эмес да. Баса айтмакчы, турмушка чыктыңбы?

- Кайдаа-ан?! Жигиттер менен жүргөнгө убактым да жок...

- Жалгыз жашайсыңбы?

- Сиңдим экөөбүз турабыз. Ал азыр түнкү сменде.

- Кайда иштеп атасын?

- Секрет.

- Эмне менден чочулап атасыңбы?

- Анча-мынча.

- Союз чачыраганда эле Кандуу Ордонун тыптыйпылы чыккан. Өлүм жазасына тартылгандарды ал жакка алып барбай калышкан. Ал жерде азыр гладиаторлордон эч кимиси жок, - Алмаз Хасиятханды бир аз тиктеп турду. - Мурдагыдан да сулуу болуп кетиптирсиң!

- Коюңузчу!

Экөө түндүн бир оокумуна чейин сүйлөшүп отурушту. Хасиятхан жасаган лагмандан ичип, бир бөтөлкө коньякты түгөтүштү. Ойдо жок жерден эле Алмаз тигиге "балп" эттирип салды.

- Мага турмушка чыкпайсыңбы?

- Коюңузчу. Сиз менин кандай экенимди жакшы билесиз да.

- Мен ошон үчүн сунуш кылып атпаймынбы.

- Тамашалабаңызчы.

- Чынымды айтып атам, али убакыт бар, жакшылап ойлонуп көр.

Тан жаңыдан агарып келатканда Алмаз акырын балкондон түшүп кетти.

Жолдогу кырсык

Ал акырын жыла басып машинесине келди, машинеси ордунда эле экен. Анан акырын эки жагын акмалай көз жүгүртүп алды, эч шек билинбейт. Баары бир артынан тигилердин аңдып жүргөнүн сезип атты. Машинесинин эшигин тартып көрдү эле мурункудай эле бек экен. Эшигин ачып ичине отурду да дагы айланасына кылдат көз жүгүртүп чыкты. "Кап, кашайгырдыкы жок дегенде пистолетти алып алганда болмок экен. Алар менин үйүмдүн да каякта экенин жакшы билишет болуш керек. Балким, менин жоктугуман пайдаланып эбакта ичин тинтип чыгышкандыр?" Бир аз отурган соң акырын машинесин от алдырып жай айдап жөнөдү. Шаар ичине эбак кыймыл кирип, көчөдө кайрадан ары-бери жүргөн автобус-троллейбустар толуп кеткен эле. Гезит саткан киоскинин жанынан өтүп баратып бир нерсени эстегендей токтой калды да машинесинен чыгып ошол тарапка басты. Арадан бир мүнөт өтүп-өтпөй артынан ушунчалык катуу "тарс!" этип жарылган үнгө кылчайганга үлгүрбөй жерге томолонду. Ошондо гана машинесинин кызыл жалын аралаша быт-чыт болуп асманга сапырылган укмуштуу көрүнүшкө көзү түштү. Ал машинеден он беш кадамдай узап кеткен эле. Ошол замат эле ары-бери откөн машинелердин баары токтото ал жерге элдер үймөлөктөшө түшүштү. Жөө өтүп бараткандар да бат эле топтошо калышты. Машине кызыл-жалын болуп алоолонуп күйүп жатты. Арадан көп убакыт өтпөй эле алиги кара машине пайда болду да арыраак барып токтоп, ичинен төртөө чыгышты. Алмаз киоскиге далдалана алардын ар бирин кунт коюп карай баштады. Арадан он мүнөт өтпөй өрт өчүргүчтөр, милиция кызматкерлери, "Тез жардам" машинеси келип, жарданып турушкан элдерди алысыраак кубалап, өрттү өчүргөнгө киришишти. Алиги төртөө да көпкө чейин кетишпей, тигилердин кыймылын карашып, өздөрүнчө бир нерселерди сүйлөшүп турушту. Алмаз төртөөнүн тең өндөрүн жакшылап эстеп алууга аракеттене топтоткон элдерге далдаалана жакыныраак басып келди. Эч нерсеси калбай быт-чыты чыгып, өрттөнүп жаткан машинесине аянычтуу карап, бир сыйра көз жүгүртүп алды.

Алар бир аз турушкан соң өз ара бир нерселерди сүйлөшүшө кайра машинеге отурушуп, кайдадыр жөнөп кетишти. Алмаз ары жакта токтоп турган жеңил машинеге жүгүрүп барды да ичине отура калып алиги кара машинени көрсөтө: "Артынан айда", - деп буюрду. Айдоочунун "канча төлөйсүң?" деген сунушуна: "Канча сурасаң ошончо төлөйм", - деп жооп берди. Ак волга дароо ордунан козголо тигилердин соңуна түштү. Алиги машине Тынчтык проспектиси менен өйдө карай жүрүп отуруп, эски агентствонун тушуна жеткенде оң жакка бурулду. Анан эки кабаттуу чоң дарбазалуу үйдүн тушуна токтоп, алиги төртөө машинеден чыгышты. Чоң, кооз ак дарбазадан эпилдеп-жепилдеген өзбек топусун кийген, мурутчан киши чыга калып, тигилерди үйдүн ичине ээрчитип кирип кетти. Ак волга үйгө элүү кадамдай жетпей токтоп, айдоочу экөө тигилердин кыймылын байкап турушту.

- Булар кимдер? - айдоочу кызыгып сурай кетти.

- Алиги машинени жардырган кылмышкерлер.

- Сиз милициядан болосузбу?

Бир аз убакыт өткөндөн кийин дарбазадан алиги төртөөнүн бирөөсү чыгып дарбазаны ачып, машинени короого айдап кийирди да эки жагын карана дарбазаны ичинен бекитип алды. Булардын бул жерден жакында чыкпасын билип, Алмаз машинени үйүн карай айдатты. Айдоочунун сураган акчасын төлөп, үйүнө кирди да ал жактан үн чыкпас пистолетин, эки обоймасы менен катылуу жеринен алып чыкты. Андан сырткары өзүнүн жакшы көргөн бычагын алып, аны кынына салды да мойнуна илип койду. Ок өтпөс чыптаманы кийсемби-кийбесемби деп эки анжы боло кокус атышуу болуп кетпесин деген ниетте аны кийип, сыртынан кайра өзүнүн курткасын кийди. Башка дагы эмне алсам деп ойлонуп турду. Бир аз турган соң болду жетишет ушулар эле дегендей, шапа-шупа кийине салып, кайра эшикке чыкты. Сыртта күн бүркөлүп, жаан кичинеден себелеп турган эле. Такай машинеде жүрүп, жөө басканга көнбөгөндүктөн ичиркене курткасынын жакасын көтөрө көчөдө бараткан биринчи эле машинени кол көтөрө токтотту. Аны алиги үйдүн тушуна айдатып барып, бери жактан түшүп калып, бир карыш да жылбай кечке чейин ошол үйдү күзөтүп акмалады. Ал үйдөн кечке чейин бирөө дагы чыкпаганына таңгалып турду.

Айланага күүгүм кирип, электр жарыктары күйө баштаганда гана Алмаз ордунан козголду. Алиги дарбазага жетпей короону айланып өтүп, дубалдын үстүнө тартынып чыгып, ичине акырын көз жүгүрттү. Короонун бурчундагы кичинекей үйдө чоң казан асылып, ага дүркүрөтө от жагылып, бир нерсе бышырып эки-үч адам жүрөт. Бир аз турган соң жаңыдан эле дубалдан секирип өтөйүн дегенде ары жактан караңгыда ыркыраган иттин үнүн укту. Үрүп жибербесин деген ниетте ал дароо үн чыкпас пистолетин ошол тушка багыттап туруп, машасын басып койду. Ит акырын "каңк" эте дымы чыкпай тынчып калды. Алмаз короонун ичине шырп алдырбай жеңил секирип түштү да алма бакты аралап жөнөдү. Күндүзгү анча-мынча себелеп өткөн жаанга бактын ичиндеги чөптөр али суу боюнча эле экен. Эки кабаттуу үйдүн терезелери асты-үстү менен жаркырап, айланаларына да жарык берип күйүп туруптур. Алмаз дароо эле чоң залдын терезесине жакындап келди.

Эки кабаттуу үйдүн терезелери асты-үстү менен жаркырап, айланаларына да жарык берип күйүп туруптур. Алмаз дароо эле чоң залдын терезесине жакындап келди. Биринчи кабаттын терезесинен акырын ичине көз жүгүртүп көрдү эле кыска юбка кийишкен бирин-экин жаш кыздардын кадимки ресторандардагыдай ак боркок тагынышып, тарелкаларга бир нерсе туурап салып алышып тепкич менен жогорку кабатка көтөрүлүп кетип жатканын көрдү. Капысынан үстүнкү кабаттан каткырган, бака-шака түшүшкөн бир топ кишилердин үндөрү кулагына шак дей түштү. Аңгыча ийнинен кимдирбирөө келип чапкылаганынан көрбөй туруп эле, ушунчалык ылдамдык менен бурула калып тумшуктан ары шилтеп калды эле далдайган чоң киши камгактай учуп барып чалкасынан жатып калды. Ал кайра дароо ордунан туруп тигини көздөй умтулуп келатканда Алмаз колдун кыры менен моюндун күрөө тамырына туштап чаап жиберди. Алиги киши кыйкырганга да үлгүрбөй жерге "шылк" этип кулаган боюнча турган жок. Анын кыймылсыз денесин ары жакта үйдүн бурчундагы жыйылып турган жащиктердин арасына, караңгы жерге сүйрөп барып томолотуп таштады дагы кайра бери басып келди. Эшиктен киргенге эч мүмкүнчүлүк жок болчу, анткени сыртка кирип чыккандар көп болуп канчалык жашырынып кирген күндө дагы бирөө болбосо бирөө байкап калмак. Эки жагын акмалап анан үстүнкү кабаттын терезелерине кылдат көз жүгүртүп көрдү. Бир-эки бөлмөнүн жарыгы өчүп, калгандарыныкы жаркырап күйүп туруптур. Ары жактагы эң үстүнкү чатырына чыкчу дубалга жабышып турган темир шатыны көрө койду да ошол менен көтөрүлүп барды. Экинчи кабаттын өчүп турган терезесинин тушуна жеткенде колун созуп көрдү эле жетчүдөй эмес. Акырын секирип анын кырына асылып калды. Жаңыдан тартынып терезеге чыгып келатканда алиги терезенин жарыгы жарк дей түштү да. ары жактан бир-экөөсү анын тушуна келип бир нерселерди бакылдашып сүйлөшүп калышты. Үндөрүнө караганда сыягы бирөөсү эркек, экинчиси аял окшойт, эркеги аялга сунуш кылып атты:

- Жүрү, кетпейсиңби биз менен Тажикстанга, ал жактан каалаганындай жашайсың. Акча Кудая шүгүр жетиштүү. Алдагы сулуу келбетиңди бул жакта бекерден бекер кор кылып жүрөсүң. Мени менен барсаң алаканыма салып бапестеп багам, кор болбойсуң. Ичпегенди ичип, кийбегенди кийип ханышадан айырмаң жок болуп жашайсың.

- Менин күйөөм бар да, жок болбойт. Ал муну билчү болсо өлтүрүп коёт.

- Мен турганда эч кимден коркпо, биз деген Кыргызстан түгүл бүт Азияга белгилүү адамдарбыз. Кана айтчы, макулсуңбу?

- Ай билбейм, коркуп атам.

- Кимден коркуп атасың, менденби?

- Жок, күйөөмдөн.

- Эгер күйөөндөн коркуп атсаң анын көзүн тазалап коюш бир мүнөттүк эле жумуш. Только буга сенин макулдугун гана керек да. Кана ойлончу, макул десең эртең эле алып кетем өзүм менен кошо.

Экөө бир топко бакылдаша туруп калышты. Экөөнүн тең кызуу экени сүйлөшкөн сөздөрүнөн билинип атты. Терезенин кырына бир топко асылып тургандыктан Алмаздын колу талый баштады. Кайра темир шатыга жетүүгө мүмкүн эмес болчу, төмөн жагын карады эле колун кое берип секиргенге да мүмкүн эмес экен. Ылдый жакта ирээтсиз чачылган темиртезектер бар болчу. Бир маалда төмөн жактан темтеңдей бирөө басып келди да эки жагын карап туруп темирдин үстүнө заара кылып өзүнчө бир нерселерди сүйлөнө кайра кетип калды. Алиги келинди тигиниси көндүрдү окшойт экөө ары көздөй басып кетишти. Көпкө тартынып тургандыктан Алмаздын колдору акырындап талый баштады.

Кандуу Ордодо кызмат кылып жүргөндө спорт менен машыгуу учурунда машыктыруучусу бир жолу Алмазга жини келип жарым саат турникке асып койгон эле. Ошондо жаны көзүнө көрүнүп, чыдай албай турниктен колу өзүнөн өзү чыгып кеткен. Машыктыруучусу ошондон баштап дайыма он беш мүнөттөн турникке асып коер эле. Аябай кыйналганы менен кийин бара-бара көнүп кеткен болчу. Терезенин кырын кармап асылып туруу турникке караганда бир топ эле кыйын экен. Алиги аял менен эркек өздөрүнчө эзилишип, кучакташып өбүшүп атышты. Бир кезде жарыкты өчүрүштү, бирок алардын сыртка чыгып кеткени байкалган жок. Мурункудан тымтырс болуп калды. Алмаз болгон күчү менен тартынып терезеге чыкты дагы терезенин форточкасын тартып көрдү, ачылчудай эмес. Моюнундагы бычагын алып чыгып ага акырын сойлотуп ачып алды. Кайра бычагын кынына салып эч дабыш чыгарбай форточка аркылуу сойлоп кирди.

Кандуу Ордодон эки жыл спорт менен машыккандын пайдасы тийди. Ошондогу жыйырма беш адамдын төртөө гана экзаменден өтпөй калган. Калган жыйырма бири профессионалдык деңгээлге жетип "ардактуу гладиатор" наамына татыктуу болушкан. Ар биринин оң кол тараптагы булчуң этинин тушунда отко кайрылган "ПГ" деген эң тамгасы басылган болчу. Анысы "почетный гладиатор" деген белгини билдирип турган. Ар бири ушул эң тамгасы менен сыймыктанып турушчу. Терезенин пардоосу тартылуу болгондуктан Алмаздын үйдүн ичине дабыш чыгарбай акырын сойлоп киргенин эч ким сезген туюшкан жок. Ал акырын пистолетин колуна алды да ууру мышыкча терезеден акырын жылып түштү. Ары жактагы диванда эзилишип атышкан эки караан буларды адегенде байкаган эмес. Анан үстүндөгү эркеги башын көтөрө калып ордунан атып тургуча пистолеттин арты менен желкеге катуу бир чапты эле кайра аялдын үстүнө көмкөрөсүнөн кулады. Анын алдында жаткан аял кыйкырайын деп баратканда оозун баса калды да, анын да эсин оодара башка чапты. Акырын эшикти көздөй жылып баратып бир нерсени эстегендей ордуна токтой калды, анан кайра артына бурулуп келип көмкөрөсүнөн жаткан кишинин желкесине пистолетин такап туруп машаны басып койду. Алиги киши бир "солк" этип алып ошол бойдон түбөлүк уйкуга кетти. Аны бир аз карап туруп дабыш чыгарбай эшиктин алдына жылып барды. Эшикти акырын ачып коридорго көз жүгүрттү, эч ким жок экен. Шырп алдырбай коридорго чыкты да бутунүн учу менен күйүп турган зал тарапка жылып жөнөдү. Залдын эки жакка ачылма эшиги чала жабык болуп залдын ичи көрүнүп турган эле. Түркүн тамак-аш жайнаган узун столдо төрт киши өз ара бакылдаша бир нерселерди сүйлөшө тамак ичип отурушуптур. Үчөөсү баягы машинедеги кишилер экенин жазбай тааныды. Бир маалда бирөөсү ордунан тура темтеңдей эшикти көздөй жөнөдү. Алмаз дароо каалганын артына жашына калды. Ал коридордогу узунунан төшөлгөн кооз килем дорожкада кетип баратып бир нерсени сезгендей тык токтой калды да кайра шарт артына бурулду. Эки көзүнүн ортосуна, мандайына сунулуп турган пистолетти көрүп мындай күтүлбөстүккө көзү чакчая түштү. Алмаз сөөмөйүн өзүнүн эрдине такай "чиш" унчукпа дегендей белги берип турган эле. Акырын келип анын чөнтөгүндөгү пистолетин сууруп алды да өзү чыккан караңгы бөлмөгө кир дегендей белги берди. Ал коркконунан эки колун кандай көтөргөнүн өзү да билбей калды, анан тигинин айтканын жасай арты менен жыла басып караңгы бөлмөгө кирди. Алмаз артынан пистолетин сунган боюнча кошо кирди да эки көзүнүн ортосун мээлеп туруп шашпастан пистолетинин машасын басып койду эле ал дароо чалкасынан учуп түштү. Полдо дале болсо тыбырчылап жаткан неменин жанына басып келип эңкейе пистолетти чекесине такап туруп дагы бир жолу машаны басып койду. Ал бир силкинип алып ошол боюнча кыймылсыз жатып калды. Ошол замат эле Алмаз ордунан козголо эч ойлонбостон пистолетин суна аткан октой залдагы экөөнө кирип барды. Бирөөсү жанталаша ордунан тура калып чөнтөгүндөгү пистолетине колун салды эле чекеге жеген октон отургучтарды өзү менен кошо сүйрөй чалкасынан кулады. Жанындагы экинчи киши "мени ата көрбө" деп жалына тизелеп чөгөлөй отура калды. Алмаз пистолетин сунган боюнча акырын барып залдын эшигин жапты да ичинен илип, кайра бери басып келди.

- Силер кимсиңер? Силерди ким жиберди бул

- Мен эч нерсе билбейм, тиги өлүп калган шефибиздин аткарганын жасадык.

- Бир мүнөттүк гана жашооң калды. Ойлон тез, менин да убактым жок. Силерди ким жиберди? - Алмаз пистолетти анын чекесине такаганда ал дагы көзүн алайта жалынып жиберди:

- Ата көрбө, жансоога баатыр, азыр айтам, баарын айтам андан көрө...

- Он беш секунд калды. Он эки, он үч.

- Айтам, айтам баарын. Бизди Тажикстандан Ян Густь жиберген.

- Ал эмне максат менен жиберди?

- Сенин көзүңдү тазала деп...

- Ал өзү кайда?

- Душанбеде!

- Менин кишилерим кайда?

- Чынымды айтам, мен аларды көргөнүм жок.

- Болуптур, сени менен акыйлашууга убактым аз. - Алмаз пистолетинин машасын жаңыдан тартып келатканда ал киши тизелеп отураган боюнча эки колун бооруна алып чебелектей жалынып кирди.

- Мени өлтүрө көрбө, сенден суранам. Мен баарын билем. Алар азыр каякта экенин да билем. Эгер менин жанымды аман калтырсаң баарын айтып берем.

Аңгыча эшикти кимдир-бирөө тарткылап жулкулдатып калды.

- Хаким эмне эшикти ичинерден илип алдыңар, ачпайсыңарбы эмне болду силерге?!

- Бу ким?- Алмаз тигинден акырын шыбырай сурады.

- Бул үйдүн кожоюну.

- Анда беш мүнөттөн кийин кел деп айт.

- Сафар беш мүнөттөн кийин келчи, биякта өзүбүздүн секрет иш бар эле ошону жыйынтыктай коелу.

Ал өзүнчө күбүрөнүп ары көздөй басып кеткендей болду. Алмаз пистолетти анын чекесине такаган боюнча шашыла көкүтүп кирди.

- Өзүң айткандай беш мүнөттүк гана жашооң калды. Болбосо азыр эле атып таштайм.

- Эгер менин жанымды аман калтырсаң гана баарын айтып берем.

- Болуптур айта бер.

- Атпайм, өлтүрбөйм деп убадаңды бер.

- Эгер чыныңды айтсаң жаның да аман калат, калп айта турган болсоң калганын өзүң билесиң.

- Алар азыр баары тең Душанбеде Ян Густтун колунда туткунда.

- Душанбенин өзүндөбү?

- Ооба.

- Эмне калп айтып атасың? Жашооңдун акыркы мүнөттөрү кагыла баштады.

- Болуптур чынымды айтайын! Алар шаардын четиндеги тоо боорунда жайгашкан айылда эки кабаттуу универмагдын жертөлөсүнө колдору байлануу камалып жатышат. Алардын эртең акыркы күнү. Үлгүрсөң үлгүрүп калдың, үлгүрбөсөң экинчи аларды тирүү көрбөйсүң. Мен болгон чындыкты айттым, эми жанымды аман калтыр.

- Болуптур, жаныңды аман калтырайын, бирок бул жактан чыгам же бирөөгө телефон чалам деп ойлобо. Анда эле чымындай жаның чыркырап тиги дүйнөгө учуп кетет. Ар бир кыймыл-аракетиң өз өмүрүң менен байланыштуу. Сен кайтаруудасың ушуну эсиңе алып кой, - Алмаз терезеден секирип кеткени аны эки жакка ачып жатканда, артынан "тарс" этип атылган үн угулду. Бурула калып колунда пистолет кармап турган тигини көрүп эч ойлонбостон маңдай тушка атты да ал кулап түшкөн соң терезеден чыгып секирип кетти. Жолдо кетип баратып: "Бронежилетти кийгеним жакшы болгон турбайбы. Кудайым дагы бир жолу өлүмдөн аман алып калды", деп өзүнчө сүйлөнүп алды.

Арадан эки саат өтпөй катуу ылдамдык менен ак мерседес машинеси Душанбе тарапты көздөй учуп-сызып кетип баратты.

Жырткычтардын чабуулу

Төртөө тең көздөрүнүн кыйыктары менен ары-бери чуркап жүргөн чоң келемиштерди карап турушту. Бир кезде бир чоң келемиш кыймылсыз байланып турган адамдардын жанына жакындап келди да мурду менен акырын жыттап көрүп, бирөөсүнүн үстүнө жөргөлөп чыкканда бери жактагы келемиштер да анын сонунан ээрчишти. Алиги чоң келемиш Спартактын бетине секирип чыкты эле: "Аа-а!" - деп оозун чоң ача башын катуу чулгуп, силкип жибергенде келемиш жерге ыргып кетти. Калган келемиштер төртөөнүн көкүрөктөрүнө чейин көтөрүлүп келишип кайра жерге секирип түшүп тынымсыз ары-бери чуркап жүрүштү. Эртеден бери алардын ар бир кыймылын байкап турган Спартак унчукпай отурушкан тигилерге үн катты:

- Карышкырды жырткыч деп коебуз. Ага салыштырмалуу кичинекей болгону менен баарынан ашынган жырткычтар ушулар да. Карышкырлар тобу ачка болушса эптеп жүрө беришет. Ал эми бул келемиштерин болсо беш-алты күн ачка койсоң көздөрү тунарып эч нерсе көрүнбөй калат. Анан тумшугуна эмне илинсе эле жей баштайт. Керек болсо бирин бири да жеп таштайт. Акылдуулугу, куулугу түлкүдөн ашып түшсө ашып түшөт, эгерим кейибейт.

Баары тең эч нерседен бейкапар төртөөнүн кыймылсыз байлануу турган бут кийимдерин жыттагылап кайра жай гана ары көздөй кетип жатышкан келемиштерди карап турушту.

- Карасаң дегеле чочулап, коркуп коюшпайт.

- Ооба, биздин алсыз, байлануу экенибизди сезип жатышат да.

Булардын ачык жерлери бет жактары гана болчу. Алар бет жактарына чейин жөргөлөп чыгып келишип тигилер ооздорун чоң ача кыйкыра, силкип жиберип атышканында кайра секирип кетип атышты. Бир чоң келемиш жогору көтөрүлүп келип Альберттин бетин тиштеп алды эле анын азуусу тилген жеринен кан жайыла берди. Кандын жытын сезишкен келемиштер Альберттин бетине чабуул кое башташты. Башын арыбери чулгуп канчалык силксе дагы ыргыгандары ыргып, ыргыбагандары анын чачтарына жармаша баш жагына чыгып кетишти. Бирөөсү кулагын тиштеп, башын катуу силксе да болбой жармашып туруп алды. Жанындагылар жардам көрсөтө албай айлалары кете карап турушту.

- Кел, баарыбыз ооздорубузду чоң ача жалпы катуу кыйкыралы, балким, качышаар?!

Төртөө тең болгон күчтөрү менен катуу кыйкырышты эле алиги Альберттин кулагына жабышып турган келемиш ары көздөй секирип кетти. Бир чоң келемиши Спартактын төшүнө чейин көтөрүлүп келип экөөнүн көздөрү тиктеше түшүштү. Бир маалда алиги келемиш Спартактын бетине секирди эле оозун чоң ача келемиштин бутун кырча тиштеп ийди. Ал "чый" эте ары көздөй секирип кетти.

- Тфу-у, шайтан алгыр, келемиштерди тиштемек турсун кармагандан жийиркенчү элем, мына эми тиштеше баштадык. Бирок бул жакшы ыкма, жакын жолотпой оозуңар менен тиштегилей бергиле. Колу-бутубуз байлануу болсо да оозубуз бош эмеспи, кандай болсо да эптеп убакытты созуш керек.

Бирок ач келемиштер тигилерди бир мүнөт жай алдырбай биринин артынан бири тынбай чабуул коюп атышты. Төртөөнүн катуу кыйкырганына адегенде сестенип атышты эле эми кыйкырыкка таптакыр эле коркой, тоотпой калышты.

- Охо-оо, үнүңөр чыгып, ырыңар чыга баштаган экен го, сырттан кирген алиги киши тигилерди мыскылдай карап, ырсая күлүп койду. - Ой, менин келемиштерим али ачка боюнча эле экен да? Булар тамактын даамдуу жери каякта экенин билбей атышкан го. Азыр мен силерге ал жерди көргөзүп таап берем.

Ал бери басып келди да бардыгынын бут кийимдерин сыйрып алды. Анан өзүнө өзү ыраазы боло бери басып келип тигилерди карап турду. Алардын келемиштер менен кантип кармашып аткандарын күлкүлүү оюн көрүп аткандай боору калбай жыргап, каткырып күлүп атты.

- Азырынча кармаша тургула, канчага чейин дараметиңер жетээр экен көрөбүз. Эртең дагы он келемиш келет жардамга, алар булардан да ач келемиштер.

Спартак анын артынан кыйкырды:

- Ян Густь каякта, чакыр биякка!

- Аны эмне кыласың, ал эбакта эле кеткен бияктан өз иштери менен. Силерди мага тапшырган, силер менин колумдасыңар.

- Анда сүйлөшпөйлүкпү?

Алиги киши токтой калып кайра басып келди да, кытмыр сүйлөдү.

- Кулак силерде айта бергиле?

- Көп суммадагы акча керекпи?

- Акча пайгамбарды да жолунан чыгарыптыр дейт, андан ким качсын.

- Ар бирибиздин башыбыз үчүн канча сурайсың?

- Төртөөңөргө төрт миллион.

- Болуптур, буга макулбуз, адегенде бизди бошот, анан аласың каалаган сумманы.

- Ха-ха-ха, кеңкелес башты тапкан экенсиңер Силерди бошотсом, анан силер кайра бизден өч аласыңар да.

- Менин чын сөзүм.

- Кудая шүгүр, акчага мен муктаж эмесмин, эмне кылышаар экен деп сынап койсо. Мен деген шефке өтө берилген адаммын, керек болсо ал үчүн жанымды берүүгө даярмын. Ошон үчүн ал мага ишенип силердин өмүрүңөрдү менин колума тапшырган. Анын байлыгынын чет-чеберин көрүп калдыңарбы, ошондой. Кудай буюрса эртең дагы келем, - ал чыгып кетип каалганы сыртынан бекитип койду. Эртеден бери андан ыйбаа кылышып ары жакта турушкан келемиштер кайрадан чабуулга өтүштү.

Эртеси күнү келгенде тигилердин буттары, беттери кызылжаян кан болуп катып калыптыр. Түнү бою уктатпай келемиштер менен салгылашып чыгышканбы, көздөрү киртийип, чарчоонун белгиси билинип турду. Ал сырттан көтөрө кирген темир тор жащиктеги бири-бирин тиштегилеп ары-бери чуркап жүрүшкөн келемиштерди тигилердин бет маңдайына алып келип койду. Алар бул келемиштерден да чоң экен.

- Али тирүүсүңөрбү, бирок дароо эле өлүп калган да жакшы эмес туурабы. Силер аябай көпкө кыйналып жатып анан менин көз алдымда өлүшүңөр керек. Мына мен кечөөгү айткандарымды алып келдим, сөзүмө турат бекеминби. Мен ошондой бир сөздүү адаммын. Бул келемиштерди силердин эч нерсеңерди калтырбай качан жеп түгөтүп, шыгыраган сөөгүңөр гана калганда анан алып кетем. Азыр буларга эң майлуу даамдуу жерин таап берем.

Ал чоң миздүү шамшарын сууруп чыгып келемиштердин тиши өтпөгөн курткаларын барчалап тилип, буттарынын, колдорунун эттерин көрсөтө жылаңачтап салды. А түгүл кээ бир жерлерин акырын бычактын мизи менен тилип кан агызып койду. Чындыгында эле темир жащиктеги капкара чоң келемиштер ушунчалык сүрдүү дагы, коркунучтуу дагы экен. Бир аздан кийин жашиктин оозун ачып жиберди эле бирөөсү анын өзүнө кол салып секирди. Ал темир жащикти ыргытып жиберип эшикке чыга качты. Анан тигилерди бир аз карап туруп мыйыгынан жылмая каалганын сыртынан бекитип салды. Кийинки чоң кара келемиштер эч нерседен тайманбайт да, коркушпайт да экен. Кичирээк келемиштер менен өз ара тиштеше салгылаша кетишти. Кичирээктери чоңдоруна жол бошотуша ары көздөй кача беришти. Мурунку он келемишке дагы он келемиш кошулганда алар тарыраак жертөлөнүн ичине жыбырап толуп кетишти. Булар байлануу эмес бөлмөнүн ичинде жалгыз калган буту-колу бош адамды да жеп койчудай түрлөрү бар эле.

Төртөө төрт жакты карап далылары бири-бирине тийише жерге отургузулуп, калың аркан менен буттарынан баштап моюндарына чейин чырмалып катуу байлануу болчу.

- Минтип отурсак буларга көз көрүнө жем болуп беребиз. Кана чогуубуз менен ордубуздан туруп көрөлүчү. Балким, бир ылаажы болоор. Төртөө тең жабыла ордуларынан турууга аракеттенип көрүштү эле адегенде болгон жок. Экинчи жолу чымырканышып өйдө көздөй обдулушканда ордуларынан туруп баратып кайра томолонушту. Өзүлөрүнө жабышып жүрүшкөн эки-үч келемишти баса жыгылышты. Алар эми узатасынан жатып калышты. Жабылган келемиштер буттарынан баштап бетине, баштарына чейин жабылыша канчалык баштарын чулгулаганына каратпай тиштегилей башташты. Төртөө жанталаша биринин үстүнө бири чыгып ары-бери тоголоно беришти. Кээ бир келемиштер алардын алдыларына басылып калып былчыйыша өлүп да калып атышты. Алардын баарынын тең колу-буттары кызыл-ала болуп канга чыланып кетти.

- Кана, бир, эки, үч! Турдук, ордубуздан! Төртөө эптеп чымырканышып ордуларынан туруп кетишти. Ошентсе да көкүрөктөрүнө, мойну-баштарына жармашкан келемиштер түшчү түрлөрү жок. Алар жерде ичеги-карды чубалып жаткан келемиштерди да жеп жатышты. Эми тигилерден коргонгонго кичине мүмкүнчүлүк бар болчу. Алар чогуусу менен секирише буттары менен тепкилегенге аракет кылганга өтүштү. Келемиштер кээ бир учурларда өз ара чыйылдаша бири-бири менен тиштеше да кетишүүдө.

- Минтип отурушса биздин буттарыбызды да жеп ташташат. Арканды чече алабызбы? Байланган жери кайсыл жер экен?

- Бул жырткычтар жайма жай отуруп, чечкенге да мүмкүнчүлүк бербей атпайбы! Келемиштер ушунча болуп коркунучтуу көрүнгөн эмес эле. Эми жан алгычтан айырмалары жок болуп калышты.

Алардын жылаңайлак буттарын тиштегилеп киргенде туруштук бере алышпай кайра кулашты. Мындай кырдаал келемиштерге оңтой берди болуп жабыла аларга туш-туш жактан асылышты.

- Бүттү, буларга жем болгондон башка арга калбай калды!

Бирок ошентсе да аларга моюн бергилери келишпей жерге ары-бери томолоно беришти. Кызыл кандан алардын өңдөрү да таанылбай калган болчу.

Кудайдын буйругубу же маңдайларына ушундай жазылганбы, айтор, ошол маалда эшик тарс этип талкаланып кайдан-жайдандыр колуна кичинекей чет мамлекеттиктердин автоматын, анан фонарик кармаган Алмаз дын сөлөкөтү пайда болду. Ал дароо жетип келип мойнундагы бычагын алып чыкты да байлануу турган аркандарды ар кайсы жеринен шылып-шылып кесип жиберди. Өзүнө кол салып атышкан кара келемиштерге көңүл бурган да жок. Колу-буттары бошогон тигил төртөө дароо ордуларынан турушту. Келемиштер Альберттин буттарынын манжаларын тиштегилеп анча-мынчасын жеп жиберишкендиктен баса албай койду. Аны Хамид көтөрө баары жабыла эшикти көздөй жөнөштү. Алмаз автоматты Спартакка берип, өзү чөнтөгүнөн алиги үн чыкпас пистолетин алып чыкты. Кош миздүү шамшарды Эрболго карматты. Жертөлөнүн кууш коридору менен сыртка чыгып баратышып бери жакта өлүп жатышкан эки-үч адамды көрүштү. Сырттагы кароолчуларды, ичинде сулап жаткандарды Алмаз өлтүргөн болчу. Шашыла сыртка чыгып баратышканда бир нерсени эстегендей Спартак токтой калды да кое тургула дегендей белги берип, Алмаздан кол фонарикти ала мурдагы баңги заттар сакталган жертөлөнүн темир каалгасына басып келди. Эшиги бек экен. Хамидден бычакты алып аны толгоп ачты да: "Силер эшиктин алдында туруп тургула" - деп, Эрболду ээрчите ары көздөй кирип кетти. Бир маалда мойну-баштарына эки үчтөн автомат, снайпер мылтыктарын иле сыртка чыгышып, эшиктин алдында турган тигилерге беришти.

- Бир-эки секундга аярлай тургула, азыр мен дагы бир нерсени алып келе коеюн, - Спартак ары кетип бат эле чет элдик гранатомет көтөрүп келе калды. Бул мезгилде Эрбол ары жактан жертөлөнүн астындагы жертөлөдөн баштап күйүүчү ак порошокту сээп сыртка чыгып келди. Сыртта эбакта эле күүгүм кириптир. Алар порошокту узун кылып сыртка сээп жүрүп отурушту. Сырттан бирөөнүн карааны көрүндү эле сурабай эле үн чыкпас пистолет менен атып салышты. Отуз кадамдай жерге күйүүчү порошокту сээп барышкан соң "болду жетишет" дегендей ага от жандырышты. От өтө тездик менен эки кабаттуу үйдү көздөй жалындап жылып жөнөдү.

Баары тең "Мерседес" машинесинин жанына келишип, бир ордунда былк этишпей өтө ылдамдык менен күйүп жылып бараткан отту карап турушту. Күйүп жылып бараткан от акырын жертөлөнүн алдына кирип кетти да бир канча секунддан кийин ушунчалык катуу жарылган үн чыгып, дубалдардын быркыраган чачырандылары менен кошо кыпкызыл алоолонгон жалын туш-тарапка катуу бир серпилип алды. Тим эле ал үйгө атом бомба тийгендей быт-чыты чыкты. Заматтын ортосунда алоолонгон жалын айланасын жапжарык кыла көпчүлүктүн көңүлүн өзүнө бурду. Дүркүрөп күйүп жаткан жертөлөсү бар эки кабаттуу универмагды бир аз карап турушкан соң баары шашылыша машинеге отурушту. Жолдо кетип баратканда Алмаз өзүнчө ойлуу "күңк" этти:

- Ушуну менен экинчи үйдү талкалап, өрттөшүбүз. Спартак анын сөзүн ырастагандай жылмая күлүп койду.

- Эч нерсе эмес, бул только башталышы гана.

Чакырылбаган түнкү конок

Төртөө тең Бишкектеги Алмаздын үйүнө келишкен соң дароо эле төрт жерге томолонушту. Үч-төрт күндөн бери караңгы жертөлөдө ооздоруна наар алышпай бир жагынан газга ууланышып, экинчи жагынан таң атканча бир тыным эс алышпай ач келемиштер менен кармашышып аябай кыйналып, чарчап, жанчылышкан эле. Төрт жерге жыгылаары менен тырп этпей уйкуга кетишти. Кез-кез гана Альберт бутунун ооруганына чыдай албай онтоп ийип ары-бери оодарылып атты. Алмаз "Царское село" айылынан машине менен шаарга барып, тааныш врачын ээрчитип дароо эле кайра жетип келди. Кайтып келгенде тигилер баары тең ойгоо жатышкан болчу. Врач келемиштердин тиштегилеген, тилинген жерлерин дары сыйпап кылдат бинт менен таңып чыкты. Анан Альберттин кыпкызыл болуп эттери көрүнүп турган буттарын карап кабагын бүркөй башын чайкады.

- Ой-бо-ой, муну тез арада ооруканага жаткырбаса болбойт. Бул күчөп кетсе бир бутунан ажырап калышы мүмкүн.

Ал Альбертти өзүнүн иштеген ооруканасына алып барып бир врачка табыштап койду. Үйдө калгандар бир жума бою үйдөн чыгышкан жок. Альбертке Алмаз бир маал барып, калгандары "сотовый" телефон аркылуу сүйлөшүп турушту. Алар ашказандарын бузуп албаш үчүн бир суткадай жалаң жашылча-жемиштердин ширесин ичип, экинчи күнү гана жеңил тамакты кичинеден иче башташты. Кайрадан акырындап каруу күчкө толуп калыбына келишип сыртка кирип-чыкканга жарап калышты.

- Мына Ян Густтун байлыгына көз артып атып, аз-аз жерден өлүп кала жаздадык. Баса айтмакчы, ал азыр кайда болду экен, балким, Бишкекте болуп жүрбөсүн?

- Андай болушу да мүмкүн. Анын Бишкектеги тааныштарынын дарегин билем. Балким, ал азыр ошол жакта болуп калышы да мүмкүн, - Алмаз өткөн окуяны кичине саймедиреп айтып берди. - Аны ошолор аркылуу тапсак болот.

Кандуу Ордодо кызмат өтөп жүргөндө Спартак Ян Густь менен жаңжалдашканын эстеди. Экөө бир нерсе тууралуу талаша кетишип чатакташа кетишкен эле. Анан кызыл чеке болуп мушташа Спартак Ян Густту аябай эсин оодара сабап таштаган болчу. Алардын мушташын карап турушкан гладиаторлор бири да унчугушкан эмес. Он, он беш мүнөттөй эс учун билбей кызыл ала болуп жерде суналып жаткан Ян Густь бир аздан кийин ордунан туруп унчукпастан басып кетип, ары жактагы суудан бети-башын тазалап жууган эле. Ошондон кийин алар эки айдан ашык бири-бири менен сүйлөшкөн эмес. Бирок баары бир Спартак ага үстөмдүгүн жасап турчу. "Ал экөөбүздүн башынан эле көз карашыбыз бири-бирибизге түз эмес болчу. "Бизге кошул деп ага бекер барыптырмын", Спартак ушуларды ойлой эрдин кесе тиштеп койду.

Альбертти атайын врач жалдап жакшылап дарылатып, каратып аткандыктан бир жумадан кийин кадимкидей оңоло баштады. Келемиштер жеп ийген буттарынын баштары кадимкидей карттанып, балдак менен ары-бери басканга жарап калды. Алмаздар менен кошо бир-эки жолу Спартак, Эрбол, Хамиддер келип ал-ахывалын билип кетишти. Ошол күнү кечинде Альберт өзү менен кошо ала келген кичинекей телевизордон кино көрүп жатып кеч жаткан эле. Убакыт түнкү саат бирден өтүп экиге чукулдап калган маал болчу. Ооруканадагы оорулуулардын баары небакта тынчып, коридордо дежурда турган медсестра кыз да тээ бурчтагы өзүнүн столунда бир нерсе жазып өзү менен өзү алек болуп аткан эле. Аңгыча кандайдыр бир акырын кычыраган үндөн Альберт ойгонуп кетти. Ал аябай сак кулак болчу, кичине эле дабыш чыкса ойгонуп же чочуп кетчү. Ал башын көтөрүп акырын эки жагын карап тыңшап калды. Добуш бир пазга чыкпай ары жактагы оорулуу ары-бери оодарылганда кроваты кыйч-куйч этип кетти. Кроваттын үнү го деп башын кайра жаздыкка коюп уктамакка көзүн жумду. Бир аздан кийин алиги чытыраган добуш кайрадан угулганда Альберт көзүн ачып, кулагын тосо жакшылап тыңшап калды. Жанагы чытыраган добуш терезе жактан чыгып атыптыр. Кроваты терезеге жакын болгондуктан акырын терезе пардонун тешигинен сырт жакка көз жүгүрттү. Электр жарыгын өчүрүп койгондуктан палатанын ичи капкараңгы болуп, ал эми сырт жак тээ алыстагы көчөнүн электр жарыгынан кадимкидей көрүнүп, атүгүл шоолалары терезе аркылуу палатага да анча-мынча жарык берип турган эле. Капысынан терезеге аркан менен асылып турган бир караанды көрүп жашына калды. Анын палатасы экинчи кабатта болгондуктан кимдир бирөө белине -аркан байлап алып, айнек тилгич менен акырын тилип атыптыр. Бир палатада төрт оорулуу жатышкан, алар эбакта эле кызуу уйкунун кучагында чөмүлүшүп эч нерсени сезишпей уктап атышкан эле. Атүгүл бирөөсү катуу коңурук тартып аткан.

Альберт терезе пардонун жылчыгынан сырттагы караандын ар бир кыймылын байкап, аңдып турду. Ал да кудум эле өзүлөрүнүкүнө окшош кара чүмбөт кийип алыптыр. Колунда кара мээлей, артында асынган бир нерсеси бар экен. Анысы балким, автомат, мылтык же кылыч болушу мүмкүн. Ал кадимки кинодогу нинзаларды элестетип турду. Алиги асылып турган кара мээлейчен, чүмбөтчөн киши терезенин айнегин колундагысы менен чоң тегерек айлана кылып сызып алды да ага желим баштыкка окшогон бир нерсени жабыштырып туруп, айнектеги тегерек болуп чийилген сызыкты колунун кыры менен акырын бир сыйра чапкылап анан айнекти түртүп койду эле "пук" эткен акырын дабыш чыгып айнек чоң оюкча болуп оюлуп калды. Оюлган тегерек айнекти жабышылган желимге окшогон бир нерсеси менен кошо ары жакка коюп, терезенин экинчи кабатын дагы ошентип чийип алып, ошондой ыкма менен оюп алды. Палатанын айнек терезесинен киши өткөндөй кадимкидей оюкча, өткөөл пайда болуп ошол аркылуу алиги караан белиндеги жибин чечип, палатанын ичине эч дабыш чыгарбай сойлоп кирди.

Альберт өздөрүнүкүнө окшогон кара чүмбөтчөн бул кишинин жөн келбегенин, атайын өзүн өлтүргөнү келгенин сезип алдын ала коргонгонго курал таппай, ары жакта жаткан чай кайнаткычтын шнурун колуна кармап кайра төшөгүнө кыймылсыз жатып калган эле. Алиги кара чүмбөтчөн акырын дабыш билгизбей терезеден полго секирип түштү да бирөөлөрү ойгонуп кеткен жокпу дегендей сактана айланасын бир сыйра карап алды. Анын ушунчалык жеңилдигине, эч бир шырп эткен да дабыш билгизбей ууру мышыкча басканына баа берип көзүнүн кыйыгы менен анын кыймыл-аракетин карап турду. Алиги караан шырп алдырбай эшик жакка жыла басып келди да акырын каалганы ачып коридордогу медсестра кызга көз жүгүртүп алды. Анан кайра эшикти жакшылап жаап бекитип, кичинекей кызыл болуп күйгөн кол фонаригин күйгүздү да кимдир бирөөнү издегендей кызуу уйкуда жаткандардын жүзүнө жарык бере үңүлө кунт коюп карап жатты.

Экөөнү карап бүткөн соң бери көздөй Альберт жакка басып келди. Ичке кызыл жарыкты бетин көздөй жарык кыла бергенде эртеден бери анын ар бир кыймыл-аракетине кунт коюп карап турган Альберт өтө шамдагайлык менен дароо эле алиги колундагы шнур менен тигинин пистолетин кармап турган сол колуна орой салып анысын кагып түшүрдү. Тигил мындай ылдамдыкты, күтүлбөгөн кол салууну күтпөсө керек. Антип-минтип эсине келгиче тигини болгон күчү менен тумшуктан ары басып калды. Анын колундагы кызыл фонариги түшүп кетип бурч жакка камгактай учуп барып түштү. Кандай кулап түшсө кайра ошондой эле ылдамдыкта бир секирим менен кайра бутуна туруп калды. Бул мезгилде Альберт да ордунан туруп, тигинин кол салуусун күтүп калган эле. Алиги табышмактуу кара чүмбөт кийген неме өтө тездик менен Альбертти көздөй кол шилтегенде анын ар бир соккусун жеңил гана тосуп коюп атты. Альберт да тигинин чыгыш элинин мушташуу ыкмаларын жакшы өздөштүргөндүгүн, оңой жоо эмес экендигин сезе өтө аяр, так жана тездик менен согушуп атты.

Экөө тарса-турс түшүшө мушташып атканда ызы-чуудан кроватта жаткандар да ойгонуп кетишип, караңгы палатанын ичинде эмне болуп жатканын түшүнүшпөй бирөөсү ордунан тура калып жарыкты күйгүзгөнү эшикти карай тап берди. Бирок ага жетпей желкеге урулган катуу соккудан төбөсү менен барып жер сүзүп оңкочук атып кетти. Караңгы палатанын ичи тарса-турс, ызы-чуу эле болуп атты.

Бир маалда эшиктен медсестра кыз кирип келип жарыкты жандырганда укмуштуудай коркунучтуу көрүнүшкө туш болуп, аз жерден бакырып ийе жаздады. Палатадагы оорулуулардын экөөсү полдо, бирөөсүнүн көзү алактап кроватта чүмкөнүп жатыптыр, кандайдыр кара чүмбөтчөн киши менен Альберт мушташып атыптыр. Экөө эшиктен кирген медсестра кызга көңүл бөлүшкөн да жок. Кара чүмбөтчөндүн колунда бычагы бар экен. Альберт анын бычак кармап турган колун кармап экөө тирешип атыптыр. Бир маалда Альберт аны сол колу менен катуу шилтеп калды эле ал эки-үч кадамдай жерге томолонуп түштү да ошо жаткан калыбында эле колундагы бычагын Альбертти көздөй ыргытты. Альберт өтө тездик менен буйтап кеткенде кош миздүү бычак кроваттын жанындагы ак тумбочкага сайылып калды.

Медсестра коркконунан бакырып жибергенде алиги жерде жаткан кара чүмбөтчөн киши ордунан атып туруп аны томолото чапты да узун коридорго атып чыкты. Ошол маалда Альберт кроваттын алдына учуп кирип кеткен пистолетти таап ала коюп анын артынан коридорго чуркап чыкты. Узун коридордо ары көздөй өтө ылдамдык менен чуркап бараткан чүмбөтчөндү желкесине мээлеп туруп, кайра ойлоно түштү да бут жагына атып калды. Ал катуу күүсү менен полго томолонуп түшүп кайра ордунан турууга аракет жасады. Экинчи жолу атылган ок анын сол ийнине тийди.

Линеолиум төшөлгөн пол кызыл-ала боло ал бир бутун сүйрөй али да болсо жанталаша жакын турган терезе жакка умтулду. Бирок ошол кезде Альберт чуркап келип пистолеттин арты менен аны желкеге сокту. Ал кыймылсыз жатып калганда гана кара чүмбөтүн сыйрып алып өңүнө бир сыйра көз жүгүртө кайра кийгизип таштады. Анан кайра палатасына чуркап барып "сотовый" телефонун ала коюп кимдир бирөөлөр менен сүйлөшүп атты. Бул маалда коридор ичи ызы-чуу болуп, ары-бери чуркап атышкан оорулуулар көбөйүп кеткен эле.

Арадан он мүнөткө убакыт жетпей эшиктен колдоруна автомат, пистолет кармаган эки-үч кара чүмбөтчөн кишилер атып кирип келишип дароо жерде кансырап жаткан кишини колтуктан алышты да кандай тездик менен пайда болушса кайра ошондой эле тездик менен көздөн кайым болуп кетишти. Алар кетишкенден кийин да дубалга кыдырекей болуп туруп калышкан оорулуулар ордуларынан былк этишпей жардана карап турушту. Алардын арасына Альберт да чыгып акырын кошулуп калды. Бул эмне болгон кансырап жаткан кара чүмбөтчөн киши, сырттан кирген кара чүмбөтчөндөр кимдер, оорукананын ичинде эмне болуп жатканын эч кимиси түшүнбөй жатышты.

Бир аз убакыттан кийин алар сырттан кирген беш-алты милиция формасын кийген кишилерди көрүшкөндөн кийин гана жандана башташты. Бул мезгилде алиги кара чүмбөтчөндөр эбакта эле издерин суутуп кетишкен эле.

Ооруканадагы бул ызы-чуу көпкө чейин унутулбай оорулуулар бир топко чейин кеп-сөз кылып жүрүштү. Бирок эмне болгон кара чүмбөтчөндөр экенин эч кимиси түшүнүшкөн жок. Кылмыштуулукка каршы күрөшүү боюнча ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери келип, окуя болгон палатадагыларды сураганда алар менен кошо Альберт да эч нерсе билбеген киши болуп койду.

Качкын

Ошондон үч-төрт күн өткөндөн кийин Альберт ооруканадан чыгып кетти. Аябай толугу менен айыкпаса да анча-мынча аксаганы болбосо кадимкидей эле басып калган болчу. Кайрадан бешөө өздөрүнчө чогулушкан соң кезектеги пландарын түзүп жатышты.

- Эң биринчи кезекте Ян Густтун командасын, же тагыраак айтканда, шайкалуу бандасын түп-тамырынан бери жоготуубуз керек. Антпесе биздин ар бир кадамыбызга, ишибизге жолтоо болуп, кедергисин тийгизишет.

- Ооба, адегенде биринчи кезекте Ян Густту, корейсти кармаш керек. Алардын жол башчысын туткундасак калгандарын жеңил-желпи моюн сундуруп өзүбүзгө баш ийдирет элек.

- Баса, айтмакчы, анын өзүн кантип кармайбыз. Бүгүн Ташкентте болсо, эртең Душанбеде, бүрсүгүнү Алматыда же биякта, же болбосо Россиянын дагы бир булуң-бурчунда жүрөт. Ал биздин бошоп кеткенибизди билгенден кийин мурдагысынан да сак, кыраакы болуп калат да. Ал оңою менен бизге эми карматпайт. Анын точкаларын да жакшы билбейбиз. Карамагында канча киши иштээри жөнүндө да так маалымат жок.

Спартак бир нерсени эстегендей ордунан атып туруп, эки колун бири-бирине жалгаштырып бооруна алды:

- Алардын баарын билсек болот, тиги туткунубуз жакшы болуп калыбына келсин, ошол аркылуу баарын билебиз. Акча сунуш кылып алдасак да, коркутсак да, кыйнасак да Ян Густтун бүт жүргөн-турган даректерин алыш керек.

- Айтпай койсочу?

- Айтпаганда кайда барат эле, мажбурлайбыз. Только аны качып кетпеш үчүн катуу кайтарууга алыш керек. Эсиңерде болсун, ал дагы оңой жоо эмес, мушташуунун бардык ыкмаларын жакшы өздөштүргөн жигит экен. Жалгыз отурганда күтүүсүздөн кол салып жибербесин.

- Кудай сактасын. Биз дагы ага моюн сунуп туруп бербейбиз да. Баса айтмакчы, анын улуту кайсыл экен?

- Менимче, корейс го.

Ал жигит жаткан экинчи кабаттын бөлмөсү дайыма сыртынан бекилүү, кайтарууда турду. Качып кетпеш үчүн короодогу иттерди бош кое беришкен эле. Аны Спартактан башкасы төртөө кезек менен кайтарып атышты. Күндө бир маал Спартак өзү кирип, бир сааттай сүйлөшүп, акырын анын тамырын тартууга аракет кыла баштады. Ал жигит "Мен Ян Густту жакшы билбейм, болгону акчага жалданма киши өлтүргүчмүн. Акчасы көп заказ болсо кимге болсо да кете берем" дегенден башканы айтпай атты. Акыры бирден, экиден сөзүнөн кармап отуруп, туюкка алып барып такап, Ян Густтун өзүнүн кишиси экенин болгондо да анын оң колу экенин билип алды. Спартак сыртка чыгып кетип баратып күзөттө турган Хамидге акырын шыбырай кетти:

- Мына акырындап катуу байланган жип жана баштады. Аны сыксак да баарын айттырабыз, эгер айтпаса тирүү кое бербейбиз.

Ошондон үч жума өткөндө Спартактын тобу ызы-түшүшө бир сыйра катуу дүрбөп алып анан басылышты. Окуя мындайча болду. Күзөттө турган Алмазды Эрбол жаңы эле алмаштырган эле. Аңгыча тиги жигит жаткан бөлмөнүн эшиги акырын тарсылдап калды. Эрбол эшикке басып келип: "Сага эмне керек, эмне тарсылдатып жатасың?" - деп сурады.

- Туалетке баргым келип атат.

Эрбол эшикти ачып аны туалетке чейин узатып барып кайра алып келгенде сактыкка кордук жок дегендей Эрболдун колунда пистолети бар болчу. Арадан бир саат өтүп өтпөй жигит кайрадан эшикти тарсылдатып суу сурады. Бул жолкусунда Эрбол катуу чекилик кетирди. Телевизордо кино көрүп отурган, ошол бойдон ордунан туруп ары жактагы муздаткычтан бир бөтөлкө лимонад алды да эч нерседен бейкапар эшикти ачты. Демейде дайыма колунда жүрчү пистолети бул жолкусунда чөнтөгүндө салынуу болчу. Күтүлбөгөн жерден ушунчалык чагылгандай тездик менен урулган соккуга Эрболдун колундагы лимонады ыргып кетип килем дорожканын үстүнө учуп түштү. Кайра ордунан атып тургуча тиги жигит аны дагы бир жолу чекеге тепкенге үлгүрдү. Ал ошол боюнча турган жок, эсин жоготуп койду.

Ортодо эки-үч мүнөт убакыт өткөндө коридордо кокусунан өтүп бараткан Алмаз жерде чалкасынан томолонуп жаткан Эрболду көрө коюп дароо аткан октой учуп жетип барды. Туткун жигит жаткан бөлмөнүн эшиги ачык болчу. Ал бөлмөгө атып кирди да тигинин качып кеткенин көрүп дароо үйгө чуу көтөрдү. Аркы бөлмөдөгүлөр "эмне болду?" дешип дароо жетип келишип иштин чоо-жайын түшүнүшө пистолеттерин алып, үйдүн ичин тинте башташты. Туткун жигиттин эшик аркылуу чыгып кетиши мүмкүн эмес болчу. Анткени баары бир берки жакта тигилер отурган бөлмө аркылуу өтмөк. Бирөө болбосо бирөө байкап калмак. Ал ылдыйкы кабаттын терезеси аркылуу чыгып кетиптир. Аңгыча короонун ичиндеги иттердин үргөнү угулуп, "тарс" этип эки жолу атылган пистолеттин үнү чыкты. Бери жактагылар дароо ошол жакка чуркап жөнөштү. Короодогу бош жүргөн эки дөбөттүн эки жерде суналып жатканын көрүшүп, андан ары короонун дарбазасына учуп жетишти. Туткун жигиттин жаңы эле чыкканын баары сезип турушту. Мындайда бир мүнөт убакытты да колдон чыгарбоо керек экенин баары түшүнүшө дароо короонун сыртына атып чыгышты. Алиги жигиттин таксиге отурганын көрүшө ошо замат баары туш-тушка чачырады. Бири короодогу машинени от алдырды, экинчиси көчөдө кетип бараткан машинелерди токтотууга аракет жасады.

Спартак ары жактагы кошунасынын короосунда турган мотоциклди көрө коюп эки-үч аттам менен ага жетип барып от алдырды да, дарбазанын кичинекей эшиги аркылуу сыртка чыгып кетти. Ушунчалык тездик менен иштелгендиктен кошунасы сыртка чуркап чыгып мотоциклин ким айдап кеткенин көргөнгө үлгүргөн жок. Мотоцикл эки тарабы бийик, калың бактуу чоң асфальт жол менен төмөн шаарды карай учуп кетип бараткан ак волганын соңуна түштү. Бактыга жараша шаарды карай катуу ылдамдык менен кетип бараткан бир гана ак волга болчу. Ал эми ошол багытта кетип бараткан жеңил машинелердин маркалары да, түстөрү да башка эле. Спартак мотоциклди болгон катуу ылдамдыгына салды. Күн жаңыдан уясына кирип келаткан маал болчу. Бир маалда волга жайлай түштү да жолдун тияк-биягына бир чыгып алдында келе жаткан машинелерди сүзүп кала жаздап барып жолдун четине чыга берип бир аз токтоду да кайра ордунан козголду. "Сыягы туткун жигит таксистти бир балээ кылды окшойт", деп ойлоп койду ичинен Спартак. Бул мезгилде мотоцикл менен ак волганын аралыгы бир топ эле жакындап калган болчу. Мотоцикл ак волганы кууп жете бергенде ичинен алиги жигит башын чыгара пистолетин мээлей берди эле атканга үлгүртпөй Спартак бөлөк капталына өтүп кетти. Тигил улам улам алдын тороп мотоциклди алдыга чыгарганга мүмкүнчүлүк бербей жатты. Экөө куушуп отуруп көп өтпөй эле шаарга кирип келишип көпчүлүк кыймылга аралашып кетишти. Бирок волга улам бир ээн көчөгө салып экөөнүн аралыгы бирде жакындап, бирде алыстап кетип жүрүп отурушту.

Бир мезгилде Спартактын оюна бир нерсе түшө чөнтөгүнөн пистолетин сууруп чыгып бир колу менен рулду башкара арткы эки дөңгөктү мээлей баштады. Удаа-удаа беш-алты жолу пистолетинен ок чыгарган соң айдап келаткан мотоциклин кичине жайлатты. Ошо маалда катуу ылдамдык менен келаткан волга ары-бери чайпала жолдун четине чыга берип катарлаш турушкан кичине киоскилердин бирөөнү сүзүп барып токтоду. Бири-бирине катарлаш, жанаша коюлган темир киоскилердин удаасы менен эки-үчөөсүнүн айнектери быркырап сынып кетти. Спартак мотоциклин бир топ ары жакка айдап барып токтотуп, бери көздөй жөө басып келди. Бирок бетибашы жарылып жаткан алиги туткун жигитти алып кетүүгө же ошол жерден өлтүрүп салууга эч мүмкүнчүлүк болбой калды. Анткени алардын артынан удаалаш эле келген МАИнин машинелери жетип келип волганын ичин текшерип жатышкан эле. Анын үстүнө эки автоинспектор мотоциклдин жанына келишип, анын ээсин издеп айланасындагы кишилерден сураштырып жатышкан болчу.

- Негизи ушул жер кырсыктуу жер, мындан жарым ай мурда тээтигил жерден бир машине жарылып эч нерсеси калбай күйүп кеткен, - деген эки кишинин сүйлөшүп атканын Спартактын кулагы чалып калды. Аңгыча үймөлөктөшкөн элдин арасында жүргөн Алмазды көрүп анын машинесин карай кадам шилтеди. Эки адамдын кызыл-ала канга боелгон кыймылсыз денелерин "скорый" менен ооруканага алып кетишти.

Кайрадан кара чүмбөтчөндөр

- Анын кайсыл ооруканада экенин билдиңерби?

- Ооба, реанимацияда капельницада жатат, ал эми таксисттин өлгөн денесин моргго алып кетти.

- Аны биротоло өлтүрүп тынчытуу керек же кайра алып келүү керек.

- Кайра алып келүү мүмкүн эмес, жанагыдай ахывалы менен жок эле дегенде бир же эки айдай жатат.

- Анда анын көзүн биротоло тазалаш керек, антпесе биздин негизги точкабызды, уюгубузду, кээ бир сырларыбызды билип калды. Анча-мынча эсине келди дегиче өзүнүн кишилери менен дароо байланышышы мүмкүн.

- Эх, жаль бул аркылуу көп нерсени билсек болот эле. Мейли, бир кишиге болсо да душманыбыз азаят. Эмне кылалы, бул операцияны качан баштайлы?

- Убакытты созбоо керек, эртең күүгүм ченде анын жаткан жерине барабыз. Күндүз барып алдын ала ал жөнүндө жакшылап маалымат алып, акырын барып пландаштырып келгиле.

Күүгүм талаш реанимация бөлүмүндө оор ахывалда жаткандардын бир туугандары, жакын санаалаштары улам бири келип, бири кетип атты. Анын жооптуу врачы келген кишилердин ар бирине оорулуунун ал-ахывалын түшүндүрүп берүүдө. Акырындап келген клиенттерди кабыл алуу убактысы бүтүп, жооптуу врач ордунан козголо, клиент кирчү эшикти ичинен илмей болуп ошол тарапты көздөй кадам таштады. Аңгыча эшик шарт ачылып, кайдандыр-жайдандыр караңгылыктан босогодо кара чүмбөтчөн киши пайда болду да анын кекиртегине үн чыкпас пистолет такады:

- Чышш-ш, акырын унчукпа. Артыкбаш кыймыл жасадым дегиче жаныңдан үмүт этпе.

Врачтын көзү алая эч нерсе дей албай артка кетенчиктей берди. Бир маалда алиги, чүмбөтчөн башын ийкеп белги кылды, ары жактан колдоруна пистолет-автомат кармаган кара чүмбөтчөн дагы эки-үчөө кирип келишти да дабыш чыгарбай ары жакка өтүп кетишти. Эч нерсе түшүнбөгөн врач эки көзүн алаңдата тигилерге жалооруй жалдырай кетти:

- Силер кимсиңер, кимге келдиңер? Деги оорулууларды өлтүрө көрбөгүлө.

- Коркпо, биз эч кимге тийбейбиз. Андан көрө артык баш суроо бербе, аман калам десең биздин айтканыбыз менен бол, - анын кекиртегине пистолет такаган боюнча өзүнүн кабинетине алып барды да сыртынан бекитип салышты. Анан бир маалда Спартак бир нерсе эсине түшкөндөй анын кабинетин шарт ача ичине кирип барып, телефондун проводун бычак менен кесип таштады. Алиги врач жаңыдан кандайдыр бир жакка чалганы жаткан экен. Ага ачуулана алиги кош миздүү бычагы менен телефонду тең экиге бөлүп салды.

- Артык баш кыймыл жасаба дебедим беле, же сага да бул дүйнө кызыксыз болуп калдыбы? - жүрөгү түшө бетин калкалап турган врачты жаман көзү менен карай, кайра сыртка чыгып кетти. Ары жакта келе жатышкан медсестраларды да кармап алып, ооздорун басыша алиги кабинетке кийирип салышып, сырттарынан бекитип ташташты. Анан дароо өздөрүнүн пландары боюнча иш-аракеттерди жүргүзгөнгө өтүштү. Капельницада жаткан алиги жигитти бат эле таап алышты да өйдө жактагы узун түтүкчөнүн оозун сууруп алып аба кийирип салышты. Бир маалда алиги жигиттин эриндери диртилдей, титирей баштады. Ал акыркы ирет көзүн ачып алып ошол боюнча ордуна былк этпей тынчып жатып калды. Бирөөсү колундагы кара мээлейин чечип тигинин кан тамырын кармап көрдү да бүттү дегендей белги берди. Дагы бирөөсү ары жактан шприц алып келип оң жак ийинине сайып туруп кандайдыр бир суюктукту куюп таштады. Бир аздан кийин "бүттү" дегендей бири-бирине баш ийкеше башка оорулууларга бир сыйра көз жүгүртүшүп, ары көздөй басып кетишти. Камалып жаткандардын эшигин сыртынан акырын ачып салып, караңгыда кандай кокусунан пайда болушса кайра ошондой караңгылыкка сиңип кетишти. Алар ары жакта турган машинеге отуруша кара чүмбөттөрүн чечишип, акырын келген тараптарын көздөй жылып жөнөштү. Жолдо баратканда Альберт өзүнчө күлүп койду:

- Турмуш негизи оош-кыйыш болуп алмашылып турат деген чын. Бул жигит мен ооруканада жатканда атайын мени өлтүргөнү келди эле. Эми минтип тескерисинче ал ооруканада жатканда мен келип аны өлтүрүп кеттим, - анын сөзүнө баары каткырып күлүп калышты.

Машине шаардан чыгып ошол калыбында Чоңарык тарапка сызып кетип баратты.

Укмуштуу кабар

Ошол күнү Хамидден башкасынын баары үйдө болчу. Ал кандайдыр бир иштер менен калаага кеткен боюнча дайын жок. Спартак залдагы диванда отуруп телевизордон жаңылыктарды көрүп аткан. Бир маалда берки бөлмөдөгү Алмаз, Альберт, Эрболду өзүнө чакырып калды.

- Эмне болду тынччылыкпы?

- Тиякты карагылачы, - ал телевизор жакты көрсөтүп диван-креслого чалкалай отура кетти. Беркилер да диванга отуруша унчукпастан телевизорду былк этпей карап калышты. Телевизордо милиция формасын кийген, чини полковник бир киши сүйлөп жаткан эле.

"Бул өтө коркунучтуу кылмышкердин чыныгы аты Шамил, улуту чечен, 1953-жылы туулган. "Спартак" деген наамды түрмөдө жашыруун кызматта иштеп атканда алган. Чыгыш элинин да, европалыктардын да мушташуу ыкмаларын, эң жакшы өздөштүргөн. Он кадам жерден бычак менен жазбай, таамай көздөгөн чекитине урат, көзгө атар мерген. Союз чачырагандан кийин ал түрмө жабылып, азыр өз алдынча топ түзүп алып СНГнын бардык жерлеринде кылмыштуу иштерди жасап жүрөт. Алардын тобунда мурун жашыруун түрмөдө кызмат өтөшкөн бардык жагынан жакшы машыгышкан жогорку деңгээлдеги профессионал спортсмендер бар. Алар көпчүлүк учурда кылмыш жасашаарда кара чүмбөт кийип жүрүшөт. Анын карамагында канча адам бар, уюгу кайсыл жерде азырынча белгисиз. Бирок алар жөнүндө көптөгөн маалыматтар келип түшүүдө. Мындан бир жыл мурун Гурьево деген шаарда бир фирмада иштеп жүрүп кылмыш жасагандыгы үчүн түрмөгө отуруп, кароолчулардын эсин оодара чаап, ал жактан качып кеткен. Көп өтпөй эле өзүнчө топ түзүп алып, кечке маал ошол өзү иштеген фирмадагылардын баарын атып өлтүрүп, имаратын өрттөп ийген да көздөн кайым болгон.

Андан көп өтпөй эле Алматы шаарындагы атактуу "Казинодогу" бай кишилердин акчаларын, баалуу буюмдарын кара чүмбөт кийип алып тоноп кетишкен. Бирок алардын бирин да өлтүргөн эмес. Тонолгон акчаларынын жалпы суммасынын эсептей келгенде миллионго жеткен. Мындан эки ай мурун Кытай-Тажикстан чек араларындагы "Каратоо" деп аталган тоо бетиндеги жолдо кандайдыр бир каракчылар менен алардын кандуу кагылышуусу болгон. Атышууда каракчылардын көпчүлүгү окко учкан. Ал эми кара чүмбөтчөндөрдүн бири да өлүшкөн эмес. Анткени алардын баары башынан машыгып жүрүшкөн көзгө атар мергендер. Душанбе шаарынын четиндеги бир айылда эки кабаттуу универмагды жардырган да ушулар деген версиялар айтылууда, бирок ал так эмес. Кыскасы, "Спартак" наамын жамынган чечен жигит кылмыш ишин дагы эле улантууда. Ал өзүнүн кара чүмбөтчөндөрү менен Россиянын, Орто Азиянын бардык булуң-бурчтарында шимшилеп жүрүшөт. Кимде көп акча болсо карактап, тоноп кетишүүдө. СНГнын бардык мамлекеттерине эскертүү, кара чүмбөтчөндөрдөн сак болгула. Кимде ким бул кылмышкердин кайсыл жакта экенин дайнын айтып келсе жүз миң сом сыйлык берилет". Алиги киши телевизордон сүйлөп жатканда Спартактын сүрөтүн капталынан дагы, бет маңдайынан кылып дагы кайра-кайра көрсөтүп атты.

Телевизордо кулактандыруу бүтүп, башка программаны көрсөтө баштаганда аны өчүрүп салышты да баары үнсүз мелтиреп унчукпай туруп калышты. Бир маалда Спартак акырын ооз учунан "күңк" этти.

- Кызык, кандайча бул маалыматтын баары аларга түшүп калды экен?

- Бул маалыматтарга Ян Густтун да катышы болуп жүрбөсүн?

- Мүмкүн. Баарынан эң коркунучтуусу, биздин ар бирибиздин аты-жөнүбүздү да тигилерге маалымдап коюшу мүмкүн. Анда иш чатакка айланат. Ошондуктан кандай жол менен болсо да алардын көзүн тазалаш керек.

Баары тымтырс болуша унчукпай туруп калышты.

- Иш анча дурус эмес. Мени бирөө болбосо бирөө билип же таанып калчу болсо, сөзсүз тияк жакка кабарлап коюшу да мүмкүн?

Бардыгынын ошол күнү көңүлдөрү чөгүп жүрүштү. Өчөшкөндөй ал күнү Хамид да келбей калды, а түгүл каякта экенин, дайынын да билдирген жок. Үйдө отурушкан төртөө мунусуна кошул-ташыл тигиге да сарысанаа боло башташты.

- Хамидге эмне болду, эки-үч сааттын ичинде келип калам деди эле го?

- Ян Густтун шайкасынын кылтагына илинип калган жокпу?

- Андай болушу мүмкүн эмес, өзүнүн жекече иштери чыгып кармалып атат го? Азыр келип калышы керек.

- Ошентсе да дайынын билдирип турбайбы.

- Мейли эми келип калаар, ага кабатыр болуунун зарылчылыгы деле жок.

Алар Хамидди түн ортосуна чейин күтүштү, бирок ал кеткен боюнча кайрылып келген жок.

Алгачкы кагылышуу

Бул жакка өмүрү келбегендиктен Хамид үчүн Бишкек калаасы анча тааныш эмес болчу. Короодогу машинени айдап кетпей көчөдөн такси кармап кеткен. Өзүнө ылайыктуу кара шляпа менен булгаары куртка издеп чыккан эле. Шаарды жакшы билбегендиктен адегенде түз эле "Айчүрөк" универмагына айдатып барды. Эки сааттай кыдырып жүрүп ал жактан өзүнө жаккан ылайыктуу эч нерсе таппады. Шаардагы базарлардын болгон точкаларын билип алып Аламүдүн, Ортосай, атүгүл Дордой базарларына чейин барып келди. Көчөдөгү кийим саткан дүкөндөрдү кыдырды, бирок өзүнүн издегендерин тапкан жок. Тапканы менен көңүлүнө жакпай атты. Кандайдыр кафе-барга кирип, эки кружка пиво алып шашпай ичип отурду. Аңгыча аппак балтырларын көрсөтө кыска юбка кийинишкен эки кыз келип: "Бул жер бошбу?" - деп Хамидге кайрылышты эле ал бош дегендей башын ийкеп койду. Бирөөсү барып эки кружка пиво, анан виного заказ берип келди. Алдыларына алып келген пиводон ууртап коюшуп, ста- | кандагы винону тартып жиберишти да чөнтөктөрүнөн тамеки алышып түтөтүп киришти. Кружкадагы пиво түгөнгөндө кайрадан дагы заказ берип алдырышты. Бул мезгилде Хамид бир кружкасын түгөтүп, экинчисин ичип жаткан эле. Улам-улам аны карап коюп өздөрүнчө сүйлөшүп отурушкан кыздар бир аз кызып калышканда Хамидге тийише кетишти.

- Жалгыз эрикпей биз менен кампаниялаш болуп отурбайсызбы?

Хамид кружкадагы пивосун түгөтүп бүтүп, жаңы эле кетейин деп даярданып жаткан. Аңгыча булардын өздөрү тийишип калганынан атайын качып кеткендей болбоюн деп отуруп калды. Алар менен бир аз сүйлөшүп отурган соң өз ара тааныша кетишти. Экөө аттарын атап республикалык ооруканада медсестра болуп иштетээрин айтышты. Тигилердин каалоосу боюнча Хамид дагы бир бөтөлкө вино алып келди. Үйгө кайтканга убакыт али эрте болчу, бир аз болсо да баарлашып, көңүл ачкысы келди. Бир бөтөлкө вино аларга аз болуп дагы алдырышты. Андан соң ысык тамак да алдырып ичишти. Үчөө ал жерде кеминде эле үч сааттан ашык отурушту. Хамиддин акчалуу экенин, кыргыз эмес башка улуттан экенин билип калышкан экөө ого бетер ага жабышышты да калышты. Хамидге караганда экөө бир топ кызып калган эле. Сыртка чыгышканда күн уясына батып бараткан. Экөө жигитти эки жагынан колтуктап качып кетчүдөй катуу чырмалышып алышты.

- Эми кайакка барабыз? - Экөө Хамидди карады эле ал унчуккан жок. Хамид оюнда буларды такси кармап акчасын төлөп жөнөтүп жиберип анан кетейин деп келаткан. Аңгыча бирөөсү: "Парктагы отургучтарда бир аз отура туралычы" деп сунуш кылып калды. Хамид буга каршы болгон жок. Үчөө бир аз аркы-беркини сүйлөшүп отурушту. Бир маалда бир нерсе эсине түшкөндөй Хамид саатын карады эле жетиге чукулдап калыптыр. Эртең мененки тогузда чыгып кеткен боюнча жүрүптүр, убакыттын бат эле өтүп кеткенине таң калды. Дайнын айтып кабарлап койгонго өзү менен такай алып жүрчү телефонун да унутуп калыптыр. Шашыла ордунан турду.

- Силер мени кечирип койгула, кыздар. Ме, бул акчага такси менен үйүңөргө жетип алгыла! - ал чөнтөгүнөн тутамдап акча алып чыкты да, санабай туруп алардын колуна карматты. Анан тигилердин "Сен каякка? Кое тур" дегенине болбой шашыла бери басып жөнөдү.

- Дарегиңди айтып койчу, дарегиң кандай? - деп артынан кыздар кыйкырып калышты эле укмаксан боло шашыла басып жөнөдү.

- Патруль кызматындагы ага сержант Исаев, документиңизди көрсөтүңүз? - оң колун чекесине такай честь берип алдын торогон эки-үч милиция формасын кийген жигиттерге таңгала токтой калды. Булар жанатан бери мунун ар бир кыймылына көз салып тигиндейирээкте аңдып турушкан эле. Мындайды күтпөгөн Хамид дароо эле документинин жоктугун айтып таштады. Мунун кызуу экенин, анын үстүнө башка улуттагы жигит экенин сезишкен эргулдар дароо эле буга чап жабышышты.

- Азыр паспорт режими экенин билесиңби? Биз менен бөлүмгө барасың, ал жактан териштиребиз. - Хамид эмне деп жооп берерин, эмне кыларын билбей туруп калды. Балким, соодалашып көрбөймүнбү деп ичинен ойлоду да чөнтөгүнөн акчаны ууштап чыгып тигилерге эки жүз сом карматты.

- Эми кете берсем болобу?

Кызуу башка улуттагы жигиттин чөнтөгүндө акча көп экенин көрүп калышкан тигилер ого бетер асылып калышты.

- Бул аз.

- Дагы канча керек силерге?

- Алдагы чөнтөгүңдөгүнүн жарымын бересиң. Анан кайда кетсең айда кет, экинчи көзүбүзгө чалдыкчу болбогун.

Хамиддин чөнтөгүндө эки миң доллар, анан беш миң сом акчасы бар болчу. Булардын бетпактыгына ачуусу келе түштү.

- Андай болсо бир тыйын да албайсыңар.

- Ошондойбу?

- Ошондой.

- Анда сени менен тигил жактан, опорный пункттан сүйлөшөбүз. Ал жакта мындан да хуже болот. Ойлон жакшылап.

- Мен эч кимге залал келтирген жокмун, жөн эле кызуу үйгө кетип баратам, туурабы. Силердин тигил жагыңарга алып барууга акыңар жок.

- Сен мага үйрөтпө, жигит, аны тигил жакка барганда сүйлөшөбүз. Сага совет бийлигин ошол жактан көргөзөбүз, бирөөсү рация менен кимдир бирөөлөрдү чакырды эле беш-он мүнөт өтпөй милициялардын машинеси келип токтоду. Экөөсү аны эки колдон алып, машинени карай сүйрөп жөнөдү.

- Кое бергиле, өзүм эле басам, - ал колун жулкуп алууга аракет жасады эле тигилер ого бетер катуу кармап машиненин арткы орунтугуна отургузушту. Анан экөөсү эки жагына отура каяккадыр алып жөнөштү. "Бул эмне болгон жигит экен?" - деген айдоочунун суроосуна: "Башка жактан келген окшойт, жанында эч документи жок. Мас да экен, кыйшалактап биздин кыздарга асылып, тийишип атыптыр. Анысы аз келгенсип кыйын болуп бизге секиргенин кантесиң" деп жооп берди арт жактагынын бирөөсү.

- Мунун кыйын экендигин, желин азыр эле тияк жакка барганда чыгарып коебуз.

Машине жүрүп отуруп "милиция" деген жазуусу бар эки кабаттуу үйдүн жанына келип токтоду да алиги экөө эки жактан жетелей ошол жакка алып жөнөштү. Эшикке кире берээрде токтотушуп дагы бир жолу сынап көрүштү.

- Мына уже жеттик, акыркы жолу эскертем, эгер чөнтөгүңдөгү акчаңдын жарымын берсең ушул жерден эле дароо кое беребиз. Бербесең тигил жактан бүт акчаңдан айрыласың. Тиги баары бир моюн бергиси келбей турду.

- Аны көрө жатарбыз.

- Өтө эле тың жигит көрүнөсүң, - тигил экөө ачууланыша аны делдектете нөөмөт бөлүмүнө сүйрөп киришти. Ал жакта өзү сыяктуулар көп экен. Аларга көңүл бөлүшпөй милициялардын бири кирип, бири чыгып атат. Нөөмөттө телефондун жанында отурушкан эки милицияга телефондор удаа-удаа чырылдап, бирөөлөргө урушуп жооп берип, экинчисиникин кагазга жазып, айтор, бир мүнөт тыным алышпай иштеп жатышты.

- Бул ким экен? - деп койду ары жактагы мурутчаны.

- Сыягы, башка жактан келсе керек, өтө тың жигит экен. Өзүнчө эле "герой", акчасын көрсөтүп "баары бир бошоп кетем" деп мактанат. Паспорту да жок, өзү да мас экен. Кыздарга тийишип жаңжал чыгарып аткан жеринен кармап келдик.

Погонунда капитан чини бар алиги мурутчан ордунан турду да Хамидди башка бөлмөгө алып кетти.

- Жүрү тиякка, - ээн бөлмөгө киришкен соң, Хамидди опузалап кирди.

- Кана, чөнтөгүңдө эмне бар, бүт алып чык да тиги столго кой. Балким, героин бардыр? Бизден жашырам деп ойлобо, баары бир таап алабыз, анда жаман болот.

Хамид эмне кылсам деп ойлонуп калды эле тиги мурутчан жигит бакырып кое берди.

- Мен сага эмне деп атам ыя же кичине үйрөтүп коёлубу тил алчаактыкты!

Хамид шашпай чөнтөгүндөгү акчаларды ууштап чыгып столдун үстүнө акырын ыргытып койду. Долларларды көргөндө тигинин көзү жайнап кетти.

- Чөнтөгүңдөгүнүн болгонун алып чык азыр, өзүм текшерем.

- Болгону ушул, дагы эмне керек эле? - Хамид тигинин ар бир кыймылын көзүнүн кыйыгы менен карап турду. Капитан буга да ишенбей ордунан тура калып анын чөнтөгүн аңтармакчы болуп колун салды эле Хамид аны билектен кармап калды. Ал колунун ооруганына чыдай албай болгон күчү менен бакырып жиберди.

- Кое бер колумду, акмак!

Хамид анын колун акырын кое бергенде тигил ачуулана кайра ордуна барып отурду.

- Эмне бул акчаларды биз алып алат деп ойлоп атасыңбы? Чыгаарда кайра эле өзүң аласың. Азыр күбөлөрдү чакырып келип ошолордун көзүнчө канча акча экенин санап туруп кагазга жазып аларга кол койдуруп алабыз. Чыгып кетип баратканда кайра кайтарып аласың. Биздин өлкөнүн мыйзамы ушундай жигит, - ал сыртка баш багып бат эле бирөөнү ээрчитип келе койду.

- Сен күбө болосуң, мына бобул акчалардын баарын санайбыз. Анан канча акча болсо ошончо деп бобул жерге кол коёсуң. Адресиңди да унутпай ылдый жагына жазып кой. Кагаз бул жакта сакталуу болот. Мен печать басып коем. Чыгып баратканда ушул кагаздын негизинде кайра кайрып алып кетесиң акчаларыңды.

Алиги сырттан келген киши акчаларды шашпай санап чыкты да "эки миң доллар, анан беш жүз сом" деп кайра столго койду.

Капитан күбө катары ага кагазга кол койдуртуп алды да кайра сыртка жөнөтүп жиберди.

- Эми бошсуң, кете бер. Эгер бул акча жоголуп бир нерсе болсо күбө болуп бересиң, дарегиң боюнча таап алабыз.

Ал киши чыгып кеткенден кийин капитан акчаларды өзүнүн сейфине салды да алиги кол коюлган кагазын суурмасына бекитип койду. Анан сырттагы сержантты чакырды.

- Муну тигил жакка камай тургула, ким экенин териштиребиз. Балким, бангизат сатып клиент издеп жүргөндүр?

Сырттан кирген сержант Хамидди үч кишиси бар камерага алып барып тыгып таштады. Алар чыгып кетишээри менен капитан суурмадагы кагазды кайра алып чыгып майдалап тытып күл түшүргүчүнө өрттөп салды. Анан бир аз туруп телефонду ала койду да каяккадыр чалып кирди.

Камеранын ичиндеги үчөөнүн экөөсү мас экен. Өздөрүнчө сөгүнүп-сагынып атышты. Бирөөсү болсо жупуну кийинген айылдан келгендей түрү бар. Мындай болот деп Хамид эч күткөн эмес. Эмнегедир Хамиддин кимгедир ачуусу келе түштү. Кимге ачуусу келип атканын өзү дагы билген жок. Анан кайра эшикти тарсылдата баштады.

- Сага эмне керек? - тешиктен ачуулуу бирөө тумшугун салды.

- Телефон чалып алсам болобу?

- Телефонду эмне кыласың, көчүгүңдү кысып жөн отурсаңчы. Бул жер сага Душанбе эмес.

Алардын орой мамилесине тигинин ого бетер ачуусу келе түштү. Анан кайра дагы тарсылдатты. Ары жактан жанагысы кайра келип, одураңдап бир тийди.

- Мен сага эмне деп атам ыя?! Сен сыяктуулар бул жерде толуп атат. Жалгыз эле сен эмес, тынч отур.

- Бир мүнөт телефон чалып алайын, болду. Анан тынчыңарды албайм.

- Болбойт, - ал ары көздөй кетип калды. Хамид камеранын ичин бир сыйра карап чыгып "эмне кылсам?" деп ойлонуп калды. Үстү-асты бүт бетон экен. Кудум эле Тажикстандагы эки кабаттуу универмагдын алдындагы жертөлөдөн айырмасы жок. Качып чыкканга мүмкүн эмес. Күтүлбөгөн мындай кокустукка өзүнчө ойлоно отуруп калды. Арадан жарым саат өтпөй артына эки милицияны ээрчиткен капитан кирип келди да, Хамидди көрсөттү.

- Мына, тээтигил жигитти приемник-распредге алып кетесиңер. Жанында документтери, эч нерсеси жок экен.

Экөөсү кылмышкерди алып бараткансып, Хамидди эки колунан кармаша сыртка алып жөнөдү.

- Ал эми жанагыларыңды болсо ал жактан чыкканда аласың. Менде турат, жоголбойт.

Хамид сыртка чыгып баратып токтой калып, алиги капитанга кайрылды.

- Эскертип коеюн, алдагы акчалардын бирөө эле кемичү болсо сени менен башкача сүйлөшөм.

Аны машинеге отургузушту да кайдадыр алып жөнөштү. Айлана эбакта эле капкараңгы болуп көчө кыймылы азая баштаптыр. Жыйырма-отуз мүнөттөй жол жүрүшкөн соң бийик дубалдуу короонун дарбазасына келип токтоду. Ичине кирип баратканда эшиктин алдында илинип турган "Приемник-распределитель" деген жазууну окуганга үлгүрүп калды. Нөөмөт бөлүмүндө тургандар анын аты-жөнүн, фамилиясын жазып алып, чөнтөктөрүн бир сыйра текшерип чыккан соң кандайдыр камерага алып барып сыртынан бекитип таштады. Камеранын ичи ыплас, толтура киши экен. Көпчүлүгүнүн сакалмуруттары өсүп, кирдеп жүдөп кетишиптир. Мындай жагымсыз көрүнүшкө жийиркене кабагын бүркөй, ичиркенип алды. Кайра артка бурулуп эшикти такылдатты.

- Телефон чалып алсам болобу?

- Босогону аттай элек жатып мунун деле тыңын кара! ары жактан бир милиционер келип резинка таякчасы менен тигини ичке катуу бир чапты эле өзөрө түштү.

- Эскертип коеюн дагы бир жолу ушинтип эшикти тарсылдатчу болсоң, мындан да жаман болот,- ал эшикти "тарс" эткизе жапты дагы сыртынан бекитип салды.

Бери жакта турган сакал-муруту өскөн жигит ага кайрыла күңгүрөнө кетти.

- Аларга лишний сүйлөп эмне кыласың? Токмок жегенден башка пайда таппайсың. Бул жакка түшкөндөрдү алар киши ордуна да көрүшпөйт.

- Биерде жатканыңа канча болду?

- Оу-у, он беш күндөн ашып кетти, же мени чыгарып алгандай бул жерде тааныштарым да жок. Тим эле биттеп-курттап кеттим. Карасаң, керек болсо дубалдын бетинде биттер жөргөлөп жүрөт. Он беш күндөн бери курсак тоё тамак иче элекмин. Шам-шум эткендей эптеп эле бир нерсе алып келип берип коюшат.

- Биякка эмне болуп түштүн эле?

- Кызуу болчумун. Ош базарынын жанында кетип баратсам эки мент кармап алды. Чөнтөгүмдө документим жок болчу, болгон акчаларымды шыпырып алышты да биякка алып келип тыгып ташташты. Ошондон бери бул жактамын.

- Ошон үчүн эле он беш күндөн бери жатасыңбы?

- Тааныштарың келип чыгарып кетпесе сен да ушинтип мен сыяктуу болуп жата бересиң. Ал эч нерсе эмес, жатканың үчүн күнүнө акча төлөшүң керек.

- Канча сом?

- Билбейм, күнүнө он сом болуш керек. Мен анча акчанын баарын төлөгөнгө кудуретим жок. Кантип чыгып кетем, ушул ой башымды катырат. Же тааныштарымдын дарегин билсемчи. Бул жакта паспортный режим болуп атканын билгенде паспортту өзүм менен кошо ала жүрбөйт белем.

Камеранын ичи кишинин көптүгүнөн бут коюуга жер жок экен. Бардыгы тең документи жок кармалгандар. Хамид жерге отургусу келбей кимгедир ачуулана ары-бери басып жүрдү.

Түнкү саат үчтөрдө ойгонуп кеткен бирөө алиги жигиттин дале уктабай ары-бери басып жүргөнүн көрүп кырылдаган үнү менен сүйлөнө кетти.

- Бир жерге отуруп, уктап эс албайсыңбы, жигит? Тигине тээтигил бурчта бош орун бар экен. Ошол жакка барып кыйшай, - ооз жактагы даараткананын жанын көрсөттү. Хамид анын сөзүн уккусу да келген жок.

Эртеси эртең мененки тамак деп ашкана жакка алып барып эки кесим нан менен чай берди. Хамид андан ооз тийгизи да келген жок. Анысын ары жактан бирөө сүйүнүп ала коюп жыргап жеп алды.

- Азыр буларды чанып атасыңбы, карап тур эртең эле буга жетпей каласың, - бери жакта чай ичип отурган бирөөсү каткырып күлүп калды. Эртең мененки тамакты ичишкен соң баарын кайра камерага алып келип тыкты. Көп өтпөй аларды бирден-экиден сыртка иштеткени алып кете баштады. Бир милиционер баш багып сөөмөйү менен Хамидди көрсөттү.

- Сен бери кел, кечөө тың болуп аттың эле кана көрөйүнчү күчүңдү. Ме бобул тряпканы ал да бөлмөлөрдүн баарын жууп чык.

Бурчта турган чоң нымдуу чүпүрөктү анын алдына ыргытып койду. Мындай кемсинтүү Хамидге катуу тийди. "Жуубайм!" - деп кесе жооп берип койду.

- Эмне-ее, жуубайм дейсиңби. Ничево себе, керсейгенди сага ким коюптур. Бул жак сага Тажикстан эмес. Бир-эки келтек жегенден кийин тастактап, өзүңдөн өзүң эле жорго болуп жүгүрүп каласың, - ал колундагы резинка таякчасы менен жондон ары шилтеп калды эле аны жөн гана тосуп койду. Экинчи жолу чабаарда буйтап кетти. Каны кызып кетип жакшы эле кол көтөрүп баратып Спартактын "милицияларга эч убакта кол көтөрбөгүлө" дегени эсине түшүп өзүн өзү кармап, токтотуп калды. Ары жактан эки-үчөө чуркап келип резинка союлдары менен сабап жатып калышты. Хамид өзүн араң кармады, бирок бирине да кол кайрыган жок. "Жуубайм" деп көгөрүп туруп алды. Аны аябай сабап, кайра алып келип камерага кийрип салышты. Бирок ошого да болбой көгөрүп: "Телефон чалып алайынчы?" - деп эки-үч жолу суранды эле дегеле жолотпой кагып салышты. Жазалоо иретинде ага атайылап түштө тамак да бербей коюшту. Киши катарына теңебей жаткан булардан жакшылык келбесин билип, бул жерден качуунун жолун ойлонуштура баштады. Алар уламдан-улам кемсинте бергендиктен чыдоонун чегине жетип баратты. Кечки тамактан да аны кур калтырышты. Тигилер жанталашып ичип атышкан кандайдыр бир боткону "эртең ушуга да жетпей каласың" деген сөздү эстеп мыйыгынан күлүп койду.

Кечке маал нөөмөттө тургандар Хамидди өзүнө чакырып алышып эрмектей башташты. Алар кечөөгүдөн башкалар болчу.

- Сенин улутуң эмне?

- Бул жерде улуттун эмне тиешеси бар.

- Сурап жаткандан кийин жөн жооп бер.

- Тажик.

- Тажиктердин баары сендей "борзыйбы" Же?.. Кана мындай ачык эле сүйлөшөлүчү. Көрүп турабыз, сен "гүркүлдөрдөн" окшойсуң, азыр бизге "миң сом алып келип берем" деп сөз берсең эртең эле бошотуп жиберебиз. Тааныштарың барбы бул жакта, телефон чал. Сени келип алып кетишсин.

Хамид булар менен урушуп-талашпай эле сураганын берип сый бошоп кеткиси келди. Телефонду алды да Алмаздын үйүнүн номурун бурады, тилекке каршы эч ким албай койду.

- Сен калп эле арамзаланба жигит, ары-бери жакка чалып, таанышың барбы-жокпу чыныңды айт. Эгер болсо...

- Мен силерге оюнчук эмесмин эрмектегендей, чал дедиңер чалып атам.

Мунун сөзү беркилерге жакпай калды. Бирөөсү тура калып байкатпай келип ичке болгон күчү менен урду эле өзөрүп барып отуруп калды.

- Кандай экен кер сүйлөгөн ыя, эми дагы кер ооздонсоң мындан да жакшылап энчиңди аласың.

Буларга кылаар жумуш жок эрмек керек болчу. Дагы бирөөсү резинка таягы менен арт жагынан желкеге чапканда көзүнөн от чагылыша түштү. Акыры чыдоонун чегинен чыгып өзүн өзү кармана албай кетти. Резинка таягы менен дагы бир жолу чапканы келаткан немеге колун тосо койду да кайра өзүн тумшуктан ары берип калды. Ал чалкасынан учуп түшкөндө экинчисин эки алаасынын ортосуна чаап жиберди. Үчүнчүсү муштаганда тийгизбей буйтап кетти да колдун кыры менен аны моюнга, күрөө тамырга чаап калды. Эшиктен кирген төртүнчүсүн чимирилип секирип келип бетке тепти. Алиги тумшукка жегени кайра туруп келатканда секирип келип чагылгандай тездик менен аны да бетке тепти. Ал кайра чалкасынан түштү да ошол боюнча турган жок. Ары жактагы кулап түшкөнү ордунан козголуп атты эле болгон күчү менен желкеге колдун кыры менен чаап калды. Ошондо гана Спартактын айтканын эстеп эрдин кесе тиштенди, бирок өтө кеч болуп калган эле. Төртөө төрт жерде эс-учунан танып сулап жаткан.

Эмне кылсам деп бир аз ойлонуп турган соң ары жактагы чайнектин шнуру, өздөрүнүн куру менен колдорун артка кайрып туруп чече алгыс кылып шашпай байлап төртөөнү тең көмкөрөсүнөн катарлаш жаткырып койду. Нөөмөттө тургандардан эч кимиси калган жокпу деп сыртка чыгып короонун ичин айланасын текшерип чыкты. Дарбазадагы "проходная" пунктунун жарыгы күйүп турганын көрүп акырын уурданып барып айнек терезеден ичин шыкаалады. Ал жердеги милиционер ары карап столдо отуруп алып гезит окуп отуруптур. Артынан эшикти ачып кирген кишиге көңүл бөлгөн да жок. Бир кезде башын көтөрө бери бурула бергенде Хамид колдун кыры менен желкеге чаап калды эле ал ошол жерине эле шылк этип кулады. Анын да колун артына байлап, белиндеги пистолетин чечип алды. Анан ойлоно мунун кереги эмне дегендей кайра ордуна коюп койду. Ары жакта илинип турган ачкычты алып пункттун сыртка чыкчу эшигин ачты. Көчөгө чыгып баратып бир нерсе эсине түшкөндөй тык токтой калып кайра артына бурулду. Алиги төртөө байланып жаткан жерге келип ары жакта илинип турган ачкычты алды. Анан биринчи, экинчи кабаттагы ар бир камеранын эшигин ачып "бошсуңар, кете бергиле" деп кыйкыра коридордо жүрдү. Бир-эки камераны ачса жалаң аялдар экен. Хамид бүт камералардын эшигин ачып бүткөндөн кийин ачкычты короонун артына караңгы жерге ыргытып жиберди. Камерада отургандар эмне болуп кеткенин түшүнүшпөй Хамидди жалдырап тиктеп туруп калышты.

- Бол чыгып кетпейсиңерби эртерээк. Тревога көтөрүлө электе.

Анын сөзүнө бирөөсү өзүнө анча ишенбей сыртка жай кадам таштап байланып турган төртөөнү көрдү да болгон күчү менен дарбазаны көздөй чуркап жөнөдү. Артынан беркилер дүрбөп чыга башташты. Бардыгы дарбазанын жанындагы пункттун ачык эшигинен биринин артынан бири чуркап чыгып караңгылыкка сиңип кетип атышты. Камералардын эшиктери ачык ээн калганда алиги төртөөнү сүйрөп келип өздөрүнүн эс алуу комнатасына жаткырды да сыртынан бекитип таштады. Анан дарбазадагы босогодо жаткан алиги милиционерди ары жактагы столго жөлөп отургузуп койду. Качып бараткандардын бирөө анын пистолетин чечип кетиптир. Хамид кимгедир ачуулана жерге түкүрүнүп айланасына бир сыйра көз жүгүрттү. Анан телефон зымдарынын баарын кесип салып пункттун эшигин сыртынан беките көчөгө чыкты. Көчө кыймылы эбакта азайып бирин-серин гана түнкү таксилер жүрүп калган эле. Хамид караңгы жер менен бир да тыным албай жогору карай жүгүрүп жүрүп отурду. Бул анын милициялар менен эң алгачкы кагылышуусу болчу.

* * *

Эки күн дайынсыз жоголуп кетип күтүлбөгөн жерден Хамиддин пайда болушу менен кабатыр болуп атышкан беркилердин жүрөктөрү ордуна келип, кичине ылдыйлагансыды. Бирок болгон окуяны Хамидден угушкан соң ого бетер кабактарына кар жаады. Өзгөчө бул Спартакка катуу тийди.

- Өзүңөр көрдүңөр мени "коркунучтуу кылмышкер" деп бүт СНГ боюнча издөө жарыялап жатканын. Хамиддин кылганы болсо бул. Мен канчадан бери какшап келатам укук коргоо органдарына кол көтөрбөгүлө деп. Мына эми экөөбүзгө тең көчөдө ээн-эркин басып жүрүү кыйын болуп калды. Бул жактагылар чуру-чуу түшүшүп сени издей башташат. Эгерде бир илинчек илинди дегиче бизге да жетип келиши мүмкүн. Кана, эмне кылалы? Силер кандай дейсиңер бул жактан убактылуу башка жакка жер которуштуруп туралыбы? Кимдин кандай ою бар?

- Менимче, Ташкент жакка эле барганыбыз ылайыктуу. Ал жактан сүйлөшүп паспорт жасаттырып алабыз.

- Паспортту жалаң эле Өзбекстандыкын эмес, Казакстан, Кыргызстан, Тажикстан, а түгүл Россиянын да паспортун жасатып алышыбыз керек. Ар жерде ар башка фамилия менен.

- Аны кантип жасатабыз?

- Менимче, анын кыйынчылыгы деле жок болуш керек. Хамид - тажик, Душанбеде тажиктер менен жакшылап сүйлөшүп канча акча сураса да ошончо төлөп жасатып берүү анын колунан келет го дейм?

- Албетте.

- Мына, көрдүңөрбү. Эрбол болсо казак, казакча паспорт жасатууга кантип колунан келбесин. Алмазга болсо бул жерден Бишкектен жасатабыз кыргызча паспорт. Альберт - түркмөн, бул аркылуу түркмөндүкүн жасатабыз. Мен болсо чечендердикин жасатуу колумдан келет, бирок ал жакта кырдаал анча жакшы эмес болуп атканына байланыштуу Россиялыктардын паспортун жасатып берем.

- Ал эми Өзбекстандыкынчы?

- Ушуну ойлонуштуруш керек. Кандуу Ордодо кызмат кылган өзбек жигиттер бар эмес беле, экөө. Аттарын унутуп атпаймынбы, ким эле?

- Раббил, анан Абдугапар.

- Булар кайда, азыр эмне иш кылып атышат болду экен? Дарегин билесиңерби?

- Абдугапардын кайсы райондо турарын билем. Бирок кайсы көчөдө жашарын билбейм, - Хамид бир нерсени эстегендей, - дагы кошумчалай жооп берди, баса айтмакчы ал Букин районундагы Центральный көчөсүндө жашаарын угуп калчумун, үй номерин так билбейм.

- Эмесе, мындай Хамид, - Спартак Хамидге кайрылды, бул жакта сенин үстүңөн ызы-чуу болуп жатпайбы. Сен Өзбекстанга бар дагы кандай болсо да Абдугапарды тап, анан экөөлөп Ташкендин чет жакаларынан "частный" үй издегиле. Үй короо-жайы, бак-шагы, дарбазасы менен болсун, акчаны аяба, жетпей баратса бул жакка телефон чал. Сен ал жакта антип-минтип Абдугапарды таап, үй сатып алып келгиче бул жактагы ызы-чуу басылып калаар. Кыскасы мындай, ар бирибиздин өз жергебизде борбордо үйүбүз болууга тийиш. Жөнөкөй эле үйлөрдөн эмес, болгондо да эң жакшы эки кабаттуу "шикарный" үйлөрдөн болушу керек. Бир жердин ызы-чуусу басылганча экинчи жакка жер которуштуруп турганга да жакшы болот. Убакыт - алтын, сен эртең эле жөнө. Ал эми биз болсо... Ян Густтун шайкасы кокого тытылган сөөктөй болуп кыйнап турат. Аны менен же ары, же бери болуш керек. Алар көп, биз азпыз, бирок аларды бирден же алдап туруп бүтүндөй бандасы менен жок кылыш керек. Биринчи кезекте Ян Густтун өзүнүн көзүн тазалообуз зарыл.

Алар ошол күнү түн бир оокумуна чейин экинчи кабаттын залына отуруп алышып Ян Густтун бандаларын жок кылуунун пландарын түзүп жатышты.

Көк жалдын изи

Эртеси таң ата Хамид Ташкентке жеңил машинени айдап жөнөп кетти. Ал кетээри менен эле калаадагы "приемникраспределителдеги " ызы-чуу гезит-журналдарга жарыяланып, атүгүл, телевизордо көрсөтүлдү. Атын, фамилиясын башка кылып айтып койгондуктан таптакыр бакшача ат, фамилия менен жарыяланып издөө салынып атты. Бактыга жараша алар Хамидди сүрөткө тартканга үлгүрбөй калышыптыр. Бирок анча-мынча божомолдоолор менен окшоштурумуш этип сүрөтүн көргөзүп атышты.

Үйдө калган төртөөсү Хамидге ак жол каалап жөнөтүп жиберишкен соң, Алмаздын айтуусу менен Бишкектин четинде эски аэропорт тараптагы үйгө жөнөштү. Жеңил машине эки кабаттуу тааныш үйдүн дарбазасына жакындай бергенде анын жанында эки чет элдик машине токтоп, короонун ичине кирип-чыгып атышкан кишилерди көрүшүп дароо сол жакка бурулуп кетти да калың бактын арасына барып токтоду.

- Байкадыңарбы ким экен алар?

- Менимче Ян Густтун кишилери болуш керек, жүргөн-турган кейиптерине караганда.

- Алар бизди байкашкан жокпу?

- Шек санашкан жок, атүгүл бизге көңүл да бурушкан жок окшойт.

Баары тымтырс болуша бир пазга ойлонуп туруп калышты.

- Эмне кылалы, кечинде үйүнө кирелиби?

- Киргенде пайда жок го дейм, баарын ызы-чуу кылып, анда ал ызы-чуу Ян Густтка бат эле жетет телефон аркылуу. Андан көрө алардын бир экөөсүн гана байкатпай кармаш керек да ошолор аркылуу Ян Густтун дарегин такташыбыз абзел.

- Алар Ян Густту билбейбиз деп таптакыр эле көгөрүп туруп алышсачы?

- Кайда барышмак эле айтпаганда, жан керек болсо айтышат, кереги жок болсо өлүп тынышат. Алардан эч нерсебиз коробойт, душмандарыбыз четинен азая берет.

Машине бир аз турган соң ордунан козголду. Бирок кечке жуук алиги машине мурунку эле ордунда кайра пайда болду. Айланага күүгүм кирип, алыстагы ары-бери өткөн караандар анча билинбей калган эле. Бир маалда машинеден үч караан чыгып, дарбазанын жанында токтоп турган кызыл "Мазданы" акмалап турушту. Бирөөсү акырын барып өзүнүн ачкычы менен анын арткы эшигин ачты да ичине кирип бекинип алды. Аңгыча короонун ичинен өз ара бакылдашып сүйлөшүшкөн эки караан чыгып, жеңил машиненин жанына келишти. Бирөөсү чөнтөгүнөн ачкычын алып чыгып машиненин эшигин ача бергенде желкесине катуу урулган соккудан турган жерине эле шылк дей түштү. Экинчиси да ушундай эле соккудан ары жакка оңкосунан түшкөн болчу. Кара чүмбөтчөндөр экөөнү тең өздөрүнүн машинесине отургузушкан соң машине от ала ордунан козголду. Көп өтпөй ары жакта турган экинчи машине анын артынан ээрчиди. Жол карата экөөнүн тең колдору артка кайрылып байланып, көздөрү таңылып ташталды. Ошол боюнча аларды көтөрүп үйгө алып киришти да эки машине тең короого киргизилип, короонун дарбазасы ичинен бекилди. Тигилердин "Мазда" машинеси гаражга кийрилип сырты кулпу менен бекитилип ташталды.

Алиги төртөө шашпай чүмбөттөрүн чечишти да аны ордуларына катып коюшту. Арадан бир канча убакыт өткөндөн кийин колдору байланып, көздөрү таңылып турган экөө кыймылдап эстерине келе башташты. Адегенде колдорун бошотуп көрөлү дешти эле таптакыр катуу байланганын сезишип, эч нерсе түшүнүшпөй тигилерге суроо узатышты.

- Силер кимсиңер? Бизди эмнеге байлап биякка алып келдиңер?

- Бул жерде суроону силер эмес биз берүүгө тийишпиз. Эгер бардык суроолорубузга тапатак жооп берсеңер, аман-эсен кайра үйүңөргө жеткирип коебуз. А эгер жооп бергиңер келбей кыйшалактасаңар көзүңөр таңылуу боюнча бул жарык дүйнөнү көрбөй кетесиңер. Сүйлөштүкпү, сөз бир, биз да эки айтпайбыз. Айтканыбызда жасайбыз, силер да эки сүйлөбөгүлө болбосо өзүңөргө өзүңөр кыласыңар. Анда ажалды өзүңөр чакырып аласыңар.

- Деги силер кимсиңер, милициядансыңарбы? КГБдансыңарбы?

- Дагы бир жолу эскертем, бизге артык баш суроо бербегиле. Бул жерде силердин аддыңарда ажал менен өмүр арбашып жатат, силер ошонун колундасыңар. Ошондуктан ар бир сөзүңөргө сак болуп биздин суроолорубузга так, тыкан жооп бергиле, жарайбы?

- Болуптур.

- Анда баштадык, - ары жактан акырын бирөөсү магнитофонду иштетип жаздыра баштады.

- Аты-жөнүңөр ким?

- Бирөөбүздүкү Расул, экинчибиздики Хамза.

- Тигил үй кимиңерге тиешелүү?

- Анын кожоюну биз эмеспиз. Ал үйүндө калды.

- Силер кимсиңер?

- Биз Тажикстандан келген конокпуз

- Тажиксиңерби?

- Жок, бирибиз өзбек, экинчибиз дагестандыкпыз.

- Демек, Ян Густтун кишилери турбайсыңарбы?

- Ян Густть деген ким, биз аны тааныбайбыз. Биринчи угуп атабыз андай ысымды.

- Болуптур, бул силерге тиги дүйнөгө кеткенге ары карай бир кадам. Бул жакка эмнеге келдиңер эле?

- Жөн эле конокко.

- Калп айтпагыла бул дагы силер үчүн экинчи кадам болот.

- Үйдүн кожоюну ким?

- Азизхан, улуту өзбек. Эки-үч жерде менчик дүкөнү бар. Ошону менен жан багат.

- Силер анын эмнеси болосуңар?

- Жөн эле таанышыбыз, тоесть, ал биздин эң жакын досубуз болот. Соода иштери боюнча бат-бат катташып турабыз. Ал бизге барат, биз биякка келебиз. Өз ара алыш-беришибиз бар.

Алгачкы суроолорго алар ушундай жооп беришти. Өзүлөрүнүн соодагер катары тааныштырып, соода иштери боюнча келишкенин айтыша. Ян Густту болсо таптакыр тааныбайбыз деп жандарын жеше танып туруп алышты. Эми экөөнү эки бөлөк бөлмөгө кармоого туура келди. Эгер качууга аракет жасашса дароо эскертүүсүз окко учушарын эскертип өтүштү. Колдоруна, буттарына кишен салынып, таңылган көздөрү чечилген жок. Анан Ян Густь жөнүндө маалымат табылып калаар деген ниетте "Мазда" машинесинин ичин бир сыйра текшерип чыгышты. Алдыңкы ар кандай майда буюм салчу "бардачоктун" капкагын ачып ал жактан элүүдөн ашык телефон номери жазылган блокнот таап алышты. Анда Бишкектегилердин телефонунан сырткары чек аранын сырт жагындагылардын да телефон номуру бар экен. Шашпай отуруп алышып ар бир номерди кылдат текшерип чыгышты. "Я.Г. Душанбе, Ташкент, Алматы, Бишкек", - деп кыдыракей жазылган телефон номуруна токтолушту. Спартак аны өзүнчө кагазга көчүрүп алды.

- Болду-болбоду Ян Густтун телефондору ушул болуш керек. Муну жакшылап текшерип көрүү зарыл.

- Балким, тигилердин өздөрүнө чалдыртып текшерип көрбөйлүбү?

- Жок, шек алып калышы да мүмкүн. Адегенде өзүбүз текшерип көрөбүз. Эгер действительно булар ошонун телефону болсо анда алардын точкаларын бат эле таап алабыз же болбосо буларды коркутсак да, кыйнасак да айттырабыз.

Алар адегенде Бишкектен башташты. Телефон номери боюнча "справочный бюрого" чалышып үйдүн дарегин да билип алышты. Ал үй алиги булар төртөө барышкан үй эмес таптакыр башка үй экен. Ташкент, Душанбе, Алматыга чалышып ар башка фамилиядагы жоопту алышты. Ал жактардан келген ар бир үндү магнитофонго жаздырып алышкан эле. Анан өздөрүнчө чогуу отуруп алышып магнитофонго жазылган ар бир үндү текшерип чыгышкан соң Душанбе тараптагы Ян Густтун үнүн баары тең жаземдебей таанышты. Мунун баарын алар бир түндө эле тактап, аныктап чыгышты. Атүгүл ар бир шаардагы үйдүн даректеринен бери аныктаганга үлгүрүштү. Бирок баары бир буга көптөгөн кошумча маалыматтар керек болчу. Эртеси алиги туткундарды бөлөк-бөлөк бир-бирден суракка алышты. Алар кечөөгү сөзүн кайра эле кайталап туруп алышты эле блокноттогу телефондорду бетке кармап тигилерди эки күн бою коркутуп-үркүтүп отуруп Ян Густь жөнүндө толугу менен кенен-кесир маалымат алганга жетишти. Тигилер да кыйшалактаса өлтүрүп коёрун сезишти. Чекелерине такалган пистолеттердин сүрүнөн өзүнүн кишилери жөнүндө маалымат ооздорунан кандайча чыгып кеткенин өздөрү да билбей калышты. Шайкасында канча адам бар экенин, алардын негизги топтоткон уюктарын, банда жетекчилеринин аты-жөндөрүн, кайсыл маалда жолугушушат, кайсыл убакта кайсыл жерде болушат бүт бойдон маалымат алышты. Атүгүл Ян Густь азыр кайсыл жерде жүргөнү да маалым болду. Сурак башталып бүткөнчө тигилердин таңылган көздөрүн бир да жолу чечишкен жок. Иш ийгиликтүү бүткөн соң өздөрүнүн берген убадалары боюнча тигилерди кайсыл жерден алып келсе кечке жуук кайра ошол эле жерге машинеси менен таштап кетишти. Алар ичишкен сууга уктатма дары аралаштырып коюшкан болчу. Арадан жыйырма мүнөт өтпөй эле экөө уктап калышканда көздөрүндөгү таңылгандарды чечип, колдорундагы кишенди алып экөөнү тең дарбазасынын алдына машинесинин ичине таштап кетишти.

* * *

Душанбеде жүргөн Ян Густтан толук маалымат алышкан соң төртөө дароо эле чоң жортуулга даярдана башташты.

- Эгер тигилер тияк жакка телефон чалып эскертип коюшсачы?

- Эскерте алышпайт, өз жандарынан коркушат. Чыккынчылыгы үчүн экөөнү тең эч аяшпайт, дароо өлтүрүп салышат. Ошол себептен тигилерге чала алышпайт.

Эртеси таң атпай жеңил машинеге отурушуп төртөө тең кайрадан Душанбе тарапка жөнөп кетишти. Бул жолкусунда алар мурункудай болбой аябай даярданышкан болчу.

Адетинче эле өткөн жолку көнгөн мейманканасына келатышып кайра жолдон өз ара кеңешип акылдашышты да, калаанын чет жактарындагы чакан, менчик мейманканалардын биринен орун алышты. Жеңил машине киргизгенге гаражы да бар экен. Алар төрт кишилик чоң бөлмөдөн алып жаңы эле жайланыша бергенде мейманкананын кароолчусу жетип келди.

- Силерге сулуу айымдар керекпи? Эгер кааласаңар азыр эле таап келем. Только кызмат акымды төлөйсүңөр.

Беркилер эмне кылалы деп бири-бирин карап калышты эле Спартак аларга каршы болду.

- Биз бул жакка көңүл ачыш же эс алыш үчүн келген жокпуз да. Адегенде ишибизди бүтүрөлү, алар кайда качмак эле.

Алиги келген киши кечирим сурап чыгып кеткен соң, Спартак тиги үчөөнө эскертип өттү.

- Эсиңерде болсун, сойкулар тигилердин бизге чалгындап жиберген агенттери болуп калышы да ыктымал. Ян Густь азыр сагызгандай сак болуп калган учуру, анын үстүнө бул жактын ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери да алар менен байланышы бар болуш керек. Акчасы көп эме баарын өзүнө көз каранды кылып сатып алат. Бул жолкусунда биз өтө эле сак болгонубуз абзел. Өткөн жолку кайра кайталанбайт керек. Азыр жаңылсак анда биздин профессионал деңгээлибизге шек туудурабыз. Бул биздин колубузда турган тигинин адресинен сырткары алардын калаа ичиндеги дагы точкалары бар болуш керек, ошолорду тактайлы. Эми бардыгын план боюнча иштейли. Көк жал биздин жытыбызды сезип калса заматта куйругун түйүп жоголот да көздөн кайым болот. Анда аны кармоо, табуу дагы кыйындыкка туруп калат.

Эртеси алар Ян Густь жашаган үйдү тактап, үч кабаттуу анын короосунан кирип чыккан машинелердин тизмесин, номурун, түсүн алыс жерден дүрбү менен карашып эске тутуп, кагазга жазып алып атышты. Ал үйдөн анча алыс эмес алты кабаттуу үйдүн төртүнчү кабатынан эки бөлмөлүү үйдү долларга батирге жалдап алышты. Анткени анын балконунан тигилердин короосунун ичи бүт көрүнүп турат экен. Атүгүл түн ичинде алардын терезелери аркылуу зал ичиндеги кыймыл-аракеттерди көрсө да болчудай. Алар балконго атайын бут койгучу менен бар чоң узун дүрбүнү орнотушту. Анан кезек менен улам бири тигилердин ар бир кыймыл-аракетине байкоо жүргүзө баштады.

Ошол үч кабаттуу үйдөн Ян Густтун караанын байкашып, кайра-кайра дүрбү менен жакшылап карап атышып ал караан Ян Густуку экенин такташты. Эми анын ар бир кадамын аңдууга өтүштү. Алмаз үстүндө дүрбүсү бар алысты ата турган снайпер мылтыгы менен аны алыстан эле чекеге атып жайлап таштоого аракет кылып көрдү эле бул жолкусунда дагы Спартак кийлигише кетти.

- Аны алыстан атууга болбойт. Өзүңө жүз процент уверенный болсоң дагы ар кандай болуп кетиши мүмкүн. Андан көрө аны менен жекеме жеке жолугуп анан өлтүрүшүбүз керек. Бизди капаска келемиштерге талатып кандай кыйнаса биз да аны ошондой кыйнашыбыз зарыл. Биякка келгенибиздин эң башкы максаты аны кандай болсо да туткундоо. Дагы эскертем, эсиңерде болсун өз алдыңарча эч кимиңер артык баш ок чыгарбагыла. Баарын кылдат, тыкан жасайлы. Атайын келдикпи, кандай болсо дагы бир жаңсыл кылып кетели.

Алмаз Ян Густту көпкө чейин дал чекеге мээлеп туруп сөөмөйүн машага жакындатып келип, башын чайкай мылтыкты ачуулана бурчка жөлөп койду. Алар Ян Густту дээрлик бир жумадан ашык акмалашты. Анын менчик рестораны, саунасы, мейманканасы эки-үч жерде дүкөнү, дагы эки-үч жерде үйү, калаанын чет жакасында дачасы бар экенин билишти.

- Көрдүңөрбү тигил мейманканадан биз өз убагында кетиптирбиз. Антпесек дайыныбыз эбакта эле билинип калмак экен. Анткени ар бир мейманкананын кожоюндары бири-бири менен байланышта болот эмеспи, атүгүл бизди сүрөттөп, аларга дайындап коюшу да мүмкүн болчу.

Алар эми Ян Густту колго түшүрүүгө катуу аракеттерди көрө башташты. Тигил да бир нерсенин жытын сезгендей "телохранителдерди" өзүнө көбүрөөк топтогону байкалып турду. Президентти кайтарышкандай алды артынан эки-үч машине ээрчип жүрдү. Төртөө тек ыңгайлуу учурду күтүп атышты. Калаа ичинен аны кармоо мүмкүн эмес эле, анткени атышуу болуп кетсе буларга ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери да жетип келиши мүмкүн болчу.

Аны шаардын четиндеги ээн жерден кармоону пландаштырып атышты. Эгер ок атып каршылык көрсөтө турган болушса ошол жерден эле атып, өлтүрүп салууну чечишти. Андай ыңгайлуу учур болбой жатты, бирок убакытты көпкө созгонго да мүмкүн эмес эле. Эгер өтө эле көпкө созулуп кете турган болсо аны снайпер мылтыгы менен алыстан эле чекеге мээлеп туруп атып салууну ойлоп атышты. Бирок көп өтпөй алар күткөн мезгил келди. Ян Густь менен бетме-бет жолугушууга жакшы кырдаал түзүлдү. Бири-бирине окшош төрт чет элдик машине шаардын сыртына чыгышып, Ян Густтун дачасын көздөп бет алышты. Анын дачасы шаардын чекесинен бир топ эле алыс болчу. Бири-бирин кууша ээрчишкен төрт машине жарым сааттан ашык жол жүрүштү. Жолдон аларды МАИнин кызматкерлери да токтотушкан жок. Тескерисинче, алардан бир топ обочо келе жаткан номуру башка чоочун төртөө түшкөн машинени токтотуп, кармап алышып бир далай убакытка акыйлашып кое бербей туруп алды. Акыры алардын сураган акчасын беришип сапарларын андан ары улашты.

Алиги төрт машинени чоң короолуу дачанын ичине киргизбей ак дарбазанын сыртына токтотуп коюшуптур.

- Машинелери короонун сыртына турганына караганда алар бул жерге көпкө турушпайт окшойт. Сыягы кайра калаага кетиши мүмкүн. Биз кандай болсо да ушул кырдаалдан пайдаланып үлгүрүшүбүз керек. Мындай кырдаал чанда гана кездешет. Анын үстүнө айлана күүгүм болуп баратат. Айланага караңгы кирип кетсе ишибиз оңдой берди болот. Өткөн жылкы Гурьево шаарындагы окуя эсиңердеби. Анда да ушундай караңгы болчу. Анда да ушундай дарбазасы бар бийик короо эле. Бирок айырмасы алардын бир да бирөөсүндө курал жок болчу. Ал эми булар болсо бутунун бармактарынан баштап тиштерине чейин куралдангандар. Эми андан да аябай кыраакы болуп "ардактуу гладиатор" деген профессионалдык деңгээлибизди көрсөтүшүбүз керек. Кана кеттикпи, бизди Кудай колдосун! - Спартак мурун Кудайга ишенчү эмес, анын бул жолку сөзүнө баары тең таңгалышты. Төртөө тең машинеден жабыла чыгышты да көнгөн адеттери боюнча бийик короону айланыша арт жагына жөнөштү. Бийик дубалдын анча бийик эмес жерине жеткенде айланага бир сыйра кылдат көз жүгүртүп чыгышты. Анан кара чүмбөттөрүн алып чыгып баштарына кийишти, кичинекей чет элдик автоматтардын баштарына атканда үнүн чыгарбай турган "глушителдерди" бурап бекитишти. Пистолеттерди атууга даяр кылып ыргытканга ылайыктуу кичинекей чет элдик кол гранаталарды сырткы төш чөнтөктөрүнө салып темир сыдырмаларын тартып коюшту. Сайганга, ыргытканга ылайыкташкан төрт кош миздүү бычактарды дароо сууруганга ылайыктуу кылып кындарын бекитишти. Анан баштарында илмектери бар аркандарды дубалга ыргытыша илгичтери дубалга илинип калганда төртөө тең жабыша өйдө көтөрүлүп чыгышты. Короонун ичине бир сыйрадан көз чаптырышкан соң Спартак колун жаңсап белги берди эле баары тең ары жакка дабыш чыгарышпай жеңил секирип өтүштү.

Бактыга жараша Кудай жалгап короонун ичи аябай бак-шактуу, жашылча-жемишке толтура экен. Алар айланаларына абайлай көз жүгүртүшө үч кабаттуу үйгө өтө тездик менен жакындап келатышты. Бир маалда Спартак дароо белги бергенде баары тең шырп алдырбай жерге жатып калышты. Өздөрүнөн анча алыс эмес жердеги ажатканадан бою эки жарым метрдей келген сакалчан олбурлуу киши чыгып кетип бараткан эле. Ал бир нерсени сезгендей дароо токтой калып, айланасына бир сыйра көз жүгүртүп калды. Айлана бир топ эле караңгы болуп калган болчу. Алиги киши дагы дабыш чыгаар бекен дегендей бир аз турган соң чөнтөгүнөн тамекисин алып чыгып күйгүзүп алды да, ары көздөй басып кетти. Төртөө бир топко былк этпей жатышты. Спартак акырын башын көтөрүп үй жакка көз чаптырды. Ян Густь да бир нерсенин жытын сезсе керек, үй катуу кайтарууда экен. Дарбазанын алдында экөө тамеки тартып турушат. Үйдүн артында да экөөсү ары-бери басынт өздөрүнчө сүйлөшүп турганын көрүштү.

Булар экиге бөлүнүштү, экөөсү дарбазанын жанындагыны, экөөсү үй артындагыны акырын үн чыгарбай жок кылышмакчы болушту. Ушул жерден Эрбол менен Альберт анчамынча ката кетиришти. Тигилер дарбаза жакка али жетише элек болчу. Экөөнүн бир мезгилде ыргытылган бычагына үйдүн артында турган экөөсү заматта "жалп" дей түшүштү. Алардын моюндарына сайылган бычактардан оңкосунан кулап түшүшкөнүн ары жакта дарбазада тургандар көрүп калышты да дароо чөнтөктөрүнөн пистолеттерин сууруп чыгышып ошол тарапка багытташа аткылап киришти. Аңгыча дарбазанын сыртынан да эки-үчөөсү чуркап киришти. Спартак менен Алмаз алиги экөөнү дал чекеге аткандыктан баштарынан чачыраган кан дарбазага жабыла берди.

Сырттан чуркап киргендер туш келди аткылаша үйдүн ичине кире качышты. Алмаз коридордо чуркап бараткан бирөөнү терезенин айнеги аркылуу желкеге атты эле ал кулаган боюнча турган жок. Үйдүн ичинен Ян Густь буйрук бердиби, айтор, автоматтардын огун мөндүрдөй жаадырыша төртөө сыртка чуркап чыгышты, бирок экөөсү ошол жерден эле окко учушкан соң тигил экөө кайра кирүүгө аргасыз болушту. Бир маалда үйдүн ичиндеги жарыктардын баары өчүрүлдү да тескерисинче короонун ичиндеги жарыктардын баары күйдү. Айлана бир саамга тыптынч болуп тунжурай түштү. Альберт короодогу жарыктардын баарын автомат менен атып өчүрүп салайын деп автоматын суна бергенде Спартак тим кой деп койду. Анан ал акырын ордунан козголгондо терезе жактан атылган үн чыгып ок анын ийнин чарпып кетти.

- Болду болбоду бул Ян Густь, сыягы мени биринчи кезекте жайлайын десе керек. Үйдү курчагыла, жашыруун жол аркылуу Ян Густь качып кетиши ыктымал. Кандай болсо да аны бул жактан чыгарбоо керек, - Спартактын ийин жактары кызыл-ала болуп кетти. - Кана, кыраандарым өзүңөрдүн кыйын аткыч экениңерди көрсөткүлөчү. Бул жерден Ян Густь баш болуп бир да адам тирүү чыкпасы керек.

Алмаз терезе аркылуу кирүүгө аракет кылды эле үй ичиндеги караңгы жерден мөндүрдөй жааган окко даай албай кайра ордуна келди. Үйдүн сырты жапжарык, ал эми тигилер турган жак капкараңгы болчу. Ар кайсыл жерде атылган автоматтардын үндөрү, андан чыккан оттор эле болбосо ким кайсыл жерде эч ким көрүнбөйт. Айлана кайрадан жымжырт боло түштү. Спартак тигилерге акырын шыбырады.

- Минтип отурсак биз убакыттан уттуруп иебиз. Же Ян Густь качып кеткенге үлгүрөт, же шаар тараптан мунун кишилери жардамга келип калышат.

- Эмне кылалы анда?

- Бир нерсе жандырып үй ичине от кое бериш керек да ошонун жарыгы менен тигилерди бирден териш керек.

- Ал көп убакытка созулат го?

- Ооба, баса... - Спартак бир нерсени эстегендей чөнтөгүнөн кичине эки гранатаны алып чыгып тигилерге көрсөттү. Тигилер да чөнтөктөрүндөгү экиден гранатаны алып чыгышты. Бардыгы сегизөө экен.

- Шашпай, таамай бир-бирден ыргыткыла! Альберт терезенин тушунан чуркап өткөндө бөлмөнүн ичинен кайра октор мөндүрдөй жаады. Спартак колундагы гранаталарынын бирөөсүн ошол тушка тууралап туруп ыргытты эле бөлмөнүн ичинен катуу жарылуу болуп кыйкырып-өкүргөн, онтогон үндөр чыкты. Бирок ага болбой эле тигилер аткылай беришти. Кайсыл жерде атылган от көрүнсө ошол тушка граната ыргытып жатышты. Үстөккө-босток ыргытылган гранаталарга жарылуу биринин артынан бири уланып бир аздан кийин үй ичи өрттөнүп, бөлмөлөрдүн баары кадимкидей жарык каптады. Сырттагылардын экөөсү терезе аркылуу, экөөсү эшик аркылуу сактаныша үйгө акырын ичине жылып киришти. Кокусунан чыга калган караандарды атканга үлгүртпөй ыргыта атып жатышты. Беркилерде дагы үч граната калган эле. Бирөөсү зал жакта атып жаткандарга ыргытылды. Катуу жарылуудан кийин ал жак ызы-чуу түшүшө бир аздан кийин тынчып калышты. Аңгыча экинчи кабат жактан тепкичтин жанынан эки-үч автоматтын атылган үнүн угушуп ошол жакка да граната ыргытышты. Ушуну менен бөлмөнүн ичи тымтырс болду да калды. Бир кезде Спартак дубалды колу менен сыйпалап жарыкты күйгүздү. Дача болгону менен бул эки кабаттуу үй шаардагы чоң үйдөн эч айырмасы жок болчу. Залдын таманындагы жыгач паркеттер чатырап күйүп жатты.

Үстөккө-босток катуу жарылуудан кийин эртеден берки атышуулар токтоп, айлана бир саамга тымтырс болуп тунжурай түштү. Мындай билинбегени менен Ян Густтун кишилери бир топ эле көп экен. Өлүп жаткан адамдар, жарадар болуп кыймылдоого дарманы жок онтоп аткан кишилер биринчи кабатта да жогору экинчи кабатка көтөрүлчү тепкичтерде да, үстүнкү кабатта да, ар кайсы жерде суналып жатышты. Буларды жакын жолотпой, баш көтөртпөй окторду мөндүрдөй жаадырып атышкандарынын себеби бар экен. Анткени өлүп жаткандардын көпчүлүгүнүн колдорунда чет элдик кичинекей автоматтар жүрөт. Бирөөсү ылдый жакта калып, үчөөсү тездик менен экинчи кабатка көтөрүлүп чыгышты. Окко учкандардын, жарылуудан өлгөндөрдүн арасында Ян Густтун карааны көрүнбөйт. Алар өтө тездик менен сак болуша бардык бөлмөлөрдү кыдырып текшерип чыгышты. Үйдүн кожоюнун эч жерден табышкан жок. Терезеден чыгып кеттиби деп шек алыша үстүнкү кабаттагы терезелердин баарын карап чыгышты, бирок бардыгы тең ичтеринен илинүү экен.

Курчоодо

- Каякка кетип калышы мүмкүн, же биринчи кабаттан бир жеринен сыртка чыгып кеттиби?

Спартак өтө тездик менен биринчи кабатка жүгүрүп түштү. Төмөн жакта Алмаз бар болчу, ал эч шек-шыбаа билинбегенин айтты. Экөөлөп биринчи кабатты бир сыйра шимшилеп тинтип чыгышып, шектүү эч нерсе таба алышпаган соң: "Сен ушул жерде туруп тур", - деп Алмазды калтырып акырын сыртка чыкты. Айлана абакта капкараңгы кирип кеткен эле. Сактана өтө тездик менен үйдү айлана бир сыйра текшерип чыкты. Айнектери талкаланып быркыраган терезеден үйдүн ичине көз жүгүрттү. Алмаз жерде күйүп жаткан жыгач паркеттерди буту менен тебелеп өчүрүп жатыптыр.

- Каякка кетиши мүмкүн, же Ян Густь өзү бул жакка келген жокпу? Аны машинесине түшүп атканын дүрбү менен даана эле көрбөдүк беле. Ал алыс кеткен жок, үйдүн бир жеринде жашынып жатат. Жакшылап издеш керек. Же анын жашыруун чыгып кете турган, "темный ходу" барбы? Болушу мүмкүн.

Аңгыча үстүнкү кабаттан Эрбол менен Альберт түшүп келишти.

- Эмне болду дайын жокпу андан?

- Эч шек билинбейт.

- Анда жер жутуп кеттиби, анын качып кетиши мүмкүн эмес эле. Баарын текшерип чыктыңарбы?

- Ооба эч нерсесин калтырган жокпуз, залын, уктоочу бөлмөсүн. Атүгүл туалетине чейин диван, кроват, стенкаларынан бери жакшылап карап чыктык, дегеле эч шек билинбей койду.

- Үстүнкү жарадар болуп онтоп жаткан кишиден сурап көрдүңөрбү?

- Ал өлүп калды, сураганга үлгүрбөй калдык.

- Болду болбоду ал ушул жерде, бир жеринде жашынып жатат. Бул үйдү ал өзү салдыргандан кийин "секреттери" көп да. Аны биз кайдан билмек элек. Жакшылап кылдат аңтарып-теңтерип чыгыш керек. Сырттагы машинелерин карап көрчү, ордунда турабы же айдап кеттиби?

Экөөсү үстүнө жакшылап текшергени чыгып кетишти. Алмаз биринчи кабатты жакшылап кылдат текшере баштады. Ал эми Спартак болсо сырттагы машинени текшергени дарбазаны ачып чыгып баратып беш-алты милициялардын машинелери токтоп, короонун сыртында көп караандар ары-бери чуркап жүргөндөрүн көрүп кайра дарбазанын оозун жаба калды да ичинен беките койду. Үйгө чуркап кирип тигилерге эскертти.

- Короонун сыртында топуратып милиция кызматкерлеринин кишилери жүрөт. Сак болгула. Тигил өлүп жаткан адамдардын куралдарын да алгыла. Кандай болсо да качып чыгыш керек. Дагы "ловушкага" түштүк окшойт.

Үстү жактагы экөө төмөн түшүп келишти. Төртөө тең чүмбөттөрүн кайра кийишти. Атышуу токтогондой кийин чечип салышкан болчу. Аңгыча үндү чоңойтуп сүйлөткүч аппарат менен "заңк" этип короо ичине үн жаңырды.

- Ээй, кара чүмбөтчөндөр, силер толугу менен курчоодосуңар. Эч жакка чыгып кете албайсыңар. Колуңардагы куралыңарды таштап багынып бергиле. Эгерде каршылык көрсөтүп ок ата турган болсоңор бириңер да аман калбайсыңар.

Айлана бир азга жымжырт боло тунжурай түштү. Төртөө тең биринчи кабатка чогулушту.

- Эмне кылабыз, короону чычкан өткүз кылып куралчан милиция кызматкерлери курчап алышыптыр.

Баары тең эмне жооп айтаар экен дегендей Спартакты карап калышты.

- Эмне кылмак элек, кандай болсо да жол таап чыгып кетүү керек. Же болбосо бул жерден төртөөбүздүн тең өлүгүбүз чыгат. Акыркы ок калганча атышабыз. Андан соң жаныбызда бычактарыбыз бар "рукопашный бой" менен каршылык көрсөтөбүз. Тигилердин теңинен көбүн ала жатабыз. Кыскасы, биздин ким экенибизди көрсөтөбүз аларга.

Аңгыча короонун сыртынан кайрадан үн жаңырды:

- Ээй, чүмбөтчөндөр, ойлонгонго беш мүнөт убакыт беребиз, болбосо дарбазаны талкалап киребиз да өз алдыбызча аракеттене баштайбыз. Кан төгүлбөсүн десеңер куралыңарды таштагыла да эки колуңарды желкеңерге алып бирден чыгып бергиле. Анда силерди карай бир да ок атылбайт. Болгула беш мүнөт убакыт.

- Силер дарбаза жакты мээлеп тургула, мен барып аларга жооп айтайын.

Үчөө тең автоматтарын дарбаза жакты карай сунуп мээлеп турушту. Алар өлгөндөрдүн куралдарын бүт чогултуп алышкан эле. Спартак дарбазанын жанына келди да үнүн башкача чыгарып тигилерге жооп кайтарды.

- Дарбазаны талкалап кирген бесполезно, анын түбүнө мина коюлган, кылт этсе жарылып кетет. Бул бир, экинчиден үй ичине да мина коюлган, бизди тирүү кармайбыз деп ойлобой эле койгула. Эгер үйгө чабуул кое турган болсоңор бул үй түп орду менен жок болот. А эгер бизге карай ок ата турган болсоңор биз баарыбыз тең көзгө атаар мерген экенибизди эсиңерге салып коелу. Биз жактан атылган бир ок да жаздым кетпейт, өзүңөр зыянга учурайсыңар. Андан көрө силер да аман, биз да аман кетип калгыла, биздин силерге эч кандай зыяныбыз жок.

- Эй, кара чүмбөтчөндөр силер антип кууланбай эле койгула, силердин ким экениңерди билебиз. Бизден баары бир кутулуп кете албайсыңар. Жумалап кармасак да силерди эч чыгарбайбыз. Акыры айла жок өзүңөр чыгып бересиңер. Ал эми жөндөн жөн чыга албайсыңар. Эсиңерде болсун бизди карай ок атсаңар силерди калбыр кылып таштайбыз. Жакшылыкча чыгып бергиле. Силердин бул жерлик эмес экениңерди да билебиз. Мекениңерге кайтып кете албай каласыңар. Давай ойлонгула!

Айлана тымтырс боло түштү. Короонун ичиндегилер дагы, сыртындагылар да атышууга даярданыша баштады. Спартак өзүнүн кишилерине коргонуунун жолун түшүндүрүп кирди.

- Эрбол, Альберт экөөңөр ылдый жакка калгыла, Алмаз экөөбүз үстү жагына чыгабыз. Үйдүн эшигин киши кире алгыс кылып бекиткиле. Экөөңөр терезелер аркылуу дубалдардын үстү жагын карап тургула. Эгер дубалдан баштары көрүндү дегиче ата бергиле. Эсиңерде болсун бир да ок текке кетпесин, таамай аткыла. "Кандуу Ордодо" таамай жаземдебей атып нормативди жакшы тапшырчу элеңер, эми ошол аткычтыгыңарды көрсөткүлө. Биз Алмаз экөөбүз үйдүн үстүнө чыгып алып аткылайбыз. Айланага жарык киргенче, таң атканча коргонолу, күндүз анан бир нерсени ойлонуштурабыз. Ок көп болсо да дайыны жок коротпогула. Болуптур биз кеттик анда. Силер менен кабарлашып турабыз. Эки колубуз байланып келемиштердин арасында калганда деле чыдаганбыз. Ага караганда колубуз бош, куралдар Кудая шүгүр жетиштүү. Кудайым колдосо дагы бир жолун таап аман-эсен чыгып кетээрбиз. Болуптур анда көрүшкөнчө! - экөөсү өйдө карай чыгып кетишти. Спартактын кайра-кайра Кудайды айтып ага ишене баштаганына баары таңгалып атышты.

Арадан бир аз убакыт өткөндө сырт жактан прожекторлор менен короонун бардык тарабынан жарык бере башташты. Алмаз үйдүн аркы бетинен, Спартак болсо бери жагынан орун алды. Ал терезенин жанына келди да ар бир терезеге автоматтарды коюп чыкты. Анан кайра өз ордуна келип бурчтагы үстүндө дүрбүсү бар снайпер мылтыгын алып шашпай октоду да өздөрүн карай жаркырап күйүп турган прожекторлорду бирден терип атып кирди. Үч мүнөткө жетпей эле сыртта турган прожекторлордун баарын талкалай атып таштады. Ошо замат эле короодон баштарын чыгарыша сырт жактагылар үйдү карай мөндүрдөй ок жаадырыша аткылай башташты. Алиги төртөө кез-кез гана ок чыгарыша короонун ичине секирип түшкөндөрдү гана тургузбай томолото атып жатышты. Сырт жактагылар да короонун ичине секирип киргенден чочулап калышты. Анткени ичине секирип киргендердин баары ар кайсы жерде кыймылсыз, сулап жаткан эле. Өчөшкөндөй ай да жарык болуп сырт жактагылардын ар бир кыймыл-аракетин, сөлөкөттөрүн көрсөтүп турду. Ал эми үй жактагылар болсо электр жарыктарын капкараңгы кылып өчүрүп коюшкан. Терезеден эч кимиси көрүнбөйт болчу.

Тигилер да дайыны жок эле туш келди аткылай берүүлөрүн токтотушту. Айлана кайрадан бир саамга тынчый түшкөнсүдү. Сырттагылар мина болуп калбасын дешип дарбазаны талкалап киргенден да чочулап турушту. Спартак: "Тирүүсүңөрбү?" - деп төмөн жактагыларга кыйкырып, алардан "азырынча тирүү элебиз" деген жоопту угуп чөнтөгүнөн шашпай тамекисин алып күйгүздү. Дубалдын кырынан бир-эки баш сорок этип чыга калды эле экөөнү тең мээлеп туруп ыргыта атты. Эми дубалдан баштар дагы чыкпай калды. Кээ бирлери атайын сынамакка шапкелерин жыгачка илип алып акырын кылтыйтып чыгарып көрүштү эле автоматтын огуна эки-үч жери тешилип жыгачтан жерге учуп түшкөндө ого бетер сестенип калышты. Булар оңой жоо эмес экенин эми гана туюшуп бир аз тынчый түшүштү. Көп өтпөй сырт жакка БТР, БМВлар менен келген солдаттарды да көрүштү. Аларды көргөн Спартак ичинен: "Бул жактан эми тирүү чыкпай калдык го", - деп ойлоп жатты. Ян Густтун ушунчалык куулугуна таңгалып турду. "Өткөн жолкуда капаска түшүрсө, бул жолкуда ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери менен солдаттарга курчоого салып берди. "Баса айтмакчы ал каякка житип кетти. Эшик, терезе, дарбаза аркылуу чыгып кеткен жок, баарын биз көзөмөлдөп турдук. Же азыркыга чейин бир жерде жашырынып жатабы? Жанатан, эки-үч сааттан бери анча-мынча шеги билинет эле го? Аны машинеге түшүп бул жакка келгенин точно эле баарыбыз көрбөдүк беле. Же МАИнин кызматкерлери бизди токтотуп кармап калганда ал башка машинеге түшүп кеттиби? Анда короонун сыртында машинеси эмне токтоп турат. Жок, ал кеткен жок бул жакка кирген. Мени ийинге аткан ошол да. Болду болбоду ал бир жерде бекинип жатат. Эми бизге тоскоол болуп залалы тийбесе болду. Бир аздан кийин шапкелерин кайрадан таякка сайып алып дубалдан чыгарып атышкандарын көрдү, бирок аларга ок короткулары келген жок. Арадан он, он беш мүнөт өткөндөн кийин дубалдан эки-үч кишинин башы акырын сороюп чыга баштаганын көрүп автоматты колго алды. Алар акырын көтөрүлүп тап бере бергенде Спартак үчөөнү тең атып салды. Бирөөсү дубалдын бери жагына, экөөсү ары жагына кулап жок болушту. Айлана жымжырт болуп тынчып турду.

- Курсак маселеси кандай?

- Анча-мынча ачкансыды, - төмөн жактан кайра жооп келди. Спартак артындагы баштыкчадан эки "Сникерс" шоколадын алып чыгып "ме тоскула!" деп төмөн карай ыргытты эле тигилер жерге түшүрбөй тосуп алышты. Алмаздын болсо азыгы өзүндө бар экен, артындагы баштыкчасынан алып чыгып тигиге көрсөтүп күлүп койду. Бир маалда дубалдын түбүндөгү жерде суналып жаткан караан акырын кыймылдап атканын көрүп снайпер мылтыгын алды да шашпай чекеге мээлеп туруп машасын басып койду эле тигил ошол боюнча былк этпей калды.

"Мына, ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлерине тийишпегиле, алардан алыс болгула деп атып өзүбүз аларга кабылып бердик. Аларга кол көтөрбөш керек болчу, бирок айла жок болуп калды. Эми алардын чеңгээлинен кутулуп чыгабызбы же ушул жерден жашообуздун акыркы чегиби бир Кудайым өзү билет?" - Спартак бир аз сырт жакты тиктеп турган соң кайрадан чөнтөгүнөн тамеки алып күйгүздү.

"Булар бизди чын эле бир жума болсо деле чыгарбай камап тура беришет. Эгер эркибиз менен аларга баш ийип берсек алар бизди аяшпайт. Азыркы атышууда алардын канча кишиси каза болгонун ким билет? Баары бир бизди катуу жаза күтүп турат. Милиция кызматкерлерине ок аткандыгыбыз үчүн мыйзам чегинде катуу жазалашат. Ошондуктан биз алардын колуна түшүп бербешибиз керек". Спартак ушуларды ойлой өзү отурган бөлмө ичиндеги үйдүн кооз жасалгасына бир сыйра көз жүгүртүп койду. Ал экинчи кабаттын чоң залында отурган эле. Ары-бери өтүп жатканда маңдайында илинип турган чоң кооз пейзаж портретке анча деле көңүл бурган эмес. Анын рамкасынын жээктери алтындын буусунан карматылгандай зал ичи караңгы болуп турса да анча-мынча жаркырап турду. Ошол чоң портретти бир аз тиктеп турган соң эмнегедир шек саноо пайда болду да короо тарапка бир аз көз жүгүртүп алып портреттин жанына басып келди. Аны ары карай акырын жылдырып көрдү эле артындагы дубалдын ордунда кичинекей эшикче бар экен. Акырын түртсө ачылбай койду, ары жагынан бекилүү экен. Мылтыктын кундагы менен катуу ургулап, сындырып жыгач эшиктен оюкча пайда кылды да ошол оюкча аркылуу колун созуп ары жактагы илгичин ары көздөй түртүп каалганы ачып алды. Артындагы баштыкчасынан кол фонаригин алып чыгып ары жагына жарык кылды эле төмөн карай кеткен кичинекей тепкиччелерди көрдү.

Жер өткөөлдүн сыры

- Вот это да-а, мен ушундай деп ойлогом, жүрөгүм сезген. Ян Густь жөндөн жөн эле көздөн кайым болуп жоголуп кетмек эмес, сыйкырчы болсо да эмне болуптур. Эгер андай өнөрү бар болсо "Кандуу Ордодо" чогуу жүргөндө жок дегенде анча мынчасын билет элек го, - ал бир аз караңгы .жердеги төмөн карай кеткен тепкичтерди карап турду да биринчи кабаттагыларга акырын кыйкырды.

- Эрбол, Альберт бирөөңөр бул жакка келгилечи!

- Эмне болду? - Альберт көтөрүлүп келди.

- Мына Ян Густтун жашыруун жолу табылды. Бирөөңөр ылдый жакты кайтаргыла дагы, экинчиңер менин ордума келгиле. Мен мунун ичин текшерип чыгайын, билким, Ян Густь бир жеринде бекинип жаткандыр? Балким, жекеме жеке аны менен беттешип калармын? - Ал терезеден сырт жакты карады: - Тигине тээтигил жерде дубалдын чокусунда таякча сайылып чыгып турган баш кийимди көрдүңөрбү? Баш кийимге атпай төмөн жагындагы таягын кыя ат, көзгө атаар мерген кандай экенин көрүшсүн, дагы сестенишсин. Иши кылып дубалдан алардын башын көтөртпө. Эгерде баштарын чыгара турган болушса аябай эле томолото атып ташта. Дагы айтайын, өтө сак болгула, байкабай калып тигилерди короого кийирип жибербегиле. Анда биз уттуруп коебуз. Тигилер бизди аябайт, өздөрү айткандай автоматтын октору менен тим эле денебизди калбыр кылып ташташат.

Спартак ары жакта турган башында "глушители" сайылган кичинекей үн чыкпас автоматын алды да фонаригин жарык кыла төмөн карай тепкич менен түшүп кетти. Альберт болсо снайпер мылтыгы менен дубалда сороюп чыгып турган баш кийимдин алдындагы таякчасын кыя атып салды. Спартак автоматын алдыга суна бир кишилик тепкич менен ар бир тепкичти дабыш чыгарбай аяр басып сактана төмөн карай жүрүп отурду. Эки капталы, үстү бетондолуп ак кафель чаптатыптыр. Астына болсо атайын цемент тепкичтерди алып келип койдуртуптур. Он кадамдай төмөн түшүп баргандан кийин кайра түз кетме экен. Адам түз басып жүрсө башы төбөсүнө тийчүдөй эмес. Ошол өткөөл менен Спартак түптүз элүү метрдей басып барды. Анан тепкич кайра акырындап жогору карай көтөрүлүп жөнөдү. Алар менен өйдө карай жай көтөрүлүп келатып жерде жаткан "зажигалканы" көрдү. Акырын эңкейип алайын деп колун созуп баратып: "Балким жардыруучу зат болуп жүрбөсүн?" - деп кайра колун тартып алды да аны аттап өтүп андан ары кадам таштады. Жантайыңкы келген тепкич менен отуз кадамдай жогору көтөрүлүп барып үстү жагындагы жыгач капкакчага барып такалды. Капкак бек экен. Сыртынан, үстүнөн бирөө бекитип кетсе керек. Акырын түртүп көрдү эле былк эткен жок. Үн чыкпас автоматы менен аткылап капкакты тегерек кылып тешти да колун созуп илгичти тартып көрдү. Бирок илгич кулпулануу экен. Капкактын үстүнө да бир нерсе төшөп коюптур. Баштыкчасынан атайын темир араалагыч ичке темир араасын алып чыгып колун созуп туруп кулпунун ичке жерин сыйпалап таап алып аралап кирди. Арадан үч мүнөтчөлүк убакытта аны араалап таштады да аны бери алып чыгып ары көздөй акырын ыргытып койду. Анан кокусунан Ян Густь болуп жүрбөсүн деп капкактын тешиги аркылуу акырын тыңшап көрдү. Айланасы жымжырт болгонсуп турду. "Сыягы, ал жок окшойт, эгер болгон күндө жана колумду созуп алып кулпуну араалап атканда эле жыга атмак. Таамай аткычтыгы жагынан ал бизден эч кем калышпайт. Мени ийинге аткан да ошол эмеспи, бизди өлтүрө аткандай чочулап жатат. Эгер арабыздан бирөөбүз эле анын колунан өлө турган болсок өзү да аман калбасын карт бөрү сезип жатат". Спартак, акырын капкакты колу менен өйдө көтөрүп үстүнө төшөлгөн килемди бир жакка туруп жыя баштады. Анан капкакты ары жакка дабыш чыгарбай койду да өйдө көтөрүлүп чыгып айланасына көз жүгүрттү. Бул жер да кадимки эле үй экен. Капкак болсо столдун астына жасалыптыр, анын үстүнө кичине килемче төшөлүп коюлуптур. Узун-туурасы төрт беш метр болгон чоң бөлмө сыягы залы окшойт. Өйдө акырын туруп каалга аркылуу тигил бөлмөнү тыңшады, жымжырт эч бир дабыш угулбайт. Сыртта гана тээ алыс жакта кобур-собур эткен үндөр чыгып атты. Акырын дабыш чыгарбай бутунун учу менен ууру мышыкча жыла басып бүт бөлмөлөрдү текшерип чыкты, эч ким жок экен. Сырткы эшикти акырын түртүп көрдү эле сыртынан кулпулап салыптыр. Бул үйдө эч кимдин жок экенине чындап ишенген соң терезенин пардоосунан сырт жакты акырын шыкаалап карады. "Мына кызык тамаша" ал таң калганынан оозун ачып калды. Алар мындан үч-төрт саат мурун эле акырын дарбазанын жанынан короону айланып өтүп баратышканда тээ дөбөдө турган кооз ак үйгө анча деле маани беришкен эмес. Көрсө, ал дөбөдөн төмөн жактагылардын бардыгы алаканга салгандай көрүнүп турат экен. Атүгүл тээ төмөн жакта токтоп турган өзүлөрүнүн машинесин да көрдү. Дарбазанын алдында Ян Густтун машинелери да турат. Ары-бери басып жүргөн солдаттарды, милиция формасын кийген адамдарды көрдү. Эки-үч жерде солдаттардын БТР, БМВ согуштук техникалары турат. Алыска атылуучу гранатометторду алып келип коюшуптур. Бери жагына милициялардын жеңил машинеси менен солдаттардын машинелери толуп кетиптир. Тигилердин арасында гражданча кийинген кишилер да жүрөт. "Да-а, мындан үч-төрт саат мурун төмөн жакта биз короону айланып кетип баратканда бул жакта эч ким жок болсо керек, сыягы. Болгондо тигилер бизди короого киргенге мүмкүнчүлүк бербейт болчу".

Спартак акырын колундагы сааттын жарык бергичин күйгүзүп карады. Түнкү үч жарым болуп калыптыр. Түн ортосу болсо да төмөн жакта топуратып жүргөн көптөгөн элдерди көрүп таңгалды. "Сыягы, тигилер кара чүмбөтчөндөр аябай көп деп ойлоп атышса керек. Ошондуктан ачыктан-ачык кол салгандан даабай турушат. Мейли ошондой эле болсун. Бирок булардын түрлөрүнө караганда таңга жуук айланага жарык кире баштаганда катуу аракетке өтүшөт. Кейпи пушкалары, гранатаметтору менен үйдү аткылап жардырышат окшойт. Же үйдү штурмалоого аракет жасашат". Спартак терезенин пардоосундагы жылчык аркылуу төмөн жактагы ар бир кыймыларакетке кылдат көз жүгүртүп карап турду.

Аңгыча солдаттар бери жактагы Спартак турган үйдүн тушуна дөбөгө көтөрүлүп келишип алыс жерден прожектор менен үй жакка жарык бере башташты. Бир маалда үй жактан "тарс" эткен үн чыкты да прожектордун айнеги быркырай туш-тушка чачырап жарыгы өчүп калды. "Азаматтар" Спартак ичинен тигилерге ыраазы болуп койду. Тиги дөңдө өздөрүнчө сөгүнүп атышкан кишилердин үндөрү даана угулуп турду. Дубалдын сыртына туруп алышып таякчага баш кийимдерин илип өйдө көтөрүп аткан солдаттарды көрүп бери жактан анын күлкүсү келди. Бир кезде үй жактын үстүнкү кабатынан жылт эткен жарык пайда болуп таяк белинен кыйылып түштү. Булардын машинеси тээ төмөн жакта турган эле. Сыягы, ал эмне машине экенине эч кимиси көңүл да бурбаса керек. Спартак ойлонуп турбастан башындагы чүмбөттү сыйрып алды да ары жакка коюп, белиндеги кош миздүү шамшарын сууруп чыкты. Анан үйдүн аркы бетиндеги терезенин айнегин бычактын мизи менен мыктарын сууруп акырын бирден чыгара баштады. Ал жерди киши өткөндөй кылып даярдап, терезенин ичиндеги темир торчонун шуруптарын бурап чыгарган соң аны ары жакка көтөрүп барып койду.

Үйдүн арты жымжырт, эч нерсе болбогондой. Автоматын бир бурчка катып коюп терезе аркылуу акырын сойлоп сыртка чыкты. Чөнтөгүндөгү үн чыкпас пистолетин сууруп алып айланасына бир сыйра көз жүгүртүп алды. Эч ким жок экенине чындап ишенген соң бийик дөбөнү айланып чуркап жүрүп отурду. Анан ал дөбөнүн ары жагы менен төмөн түшүп токтоп турган машинесине келди. Бактыга жараша анын айланасында эч ким жок экен. Тээ өйдө жакта ызы-чуу болушуп ары-бери чуркап жүрүшкөн адамдар көрүнүп турду.

Ал акырын машинесин от алдырып, жарыгын күйгүзбөстөн төмөн карай айдап жүрүп отурду. Дачалардын арасындагы ээси жок үйдүн артына айдап келип токтотуп анын үнүн өчүрдү. Дачалардын кууш көчөсүнөн солдаттардын эки машинеси өйдө карай биринин артынан бири өттү. Бери жакка жашына аларга акырын көз жүгүртүп турду. Анын ичи толтура автоматчан солдаттар экен. Сыягы алар курчоону дагы бышыктап катуу салгылашка даярданып атышса керек. Спартак кайрадан саатын карады "эки-үч сааттан кийин таң атат, үлгүрүш керек". Бирөө артынан ийне сайып жибергендей жашынып турган ордунан атып тура, өйдө көздөй болгон күчү менен жүгүрүп жөнөдү. Алиги үйгө кайрылып келгенче бир тыным алган жок. Кандуу Ордодо машыгуу мезгилинде мындай бийиктиктен далай чуркап өткөн. Көптөн бери машыкпагандыкы, кадимкидей чарчап калды. Үйдүн тушуна келип бир аз демин басып эс алып отурду да кайра ордунан шар атып туруп алиги терезе аркылуу ичине кирди. Бери жак бетине келип акырын терезенин пардоосун ачып, жылчыктан төмөн жактагыларга көз жүгүрттү. Короонун сыртындагыларга дагы кошумча солдаттар келиптир. Алар бир нерселери менен короонун дубалдарын тешип, оюкча жасап атышыптыр.

Ары жакта турган кара чүмбөтүн кайра кийип автоматын алды да өтө тездик менен төмөн түшүп тепкич аркылуу чуркап жөнөдү. Арадан үч мүнөт өтпөй кайра үйдүн экинчи кабатында болду. Үчөө тең үстүндө экен. Тешиктен чыгып келаткан Спартакты көрүшкөндө кубанып кетишти.

- Деги амансыңарбы, эмне болду? Биз аябай сарысанаа болуп эмне кылаар айлабызды таппай аттык эле. Ян Густка жолугуп, силерди бир кырсыкка кабылды го деп ойлоп атканбыз.

Спартак аларга эч нерсе деп жооп берген жок, дароо эле терезеге келди да мылтыкты алды. Анан дубалдын төмөн жагын тешип аткандарды мээлеп туруп шашпай бирден ата баштады.

- Силер болгон куралыңарды алгыла дагы өткөөлгө түшүп алып тигил жактагы үйдүн ичинде күтүп тургула, мен беш мүнөттөн кийин артыңардан барам, - үчөөнү жөнөтүп ийген соң снайпер мылтыгы менен тигилерди мээлеп кайрадан ата баштады. Бир маалда дубалдын тешигинен ышкырып келип бир нерсе жарылды эле Спартактын колундагы мылтыгы ыргып кетип көмкөрөсүнөн кулап түштү. Бир аз кыймылсыз жаткан соң ордунан турууга аракеттенди. Жарылганда чачырандылар анын оң бутуна, сол жак ийнине тийиптир. Эптеп ордунан көтөрүлүп туруп короо жакка көз жүгүрттү. Дубалдардын баарына тешик пайда болуп ошол тешиктер аркылуу ок үй тарапка мөндүрдөй жаай баштады. Тим эле баш көтөргөнгө мүмкүн эмес. Ал ордунан эптеп туруп снайпер мылтыгы менен автоматын алып короо жакты бир аз аткылаган соң дубалдагы тешикке кирип чоң сүрөттү кайра мурункудай кылып орнотуп койду. Оң жак буту от менен жалын болуп чыдатпай оорутуп атты. Ошентсе да болгон күчү менен аксалаңдай чуркап жүрүп отурду.

Үйдө тигилер аны күтүп отурушуптур. Эч нерсе билмексен боло "кеттик" деп терезе аркылуу чыгып, Спартак көрсөткөн жол менен баары төмөн карай чуркап жүрүп отурушту. Спартактын аксалаңдап чуркай албай улам артта калып атканын көрүшүп, бир нерсе болгонун билишти да экөөсү эки жактан колтуктап көтөрүп алышты. Арадан он беш мүнөт убакыт өтпөй жеңил машине чоң шоссе жолго түшүп алып Кыргызстан тарапты көздөй катуу ылдамдыкта кетип баратты.

* * *

Бишкекке келгенде Спартак жарым айдай үйдөн чыкпай дарыланып жатты. Мурунку Алмаздын тааныш врачын жалдап келип ошол дарылап, кам көрүп жүрдү. Ал айткан керектүү дары-дармектердин баарын даярдап беришти. Арадан он беш күн өтсө дагы Ташкентке кеткен Хамиддин дайыны болбой атты. Ян Густтун оңой жоо эмес экенин бардыгы тең моюндарына алып турушту.

- Ал оңою менен карматпайт, аны капыстан, күтүлбөгөн жерден басып калбаса Орто Азия боюнча тааныштары көп экен. Биз болгону беш гана кишибиз, ал эми тигинин кишилери болсо бизге түшкөн маалыматтарга караганда бир топ эле бар окшойт. Ал азыр ушунчалык сак болуп калды, көптү көргөн карт бөрүчө биздин жытыбызды алыстан эле сезет. Көрдүңөрбү анын ушунчалык куулугун да, сактыгын да. Эки жолу тең аны кармайбыз деп өзүбүз өлүмдөн араң аман кутулуп чыктык. Эми алар, тескерисинче, бизге охотага чыгышы да ыктымал, ишти өзүбүз өтө татаалдаштырып жибердик. Алар менен биз эми эч убакта келише албай калдык. Биз да сак болушубуз керек, - жасаган экинчи жортуулдары да оңунан чыкпай калганы аларды бир топ ойлонтуп таштады.

Арадан эки күн-өтпөй күтүлбөгөн жерден Хамиддин келиши алардын күнүмдүк планынын нугун таптакыр башка жакка бурду. Ал өзү менен кошо Ташкент тараптан көп жаңылык ала келди. Ал жактан Абдугапарды таап, калаанын четинен эки кабаттуу үй сатып алып анан келишиптир экөө. Алардын өздөрү менен кошо ала келген кабары күнүмдүк маселелеринин баарын унуттуруп чоң дурбөлөңгө салды.

- Афганистан, Пакистан, Иран тараптан өтө көп өлчөмдөгү наркотикалык заттар келатат. Алар бир жумадан кийин Кыргызстан чек аралары аркылуу өтөт.

- Кыргызстандын кайсы тарабынан, кайсы аймагынан өтөт экен?

- Ош тараптан караңгыда тоолору аркылуу жүрүп отурушуп, Россия, Европа тарапка өтүп кетишет. Алар өздөрүнүн колдоочулары, узатуучулары аркылуу Россиядан иштерин бүтүрүп калгандарын Польша, Чехословакия, Германия дагы бир топ мамлекеттерге өздөрүнүн товарларын өткөрүп кайтышат экен.

- Бул маалыматтарды кайдан алдыңар?

- Абдугапар мурда ошолордун тобунда иштешиптир узатуучу болуп.

- Кыргызстандын чек араларынан алар кантип өтүп кетишет? - Спартак Абдугапарга кайрылды.

- Чек арачылардын чоңдору менен тигилердин байланышы бар. Алар түн ичинде акырын өткөрүп жиберишет.

- Кыргызстанга бул наркотикалык заттардын тиешеси жокпу?

- Кыргызстан али бутуна туруша элек, а тигилер болсо жалаң бай өлкөлөр менен гана байланыш түзүшөт. Ал жерде миллион эмес миллиарддаган сомдор башкы ролду ойнойт.

- Тигилердин канча узатуучусу бар?

- Тияк жакта канча узатуучусу бар экенин билбейм, Кыргызстандын чек арасына өткөндө жыйырмадай киши болот. Бардыгы тең мындайча айтканда тишинен баштап тырмактарын чейин катуу куралданышкандар. Алар өздөрү да жөнөкөй адамдар эмес жердин шартын, географиясын, согуш тактикаларын аябай жакшы өздөштүргөн кишилер.

- Калктын кишилери?

- Ар кайсы улуттан, ар кайсы мамлекеттен кошулгандар. Араларында кыргыздар да бар, тажик, өзбек, афганец, пакистандыктар, атүгүл арабдар да бар.

- Алар биринин тилин бири кантип түшүнүшөт, көбүнесе кайсыл тилде сүйлөшүшөт?

- Көпчүлүгү түрк тилинде сүйлөшүүгө аракеттенишет. Бирок тил боюнча түшүнүшпөсө да сезимдери менен кол жаңсашып кадимкидей түшүнүшөт.

- Узатуучулардын жетекчиси ким?

- Арабдык киши, наркотикалык заттарды да тигил жак менен ошол соодалашат. Андан түшкөн акчаларды да ошол кармайт.

- Наркотикалык заттардын жалпы өлчөмүн билесиңби?

- Жок, ал эч кимге айтылбайт, "секрет" боюнча гана калат. Таза иштетилген заттар. Анын жалпы өлчөмүн ал жердегилердин эки-үчөөсү гана билет. Бул биринчи гана жолкусу эмес, ал жерден далай жолу алып өтүшкөн. Муну кыргыздар эмес башка өлкөдөгүлөр да эч кимиси билбейт.

- Дайыма силер узатасыңарбы?

- Жок, кээде узатып беребиз, кээде бизге дайындарын билгизбей өздөрү эле өтүп кетишет. Аны биз да билбей калабыз.

- Узатуучулар кандай кийим менен жүрүшөт?

- Ар кандай, көпчүлүгү чет элдиктердин аскер формасында, бир далайы сакал кое берип коюшкан.

- Сенин ал жерде иштеп жатканыңа канча болуп калды?

- Кандуу Ордодон кеткенден кийин төрт жыл өткөн соң алардын тобуна кошулдум.

- Ага чейин эмне иш кылып аттың?

- Өзүмчө топ түзүп Ташкенде "авторитет" боло баштагам. Кокусунан тигилерге жолугуп калып атпаймынбы. Көрсө, алар мени көптөн бери эле сыртымдан байкап, текшерип, сынап жүрүшүптүр.

- Өзүңдүн тобуң менен кошулдуңбу бүт, же жеке өзүңдү гана тандап алдыбы?

- Албетте, өзүмдү гана алышты.

- Тиги тобуң тарап кеттиби?

- Жок, азыр да бар. Алардын башына башка бирөөлөрдү дайындап койгом. Мен да кез-кез баш-көз болуп турам.

- Дароо эле кошулуп, аралашып кеттиңби?

- Жок, бир топ сыноодон өттүм, акыры жактырышып кабыл алышты. Алардын мыйзамы да катуу, бир нерсе болсо эле атып салышат.

Контрабандалардын иштери тууралуу өтө берилип, кызыгуу менен талкуулашты.

Алар кайрадан жортуулга даярдана башташты. Абдугапардын айтуусу боюнча бир жума бою өтө кылдат, так, тыкан эң жакшы пландарды түзүп, иштеп чыгышты.

Контрабанда

Контрабанданы дээрлик үч күн бою күтүүгө туура келди. "Башка жактан өтүп кетишкенби же келбей калыштыбы же болбосо Абдугапар жаңылыштыбы?" дешип баары тең күмөн санай башташкан эле. Абдугапар да өзүн оңтойсуз сезе баштаган. Бийик дөбөдө бирден кезек менен түнү бою күзөтүп чыгып атышты. Ал дөбөдөн төмөн жакта тээ алыстагылар көрүнүп турчу. Түнкү саат экиге чукулдап калган маал болчу. Түнкүсүн күндүзгүдөй кылып көрсөтүүчү дүрбүсү бар снайпер мылтыгы менен тээ төмөн жакты улам-улам карап коюп аткан Альберт бир маалда тээ алыстан күтүлбөгөн жерден аттарга, эшектерге, төөлөргө байланган мүшөктөрү бар куралчан көп кишилерди көрдү. Алар айланаларына улам-улам көз жүгүртүшө аттарды, эшектерди, төөлөрдү жетелеше жөө келатышкан эле. Альберт аларды бир аз карап турган соң, акырын төмөн карай түшүп келип уктап жатышкан тигилерди ойготту. Спартак ойго эле жатыптыр.

- Эмне болду? - деп сурады.

- Тигилер келе жатышат, - деп акырын шыбырай үн катты. Аны угушкан соң баары жапа тырмак өйдө көтөрүлүштү да куралдарын алып даярдана башташты. Спартак күндүз кылып көрсөтүүчү снайпер мылтыгын алып тээ жогору жакка чуркап чыгып кетти. Алмаз болсо алар келчү жол боюндагы атайын даярдалган чуңкурчага жатып үстүнө чырпык, таштардан билгизбей корумдап коюшту. Андан анча алыс эмес жерде бийиктиги тамдын боюндай болгон таш бар болчу, ошол чоң таштын үстүнө Альберт чыгып жатты. Калгандары эки-экиден бөлүнүшүп өздөрүнүн орундарын ээлешти. Булардын баары алдын-ала тыкан аябай пландаштырылган эле, баары ошол план боюнча иштеп атышты. Асманда кез-кез жеринде эле жылт эткен жылдыздар көрүнбөсө ай жок, айлана капкараңгы болчу. Бирок караңгычылыкка тигилердин көздөрү көнүп, жатыгып бүтүп отуз кадам жердеги караандарды кадимкидей айырмалай алышат эле.

Арадан жарым саат убакыт өтпөй тигилердин караандары пайда болду. Аттарды, эшектерди жетелей жай баракат кетип баратышты. Булардан бир чакырым алды жакта ат менен жолду чалгындап бирөө өтүп кеткен болчу. Жарым чакырым тээ арт жакта да экөө келатышты. Спартак дөбөнүн башына чыгып алып алиги күндүз кылып көрсөткүчү бар мылтыктагы дүрбүсү менен баарынын кыймыл-аракетин карап турган болчу. Аттар, эшектер, төөлөр өтүп баратканда алардын туяктарынан чыккан чаң аппак болуп жай өйдө көздөй көтөрүлүп атканы кадимкидей билинип турду. Тигилер бул жерден далай жолу өтүшкөндүктөн эч нерседен бейкапар ишенимдүү кадам коюшуп акырын жылып жүрүп отурушту. Алар Алмаз жашынган жерден да эки жагы менен айланып өтө башташты. Баары өтүп бүткөндө таштын үстүндө жаткан Альберт дабыш чыгарбай жеңил жерге сыйгаланып түштү да, эң артында кетип бараткандын арка далысына акырын бычак урду эле тиги оңкосунан кулады. Ошол маалда Алмаз жашынган жеринен көтөрүлүп эң артындагынын ордун толуктап басып кете берди. Беш кадамдай анын алдында кетип баратканы акырын артына бир карап койду, Алмаздын басып кете бер деген ишаратына кайра кадамын улантып кете берди. Коюу караңгылык тигилерге жакшы жардам берип атты. Булар да атайын ушундай кырдаалды күтүшүп анан жолго аттанышкан сыяктанат. Альберт өлүктү таштын түбүнө сүйрөп барып таштады да арт жакта келатышкан экөөнү күтүп калды. Экөөсү эч нерседен бейкапар өз ара акырын сүйлөшүп келатышкан эле. Алиги чоң таштын тушунан өтө бергенде үн чыкпас автомат тан "пук-пук" деген эки үн чыгып дароо экөө оңкосунан кетишти. Чоң таштын алдынан акырын жылып чыккан караан сулап жаткан экөөнүн жанына жылып келишти, тигилердин даана өлгөнүн бир сыйра текшерип алган соң дароо эбакта узап кеткен топ караандын артынан жөнөдү.

Узатуучуларда үч төө, жети ат, тогуз эшек бар болчу. Кишилердин жалпы саны он бешке чукулдап барып калат экен. Алмаз улам арткысын жайлап, анын ордуна жашынып тургандар бирден кошулуп жүрүп отурушту. Абдугапардын айтканындай тигилер да узатуучуларга окшош кийим кийинип алышкан эле. Арт жакта келатышкан үчөө өлүп, алардын ордуна үчөөсү кошулуп, аралашып калган болчу. Эч кимиси эч нерседен шек санабай ылдам басып жүрүп отурушту. Таң атканча белгиленген жерге жетип эс алышып кайра түн киргенде сапарларын андан ары улантышмак.

Алды жактан бир нерсе деп акырын кыйкырган добуш чыкты эле бардыгы ылдамдыктарын күчөтүштү. Анткени эки жагында тике жарчалары бар кууш капчыгай бар болчу. Булар үчүн да эң коркунучтуу өткөөл ушул жер эле. Тигилер чочулагандай эле тигилердин жарым бөлүгү дал ушул жерде буктурмада күтүп турушкан. Анткени төмөн жактагыларга жашынаарга жер жок болчу. Кууш капчыгайга кире беришкенде кандайдыр бир куштун сайраган үнү угулуп эки капталдарынан "пук-пук-пук" деп удаа-удаа үн чыкпас автоматтардан атылган үн чыгып эң алдында келатышкан экөө, арт жакта келатышкан үчөө "жалп" дей түшүштү. Аттар бир нерседен үрккөндөй кайра артка кетенчиктеп кошкуруша кишенеп жиберишкенде эч нерседен бейкапар келатышкан тигилер шашкалактап калышты. Дагы "пук-пук" эткен үндөр эки-үчөөсүн жалпайтты. Ошондо гана тигилер эстерине келише кыйкырышып ызы-чуу түшүшө аттарга, эшектерге далдалана беришип туш келди автоматтардын окторун мөндүрдөй жаадырыша аткылап киришти.

Мунун баарын Спартак тээ өйдө жактан алиги дүрбүсү менен ар бир кыймылды байкап турган. Аттардын далдоосунда турган бирөөсү чөнтөгүнөн "сотовый" телефонун алып чыгып антеннасын өйдө көтөрө анын номерин баса баштаганда Спартак мээлеп туруп колундагысын ыргыта атты. Анан шашпай ар бирин бирден терип четинен таамай атып өлтүрө баштады.

Төмөн жактагы атышуулар дүрбү аркылуу Спартактын алаканына салгандай көрүнүп турду. Алар канчоо экенин үстүртөн баарын бир сыйра санап чыкты, өлгөндөн калгандары сегизөө калыптыр. Бирөөсү акырын алардан бөлүнүп, байкатпай жылып чыкты да чоң таштарга жашына тоо беттей качып жөнөдү. Чын эле муну караңгылыкта Спартактан башка эч кимиси байкабай калышты. Спартак кайрадан мылтыгын октоп аны шашпай мээлеп туруп бутка атты эле ал көмкөрөсүнөн барып сайылды да кайра турууга аракет кылды. Ок экинчи бутуна тийгенде чоң ташка далдалана ошол боюнча былк этпей жатып калды. Анын таптакыр эле кыймылдабай жатканын бир аз кунт коюп карап турган соң Спартак мылтыгын кайра атышып жаткандар тарапка бурду. Алар таптакыр эч жакка кеталышпай буктурмага кабылышып курчоодо калышкан болчу. Курчоодон эки жолу чыгып кетүүгө аракет кылышты эле бир-экөөсү окко учуп кайра артка чегиништи. Тирүү калгандарга Спартак үстүнөн кылдат байкоо жүргүзүп, санап турду.

Ал ар бир көздөп мээлеп атканын жазем кетирбей таамай тийгизип атты. Тигилерде болгону бешөө гана калган болчу. Өздөрүнүн кишилеринин аларды улам кысымга алып жакындап келатышканын көрдү да "сотовой" телефону аркылуу: "Кара чүмбөтүңөрдү кийгиле!" - деп буюрду. Бир маалда удаа-удаа ыргытылган кол гранаталарга эки-үч жерде катуу жарылуу болуп анан тынчып калды. Атышуу дээрлик эки сааттан ашык созулуп кетиптир. Айланада акырындап караңгылык суюлуп, тээ чыгыш тарап агарып келаткан болчу. Спартак да шашпастан кара чүмбөтүн, колуна кара ичке булгаары мээлейин кийди дагы төмөн карай чуркап жөнөдү. Атышуу болгон кууш капчыгайга жеткиче кадимкидей айланага жарык кирип, тегеректин баары көрүнүп калган эле. Төмөн жактагы кара чүмбөтчөндөр жерде сулап жаткандардын үстүнөн аттап өтүшүп өлүү-тирүүлөрүн текшерип атышыптыр.

Экөө чала жан боло көздөрүнүн кыйыктары менен кара чүмбөтчөндөрдү карап онтоп жатышкан эле. Спартак качып кеткен аттар менен эшектерди кармап кайра алып келгени экөөсүн жөнөттү. Алар кара чүмбөт кийип жүрүшсө дагы өзгөчө белгилери менен бири-бирин жаземдебей таанышчу. Спартак Абдугапардын кулагына шыбырады.

- Булардын жетекчиси кайсы?

Ал өлүп жаткандарды бир сыйра кыдырып карап чыккан соң аны таппай кайра келди.

- Булардын арасында ал көрүнбөйт.

- Каякка кетиши ыктымал?

Спартак бир нерсени эстегендей дароо эле өйдө көздөй тоо кыялап чуркап жөнөдү. Чоң таштын алдында эки бутуна ок жеген кишинин жанына жетип келди эле ал эбакта эле өзүн-өзү атынып өлүп калыптыр. Артынан чуркап келген Абдугапар аны жаземдебей тааныды.

- Ооба, ушул болчу. Бул бардыгынын үстүнөн карачу, ал акырын эңкейип колтугундагы байлануу булгаары сумкасын сууруп алды, - мынакей анын байлыгы. Чек арачыларга, алардын чоңдоруна ушулар менен эсептешет. Ал сумканы ачты эле анын ичи толтура таңгак-таңгак болуп ирээти менен тыкан салынган Американын долларлары экен. Экинчи сумкасында болсо өзүнүн чет элдик беш-алты паспорту жүрөт. Алар анын жан жерлерин бир сыйра текшерип чыгышкан соң кайра төмөн карай шашылышты.

- Кой эртелебесек болбойт, тияк жакта күтүп турушкандар булардын кечигип атканын билишип шек алып калышса дароо эле жетип келиши ыктымал. Алар төмөн жакка түшүп келишкенде атышууда үркүп качып кетишкен ат, эшек, төөлөрдү чогултуп күтүп турушуптур.

Ак порошоктор кичинекей желим баштыкчаларга салынып, алар жыгач жащикчелерге тыкан жыйылып, сыртынан чүпүрөктөр менен оролуп коюлуптур. Бирөөсү алардын бирин бычак менен жарып сөөмөйүн тийгизип, тили менен жалап көрдү.

- Таза иштетилген бангизат бардыгы он алты мүшөк экен. Буларды эмне кылабыз?

Спартак бир аз ойлонуп турган соң шашыла тигилерге буйрук бере сүйлөдү.

- Буларды тез арада жок кылуу керек. Бул заттар дүйнө жүзүнө акырындап тарап канчалаган гана адамдарды акыл-эсинен адаштырып, наркоманга айлантып атат. Булардын эсебинен бирөөлөр миллиардер болуп байып атышса, экинчилери анын азабын тартып бейажал өлүмгө учурап жатышат. Өлбөгөндөр же тирүү эмес, же өлүү эмес өмүр бою запкы жеп жүрүп өтүшөт. Бирөө миллионер болсо миллиондогон адамдар мунун туткуну болушууда. Кандай болсо да миллиондогон адамдарды сактап калуу керек. Тез аранын ичинде мунун көзүн куруткула!

Кара чүмбөтчөндөр таптаза болуп иштетилген героин, кокаин, дагы ушул сыяктуу мүшөккө салынган наркотикалык заттарды бир жерге алып келип үйө башташты. Анан Спартактын буйругу боюнча алардын үстүнө күйүүчү порошокторду ыргытышып төгүшүп өрт коюшту.

Алоолонгон өрт адегенде үстүнө кара түтүн уюлгута асманга көтөрүлүп чыгып анан дүркүрөп өрттөнүп кирди. Алар өздөрү менен кошо ала келишкен күйүүчү порошокторду үстөккө-босток жалбырттап күйүп аткан отту дагы күчөтүп чачырата беришти. Бул жерге экөө калып, калгандары өлүп жаткандардын баарын бирин да калтырбай чогултуп көтөрүп келишип чоң чуңкурга кыдырекей кылып жаткырышты да үстүлөрүнөн көмө башташты. Алиги чала жан жатышкан экөөсү да өлүп калышкан болчу. Бардыгын көмүп бүтүшкөн соң үстүлөрүнө билгизбей таштар менен жаап, араларына чырпыктарды таштап коюшту. Ал эми ары жакта эч нерседен бейкапар турушкан бангизат ташып жүрүшкөн үйрөтүлгөн малдарды туш-туш жакка айдап таратып жиберишти.

Бул мезгил аралыгында абакта таң агарып күн уясынан кылтыйып чыга баштаган эле. Бардыгы тең шашылыша өздөрүнө түшкөн олжолорун алыша кууш капчыгайга түшүп алышып мурунку келген жолдору менен тыным албай чуркап жүрүп отурушту.

Куугун

Алар он чакырым аралыкты бир тыным албай чуркап өтүшкөн соң чоң таштын түбүнө бир аз тыныгуу жасашты.

- Эптеп тиги эски мал сарайдын ичиндеги машинеге жетип алсак аны менен чоң шоссе жолго чыгып кетип көпчүлүк кыймылга, машинелерге аралашып кетет элек.

Спартак оозун жыйгыча ары жактан вертолеттун учуп келатканын көрүп, баары жабыла чоң таштын түбүнө кулашты. Бетинде кызыл жылдызчасы бар жашыл вертолет тике эле алардын үстүнөн уча алиги окуя болгон жакка багыт алып көрүнбөй калды. Тигилер бир аз жатышкан соң ордуларынан турушуп, өз ара бул вертолетту талкуулаша кетишти.

- Алар бизди байкап калышкан жокпу?

- Байкап калышы да мүмкүн, күтүлбөгөн жерден чыга калбадыбы.

- Бул чек арачылардыкы го дейм?

- Андай болушу да мүмкүн, бирок чек арачылар бул жакты текшеришпейт. Анткени тигилердин тоо арасындагы жолун жакшы билишет. Менимче, бул вертолет тигил жакка багыт алып шашылыш учканына караганда контрабанданын чалгынга жиберилген вертолету. Тигилер кайра кайтып келиши да мүмкүн, кой тездебесек болбойт. Кана, турдук, кеттик!

Жапа тырмак баары ордуларынан атып турушту да кайрадан жүгүрүп жөнөштү. Арадан жарым саат өтпөй арт жактарынан өздөрүн көздөй катуу ылдамдык менен учуп келаткан вертолетту көрүшө таштардын алдына чуңкурларга далдаланышты. Тилекке каршы жашына турган буйтка жерлер, таштар аз болчу. Сыягы, вертолет тигилерди атайын кууп келген окшойт, дал эле алардын тушуна келгенде үстүлөрүнөн окторду мөндүрдөй жаадырып аткылай башташты.

Кол пулеметтун огу менен тим эле баш көтөртпөй эч тыным албай аткылап атты. Чоң таштын далдаасында турган Спартак өйдө карай аларга каршы ок атып көрдү эле өзүнө карай мөндүрдөй жааган окко туруштук бере албай таштын түбүнө башын калкалады.

- Мен муну бул жактан алаксытып турайын, силер тигил чоң таштардын коңулуна чуркагыла! - деп Спартак кыйкырып бери жактан өйдө карай эки-үч жолу ок атып көрдү. Вертолет Спартактын жашынып турган жагына айланып, жакыныраак учуп келгенде ал таштын аркы бетине ушунчалык тездик менен оодарылып кетти. Мөндүрдөй жааган ок Спартактын мурунку турган ордуна ташка тийгенде кайып кетип чуулдап башкача үн чыгарып атты. Вертолет улам ташты айланган сайын тиги да ташка далдаланып, айланып жашынып атты. Ошондой маалдан пайдаланышын беркилер да туш-туш жакка чачырата чоң таштарга далдалана беришти. Чуңкурчада көмкөрөсүнөн былк этпей жаткан Альбертке улам-улам көз жүгүртүп коюшуп, эми алыс-алыс жайыла, чачырап кетишкендиктен улам-улам баш көтөрө калышып жооп кылыша өйдө жактагы вертолетту аткылап атышты. Альберт көмкөрөсүнөн жаткан боюнча былк эткен жок.

Вертолет ар кайсы таштардын булуңдарында жашынып алышып аткылап аткан төмөн жактагылардын ары жагына бир өтүп, бери жагына бир чыгып, ойкуп-кайкып тигилердин айласын алты кетирди. Таптакыр эле аларга үстөмдүгүн жүргүзүп, бирде жакын учуп келип, кайра алыстап кетип баш көтөрүүгө мүмкүнчүлүк бербей атты. Бир таштан экинчи ташка оодарыла тез чуркап өткөн Хамидге да ок жаңылды. Ок сол балтырына тийсе керек чоң таштын коңулуна кире кулай, эки колу менен сол бутун сыйпалай бөк түшүп калды. Кырдаал уламдан улам кыйындап баратты. Өйдө жакта вертолеттогулар төмөн жактагыларды тим эле оюнчук кылып ойнотуп атты. "Минтип отурушса тигилер бирибизди да аман калтырышпайт. Убакытты да утушат, кандай болсо да кырдаалдан чыгыш керек" - Спартак автоматын ары жерге коюп, артында асынып жүргөн снайпер мылтыгын колуна алды.

- Кана, жигиттер, эптеп тигилерди аткылап алаксыткыла! Мен даярданып алайын, - ал ар кайсы таштардын булуңдарында корголоп аткандарга кыйкырып, ошол жаткан боюнча мылтыгын октоду. Беркилер туш-туш жактан аткылап жашына калышып, бир таштан экинчи ташка жүгүрүп өтүшүп вертолеттогуларды алаксыта башташты. Кырдаалдан пайдалана Спартак снайпер мылтыгы менен вертолеттун рулунда отурганды мээлеп туруп чекеге атты. Ал рулду кучактаган боюнча көмкөрөсүнөн жатып калганда аны менен кошо вертолет да ары-бери калдактай баштады. Анын ичиндегилер атканын токтотуша өз алапайларын таппай шашып калышты. Спартак убакытты текке кетирбей мээлеп туруп эртеден бери кол пулемет менен төмөн жактагылардын айласын кетире тындырбай аткылап аткан кишини чекеге атты. Ал вертолеттун оозунан төмөн карай учкан боюнча кетип денеси жерге тийип күмжам болду. Бир аздан кийин вертолет өзү да акырындап төмөндөп келип жерге үч метрдей жетпей боюн таштап жиберди. Жерге катуу түшкөндүктөн темирлери дөңгөлөктөрү мыйрыя, айнектери быркырап жатып калды. Бирок эмнегедир өрттөнгөн жок. Бардыгы ордуларынан атып туруша жабыла вертолетко чуркап барышты. Болгону вертолеттун ичинде үчөө гана экен. Эртеден бери буларды үчөө эле мышык-чычкан ойнотуп атышыптыр.

Абдугапар чуркап барып көмкөрөсүнөн жаткан Альбертти өйдө көтөрдү. Ок анын көкүрөгүнө тийиптир, оор дем ала ал акырын көзүн ачты. Бул жолку аткылашууда Хамид, Альберт экөөнө ок жаңылыптыр. Хамидге караганда Альберттики оор экен.

- Кана, кеттик: "Урушта туруш жок!" - баары жабыла Спартактын артынан ээрчишти. Хамид менен Альбертти кезек менен көтөрүп алышты.

- Катуу ызы-чуу баштала электе көздөн кайым болуп кетишибиз керек. Бизди билип калышчу болушса катуу кагылыш болот.

Кызыл-ала болуп кансыраган экөөнү көтөрүп баратышкан куралчан төрт кишини көрүшкөндө ким да болсо шек алмак. Бирок бактыга жараша аларды эч ким көргөн жок. Алар көмүскө жерде жашырылып коюлган машинелерге жеткенче бир тыным алышкан жок. Анткени Альберттин ахывалы уламдан-улам начарлап бараткан эле.

Арадан жарым саат убакыт өтпөй эски сарайдан чет элдик эки жеңил машине куушуп чыгышты да чаңдарын арттарына уюлгута катуу ылдамдык менен жүрүп отурушту. Машинелер жүрчү асфальт шоссе жолго чыгышканда ылдамдыктары андан да катуулады.

* * *

Орто Азия түгүл СНГнын бардык булуң-бурчтарында ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери кара чүмбөтчөндөрдүн арттарынан сая түшүшүп, куугунтуктап калышкан эле. Бирок алардын уюгун, кайсыл жерде жүрүшкөндөрүн так аныктай албай атышты. Кара чүмбөтчөндөрдүн ызы-чуулары бирде Өзбекстанда болсо, бирде Казакстанда, бирде Тажикстанда же Түркмөнстанда, же болбосо Кыргызстанда болуп атты. Аларды тууратып Россиянын ар кайсы жерлеринде кара чүмбөтчөндөр пайда боло баштады. Жаңы уюшулган топ кармалышканы менен чыныгы кара чүмбөтчөндөрдүн издерин таппай жүрүштү. Алардын аябай көзгө атаар мергендигин, спорттун бардык түрлөрү менен машыгышып жүрүшкөн профессионал топ экендигин жер-жерлерге эскертип жүрүштү. Бул уюшкан топ канчоо экенине эч ким так эсебин алалбай коюшту. Ар ким ар кандай божомолдорду айтышып, бири отуздан ашык киши экен десе, экинчилери онго жетпеген эле кишилер деп ар түрдүү маалыматтарды берип атышты.

Күтүлбөгөн ажырашуу

Бишкекке эптеп жетишкенден кийин Альберт менен Хамид жашыруун дарыланып жатышты. Буга чейин алар жолдо эки-үч жолу тыныгуу жасашып, Оштон жергиликтүү врачтарды жалдап келишкен. Алардын жардамы менен бир сыйра жаралуу жерлерин тазалатып, күчтүү дарыларды жагып, бинт менен таңдырып коюшкан эле. Жергиликтүү врачтар кара чүмбөтчөндөрдүн өңүн көрө алышкан жок. Тек гана чоң суммадагы акчаны алышып, бул жөнүндө эч кимге айтпоо жөнүндө сөз беришип, кайра жолдоруна түшүшкөн. Аларды кайра үйлөрүнө жеткирип коюшкан болчу. Бул жакта да алар акчага жалданган өздөрүнүн тааныш врачтарынын көзөмөлүндө турушту. Экөө тең денелеринен катуу жарат алышканы менен контрабандалардан түшкөн олжонун, акчанын жалпы суммасын эсептеп көрүшкөндө беш миллион долларга чукулдап барып калыптыр. Абдугапардын айтуусу боюнча бул контрабанданын негизги уюгу Гонконг менен Сауд Аравиясында топтолуптур. Алардын бүт дүйнө менен наркобизнес боюнча мафиясы, байланышы бар экен.

- Биз кокусунан ажыдаардын куйругун басып алган жокпузбу? - Алмаз тынчсыздана кетти. Баары бир паска тымтырс болуп калышты.

- Мейли, кайда барсаң Мамайдын көрү, бизде эми тынчтык болбойт. Бирок бизге баары бир эмеспи, туурабы? Өзүбүз да тынч жашаган жан эмеспиз да. Буларга, эч ким тең келбес күчтүү мафияга ички иштер бөлүмү түгүл мамлекеттин өзү дагы кийлигише алышкан эмес, атүгүл анча-мынча болсо дагы тоскоолдук кылышпаган. Эми көрүп, сестенишсин мафияга каршы кандайдыр бир күчтүн бар экенин.

- Мунун Кыргызстанга, жаңыдан буттарынан туруп келе жаткан мамлекетке залакасы тийбейби?

- Алардын буга эмне тиешеси бар?

- Кандай, эмне тиешеси бар? Бул деген Кыргызстандын аймагында киши барбас тоолордун арасында болуп атпайбы. Жергиликтүү элдерден көрүшү да ыктымал да?

- Биринчиден, алиги талкаланган вертолет чек арачыларга тиешелүү, алар мафиянын кишилери болсо да баары бир чек арачылар катары эсептелинип, кандайдыр белгисиз каракчылардын колунан же, тагыраак айтканда, бизден курман болушпадыбы. Бул тууралуу ар кандай версиялар айтылышы мүмкүн? Албетте, биринчи кезекте эле биз тарапка таш ыргыйт. Алар бизден кара чүмбөтчөндөрдөн шек туудурушат. Ал эми биздин бул өлкөгө тиешебиз жок экени көпчүлүгүнө эле маалым. Ансыз деле көрүп турасыңар, бардык жерлерде бизге каршы кандай гана катуу активдүү иштерди жүргүзө башташты. Өзгөчө Гурьеводо болгон окуяга азыркыга чейин чуулдап жүрүшөт. Албетте, биз алардан деле коркпойбуз дечи. "Корксо да кой өлөт, коркпосо да кой өлөт", бирок баары бир өтө эле сактыкты, кыраакылыкты талап кылат. Азыр биздин ар бир кадамыбыз аңдууга түшүп калды. Эгер кичине эле нерседен шек алдырсак сары изибизге чөп сала башташат. Улам-улам жер которуп турбасак, бир жерден бат эле дарегибизди билгизип коебуз. Эми жарым жылдай эч бир дымыбызды чыгарбай ар кимибиз өз мекендерибизге, жер-жерлерге тарап кетпесек болбойт. Бул биз үчүн убактылуу тыныгуу болот. Башка мүмкүнчүлүк жок. Биз эң крупный мафиянын куйругун бастык окшойт. Мунун ызы-чуусу жакынкы аралыкта басылбайт. Ар кимиңер эми кетип баратканда жаныңарга эч бир курал албагыла.

- Жарым жыл көп эмеспи?

- Тескерисинче аз, буга да убакытты кошуубуз керек. Кана кимдин кандай ою бар, канча жылдан кийин кезигишели?

- Менимче, бир жыл туура болот го дейм?

- А менимче ал аз, мунун ызы-чуусу али басыла элек мезгил болот. Өчүп бараткан жалынды ого бетер алоолонтуп, атүгүл ага өзүбүз да күйүп кетишибиз мүмкүн. Андан көрө эки жылга чачырап, тарап кетели. Эки жылдан кийин жаңы жылды кайрадан ушул жерде тоскондой бололу. Үйлөнгөнгө шашпагыла, али эрте, ар нерсенин өз мезгили болот. Буга кандай дейсиңер?

Бардыгы Спартактын айткан сунушуна макул болушкандай унчукпай турушту.

- Ал эми тиги Ян Густтун маселесин эмне кылабыз?

- Тим кой, бандасы менен өз билгендерин жасап жүрө беришсин сайрандашып, алар менен кийинчерээк эсептешебиз. Азырынча ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери алар менен алышып жүрө беришсин. Кана, кимде кандай суроо бар?

Баары тунжурап, ойлонуша тымтырс болуп калышты.

- Анда мындай, ар бириңерге албетте акча керек. Кимге канча акча керек уялбай айта бергиле?

Мындай күтүлбөгөн чукул сунушка баары тең унчугушпай, бири-бирин карап оңтойсуз боло түшүштү.

- Айта бергиле, тартынбагыла. Мынча акчанын баарын ар кимиңер өз эмгегиңер менен таптыңар. Бул акча үчүн канча кан төгүлдү. Өзүбүз да оңой жарат алган жокпуз. Жалпы казынабызда Кудая шүгүр жаман чогулган жок. Баш-аягын эсептей келгенде билинбей эле жергиликтүү акчаларды эсептебегенде он миллион долларга чукулдап калыптыр.

Бардыгы таңгалыша ишенбегендей ооздорун ачып туруп калышты.

- Буга таңгалбай эле койгула. Мен кошуп же мактанып, оюм дан чыгарып айтып аткан жокмун. Өткөн жолу шашпай баарын эсептеп чыктым. Буга өзүм да таңгалып отурам. Албетте, ушул боюнча эле тарап кетип, тынч оокатыбызды кыла берсек болот эле. Тынч жашообузга акча Кудая шүгүр жетиштүү эле болмок. Бирок биз тынч жашай албайбыз да. Майда рэкеттерди эсептебегенде Ян Густка окшогон элдин канын соруп аткан ири мителердин, крупный бандалардын, мафиялардын баарын көзүн курутуп туруу керек. Криминалдар чөйрөсүн таптакыр тазалап жибербесек дагы ириде акулаларын жоготуш биздин милдет. Аларды биздей болуп эч ким, эч бир жан жазалай алышпайт. КГБнын дагы, милиция, сот, мамлекеттин дагы мындай кылмышкерлер он же беш-алты жылдан кийин эле кутулуп чыгышат да кайра мурунку иштерин уланта беришет. Биздики болсо только "өлүм жазасы". Тиги дүйнөдөн эч ким кайтып келген эмес. "Кандуу Ордодо" соттун чыгарган өкүмдөр үн аткарып келсек, азыр өзүбүз өкүм чыгарып, өзүбүз аны аткарабыз. Бул биз үчүн чыныгы адилет сот болот. Ар бир адам өзүлөрү жасаган күйөөлөрү үчүн жазаланууга тийиш.

- Мафиялардын, чириген байлардын ишине кантип кийлигишебиз дагы, аларды кантип жок кылабыз?

- Албетте, алардын баарын жок кыла албайбыз. Бирин жок кылсак, экинчилери кайра пайда боло берет. Майда нерселерге көңүл бурбай биз "крупный мафиялар" менен гана зсептешип турушубуз керек. Болуптур, бул маселе боюнча кийин чогулганда шашпай кайрадан жакшылап сүйлөшөбүз. Андан көрө негизги темага өтөлүчү. Мына азыр кырдаал кыйын болуп турат. Жакын аранын ичинде тымызын тарап кетпесек, контрабанда тууралуу дүйнөлүк деңгээлдеги ызы-чуунун башталганына баарыңар эле күбө болуп атасыңар. Биз канчалык кыйын болгон күндө да аларга каршы эч нерсе кыла албайбыз. Убактылуу болсо да кара чүмбөт наамын булгабай тынчыраак жашай туралы. Кана, эми негизги нерсеге кайрылалычы. Кимге канча керек? Айта бергиле? Мисалы, Хамидге Тажикстандын борборунан шикарный үй сатып алганга акча керек, туурабы? Сөзсүз түрдө ал жактан үй алып коюшуң керек. Менин билишимче Ян Густтун негизги ордосу да ошол Душанбеде окшойт. Сенин ал жерде экениңди билип калышса алар сага тынчтык беришпейт. Бирок өткөн жолку окуядан кийин бизден жашырынып, уюгун башка жакка оодарыштырып, жер которуштуруп кетиши да ыктымал. Ошентсе да баары бир эскертип кетчү нерсе, сак бол. Алар менен кездешпегенге, кагылышпаганга аракеттен. Менин бирден бир өтүнүчүм ушул. Кимде дагы кандай сунуш бар?

- Куралдардын баарын бул жакка калтырып кетпей, өзүбүз менен кошо бирден пистолеттерди алып албайбызбы? Анткени ар кандай кокустуктар болуп кетиши мүмкүн да?

- Мен дагы ошол себептен куралыңарды бул жакка калтырып кеткиле деп атпаймынбы. Эгер кимдир-бирөөлөргө ок атыла турган болсо, ички иштер кызматкерлеринин көңүлүн сөзсүз өзүңөргө буруп аласыңар. Ал эми кандай тоскоолдуктар болсо дагы куралсыз эле кол менен, таптакыр айла кеткенде жөнөкөй эле ашкана бычагы менен эсептешкен колуңардан келет. Мен силердин дараметиңерге, күчүңөргө ишенем. Силер профессионалсыңар. Бирок колдон келсе, таптакыр эч ким менен кагылышпоого аракеттенгиле. Ушул эки жыл ичинде бүт дүйнөгө ызы-чуу түшүп бараткан кара чүмбөтчөндөрдүн дайыны да, дымы да чыкпай калгандай болсун. Керек болсо калаадан алыс кетип, алыскы райондорго жашагыла. Бири-бирибиз менен телефон аркылуу өзүбүздүн жашыруун ысымыбыз, "паролубуз" менен байланышып турабыз. Убакытты өткөрбөй тез арада чачырап кетпесек, Бишкекте да биздин сары изибизге түшкөндөр көбөйө баштады. Кимге канча керек, алгыла. Акча бул - суу, бүгүн бар да эртең жок, аккан суудай билинбей агып кетет. Эртеңкини ойлоп, ал жөнүндө кам санабагыла. Баарыбыздын башыбыз аман болсо, эртең эле андай акчалардын далайын табабыз. Кана, кимге канча керек? Эки жылга чейин кенен кесир басып, ичип-жеп жашагыла. Кимге акча керек болсо мени менен байланышып, келип алып кетип тургула. Бирок эскерте кетчү нерсе, ресторан, барларга барып үлпөт кылганыңарды азырынча токтоткула. Азыр бизди үстүбүздөн издеп, аңдып жүргөндөр аябай көп. Ян Густтун көзүнө чалдыгып калышыңар да мүмкүн. Анда ал өзүнүн кишилери менен бизди бирден терип жок кылат. Алар илинчек эле таппай жүрүшөт. Кыскасы, суук көздөрдөн алыс бололу.

Алтоо тең өз ара ийри отурушуп, түз кеңешише кийинки пландарын талкуулап атышты. Көп суммадагы акчаны эч кимиси деле сураган жок. Ар бири жүз миң доллардан гана алышты. Анткени Орто Азия боюнча доллардын курсу аябай жогорулап, өз бийлигин жүргүзүп турган эле.

- Өзүңөр баарын көрүп, түшүнүп турасыңар. Тымызын бир-бирден кетип отуруп, тарап кетишибиз керек. Бардыгыңар Алмаз аркылуу байланышта болосуңар. Ал аркылуу мен да силердин дайыныңарды билип турам. Мен, албетте, силерге ишенем, жаман оюңарга албагыла, бирок эскертип кетчү дагы бир нерсе бар. Убактылуу канчалык бири-бирибизден алыс болбойлу, берген убадабызды, антыбызды унутпайлы. Кандай кокустукка кабылсак дагы бири-бирибизди сатышпайлы. Азгырыкка, байлыкка кызыгып, башкаларга кызмат өтөп кетпейли. Бири-бирибизге берилгенибиз, сыйлашканыбыз ушул боюнча калсын. Убактылуу да болсо коштошоор алдында баягы сөзүбүздү дагы бир жолу кайталап коелу, - Спартак муштумун түйө оң колун алдыны карай сунду эле бардыгы тегеректеше анын колуна өздөрүнүн колдорун коюшту да бир ооздон хор менен айтып киришти:

- Биз ушул боюнча бири-бирибизге берилген боюнча калабыз, эгер чыккынчылык кылып, берилген антыбызды бузсак, анда өз каныбыз менен жууйбуз.

Ошол түнү алар Алмаздын үйүнө акыркы жолу отурушту да түнү менен тымызын акырындап тарап, өз мекендерине кете башташты. Альберттин жарасы анча-мынча карттанып, толук айыга элек болгону менен Хамид кадимкидей калыбына келип калган эле. Алардын эртерээк сакайып кетиши үчүн эч акча аяган жок. Болгон эң күчтүү дарылар менен дарыланышкан болчу. Эки күн ичинде алар акырындап кетип отуруп, үйдө Спартак менен Алмаз гана калды. Дагы эки күн өткөн соң Спартак да камына баштады.

- Мен дагы мекениме кетишим керек, тиги Чеченстан азыр кичине тынчый түшкөнсүбөдүбү. Ушундай кырдаалдан пайдаланып, дайынсыз жоголуп кеткен карындашымды таап алайын. Орустар менен чечендердин кагылышы ушул боюнча эле тынчып кетсе кана, атаганат. А-а-ай, тынчыбайт го? Бири-бирине аябай эрегишип алышты. Бирок ошентсе да өзүмдүн туулуп өскөн мекенимде болуп келейин. Баары бир ал жакка барганда деле мага тынчтык жок болот болуш керек. Анткени үстүмдөн андуулар болуп, артымдан куугунтук жүрүп, менин дайынымды бардык жерлерден издеп таба албай жатышпайбы. Кыскасы, мен дагы башка ат, фамилия менен алыскы айылдарга кетем. Телефон аркылуу байланышып турабыз. Ал эми мага болсо өзүң билесиң жагдайды, сөзсүз түрдө курал керек. Мени бүт бардыгы эң коркунучтуу кылмышкер деп эсептешет, көргөн жерден атып салышы да ыктымал, - Спартак Кандуу Ордодон ала келген пистолетин алды. Өзүнө анча-мынча акчадан башка эч нерсе алган жок. Ага удаа эле Алмаз да айылына барып, бир аз эс алып келүүнү чечип, жөнөп кетти. Арадан жарым саат өткөн соң заңгыраган эки кабаттуу үй жымжырт болуп ээн калды.

ЭКИНЧИ БӨЛҮМ



Күтүлбөгөн жоо

Быйыл жаз Бишкекке эрте келди. Жылда ушул маалда март айында али кар кетелек болуп турчу. Азыр кар түгүл жердеги тоң эбакта эрип шаардыктардын баары абакта жазгы кийимдерге өтө башташкан. Бир жагынан Кудайдын куттуу күнү жаап аткан жаан шаардыктарды жүдөтүп жиберди. Эки күндөн бери жаан бирде себелеп, бирде төгүп жаап, акырындап көчөдөгү асфальттардын баары былчылдап суу болуп элдин баары колдорунан кол чатырларын түшүрүшпөйт. Жаан жума күнү жаап баштаган. "Жума күнү башталган жаан жума күнү бүтөт", - деп коюшат эмеспи, ошондон бери күндүн көзү көрүнө элек.

Кинотеатрдан чыгышкан кыз менен жигит колтуктатып алып экөө бир кол чатырчага корголошо парк аралап жай төмөн карай кетип баратышты. Экөө тең жазгы плащ кийип, жакаларын өйдө көтөрүп алышкан эле.

- Бүгүн да күн катуу жаачудай болуп турат.

- Мейли жаай берсин, жерге, айылдагы дыйкандарга жакшы болот.

Экөө унчугушпай бир топко жүрүп отурушту. Анан жанындагы кыз жигитке суроо бере кетти:

- Эне-атаң эмне болуп иштейт?

- Экөө тең азыр пенсияда. Эң кичүү инимдин колунда турушат.

- Баса айтмакчы, канча бир туугансыңар?

- Эки эркек, үч кыз. Менден улуу бир эжем бар, калгандары менден кичүү, баары үйлөнүп жайланышып, өз-өздөрүнчө үй-бүлө, очок куруп кетишкен. Улуу эжем Мерке району жакка казакка турмушка чыккан, ошентсе да бат-бат катышып турабыз.

- Кандуу Ордонун тобуна кандайча туш келип калдың?

- Иэ, ал долгое история, аны убагы келгенде шашпай айтып берем. Экөө кайрадан унчукпай жүрүп отурушту. Бир маалда жигит күтүүсүздөн токтой калып кыздын бетине үңүлө карап калды.

- Эмне болду?

- Эч нерсе, баса айтмакчы менин өткөн жолку сунушумдун жообун качан бересиң?

Экөө кайрадан унчукпай баскандарын уланта беришти.

- Ар нерсенин өз мезгили болот эмеспи. Мен бул жөнүндө ойлонуп атам. Өзүм бул жерлик болбосом, анын үстүнө бул жакта эч кимим жок. Улутум башка, бир туугандарым болсо алыста. Сенин бир туугандарың буга кандай карайт?

- Мени менен менин бир туугандарымдын эч иши жок. Мен кичинемден эле өз тагдырым үчүн өзүм жооп берген адаммын, анын үстүнө мен да Кыргызстанда көп болгон жокмун. Армияда жүргөндө эле ошол жакта спорт ротада кызмат өтөп, бокс боюнча ошол жактан мастерликти толтуруп, физкультура институтунда беш жыл окуп, ошол жактан бүтүрүп келгем. Кандуу Ордого мүчөлүккө ошол жактан тандалып алынгам. Эки жылдай катуу сыноодон өтүп анан кабыл алышкан. Ал жерде көп жыл бою дээрлик Союз чачыраганча кызмат өтөдүм. Бир туугандарыма эки-үч жылда бир жолукпасам алар менен кенен-кесир отуруп сүйлөшүүгө, үйгө барууга убактым да жок болчу. Ошол себептен мен ушул убакка чейин жеке керт башымдын тагдырын өзүм чечип келатам.

- Күн кеч кирип баратат го, такси кармабайлыбы?

- Мен жөө баскым келип турат, күүгүмдө сейилдеп басканды жакшы көрөм.

Экөө бак-дарактуу кууш көчөгө өтүшө колтукташа жөө басып кетип баратышты. Тээ алыста эртеден бери экөөнүн ар бир кыймылына көз салып жай жылып келаткан кара чет элдик машине акырындап тигилерге жакындай берди. Анан машиненин ылдамдыгы катуулап экөөнүн тушуна жете бергенде андан эки адам атып чыга калышты да пистолеттерин жигитти карай суна беришти. Алардын атканына үлгүртпөй кыз тигилерге далысын тосо көз ачып жумганча бүткүл денеси менен жигитти жаап калды. Пистолеттен удаа-удаа атылган октор кыздын далыларына тие, кыз жигитти кучактаган боюнча кое берген жок. Алиги машинеден чыга калгандар жанталаша кайра машинесине отурушту да катуу айдаган боюнча көздөн кайым болуп кетишти. Жигитти катуу кучактап турган кыздын колу акырын бошоп, төмөн карай шыпырылып кулай берди.

Ойдо жок жерден күтүлбөгөн мындай окуяга жигит эмне кылаарын билбей шаштысы кетип калды. Көзү сүзүлө башы төмөн карай салмактанып бараткан кыздын башын жөлөөгө аракет жасады.

- Хасиятхан!

Анын үнүнө кыз башын өйдө көтөрүп көзүн акырын ача бир нерсени сүйлөмөкчү болуп баратып кайра шылк дей түштү. Ал ордунан атып тура өзүн көздөй келаткан жеңил машинени кол көтөрүп токтотту эле айдоочусу колу-башы кызыл-ала болуп турган жигиттен үрөйү учуп токтобой кайра катуу айдаган боюнча зуу этип өтүп кетти. Жигит эми катуу айдап келаткан экинчи машинени тике алдын торой токтотту. Эч нерсени байкабаган айдоочу машинесинен башын чыгара калып тигиге кыйкырып, атырылып бир тийди.

- Ээй, жигит, сенин акыл-эсиң ордундабы? Эмне машиненин алдына тебеленип өлө албай жүрөсүңбү?

Алиги жигит унчукпастан машиненин жанына келди дагы анын жүзүнө үңүлдү.

- Жардам бер, тигини тез арада ооруканага жеткириш керек?! Акчаны каалашыңча төлөйм, - анын түрүн көрүп айдоочу унчуккан жок, тек гана жерде кызыл-ала болуп жаткан кызды көтөрүп келип машинеге салып жаткан жигитти унчукпай карап турду. Каршылык көрсөтүп же каяша айтып, макул болбой мойнун толгой турган болсо жакшылык менен бүтпөсүн жүрөгү сезип турду. Чындыгында ал каршылык көрсөтсө эле жигит аны томолото чаап, машиненин рулуна өзү отурмак.

- Каякка айдайын?

- Жакынкы аралыктагы ооруканага!

Кууш көчөдөн чоң көчөгө атырылып чыккан ак жигули кайра жогору карай катуу ылдамдык менен зуулдап жөнөдү. Машиненин ичиндеги кыз-жигит - Алмаз менен Хасиятхан эле.

* * *

Булар Алмаздын көзүн тазалаганы дээрлик үч жумадан бери аңдып жүрүшкөн болчу. Эки айдан бери дайыма жалгыз жүрүп, өзүнүн спорт залына үзбөй каттап калганын сыртынан баамдашкан алар анын жалгыз экенин, жолдошторунун бир жакка кетишкенин туюп жүрүшкөн. Алар кайта кайтып келгиче мунун көзүн тазалап салууну чечишкен. Адегенде машинеге жардыруучу зат коюуга аракет кылып көрүштү эле ал пландары дээрлик таш каап, ишке ашкан жок. Анткени өткөн окуялардан кийин Алмаз сагызгандан сак болуп калган эле. Машинесин эч убакта ачык жерге же ээн жерге калтырчу эмес. Спорт зал жакка айдап келгенде да атайын өзүнүн арендага алган гаражына токтотуп сыртынан кулпулап таштачу. Үйгө барганда эч убакта короонун сыртына токтотчу эмес. Дароо үйүндөгү гаражына кийирчү да сыртын бекитип койчу. Үйүндө жалгыз уктап атканда түн ичинде камынтпай кол салууну пландаштырып көрүштү эле бүт терезесинен баштап дарбазасына чейин сигнализация орнотуп таштаптыр. Анын үстүнө короодо эки-үч дөбөт иттери да бош жүрүшөт. Бир жолу түн ичинде атайын даярданып барышып кирүүгө мүмкүнчүлүк ала алышпай коюшкан. Профессионал болбогондон кийин үстүнөн аңдып жүргөнүбүздү билдирип коёбузбу деп чочулап жүрүштү.

Алыс жерден снайпер мылтыгы менен атканды да пландап, алдын ала даярданып көрүштү. Анын спорт залдан чыгып машинеси турган гаражга чейинки аралыгы бир топ эле бар болчу. Бирок ал спорт залдан дайыма өзүнүн машыктырып аткан балдары менен чогуу чыкчу да гаражына чейин чогуу сүйлөшүп барышып алар андан ары кетишчү. Эки-үч жолу жакшы кырдаал түзүлүп, бирок өчөшкөндөй мылтыктын машасын жаңы эле басып келатканда аны балдары атайылагансып тосуп калып атышты. Атканынан жаза кетирбей таамай аткыч, көзгө атаар мерген экенин билишип, анын жанына жакын келгенден чочулашты. Чөнтөгүндө эч курал салбай, эч нерседен коркпой, сактанбай эле жөнөкөй жүргөнүн эч кимиси билишчү эмес. Аны билгенде жапжакын келип эле атып кетишмек.

Кийинки мезгилдерде бир кыздын үйүнө дайыма барып жүргөнүн байкап калышты. Акырындап ал кыздын ким экенин, кайда иштерин тактап чыгышты. Ал Башкириядан келген уйгур кызы экен. Эки бөлмөлүү үйдө сиңдиси менен чогуу тураарын акырын сураштырып билип алышты. Көчөдө экөөнүн чогуу колтукташып басып калышканын да көп көрүшчү, бирок ыңгайлуу учурду келтире албай жүрүшкөн болчу. Бул жолку экөөнүн жалгыздап ээн көчө менен кетип баратышканы тигилерге аябай ыңгайлуу кырдаал түзүлдү. Ошентсе да дасыккан, чебер аткычтан чочулашып даай алышпай артынан көпкө акмалашты. Алар үчүн мындай кырдаал эч убакта болмок эмес, тобокелге баш байлашты да айдоочусу баш болуп үчөө тең пистолеттерин октошту да машинени ылдамыраак айдашып алдыда кетип баратышкан экөөнө жакындап келатышты. Алардын тушуна жете бергенде машинеден болгон ылдамдыктары менен атып чыгышып аткылап алышып кайра дароо качып жөнөштү. Бирок тилекке каршы, алиги жанындагы кыз жигитин далысы менен тосуп калгандыктан жигитке ок тийдиби, тийген жокпу билбей да калышты. Жигиттин эсине келип чөнтөгүнөн пистолетин сууруп чыкканча көздөн кайым болуп кетүүгө аракет жасашты. Алар ушунчалык тездик менен кыймылдашкандыктан ортодогу болуп өткөн убакыт бир мүнөткө да жетпептир. Ошентип алар көздөгөн мүдөөлөрүн чала-була ишке ашырыша заматта көздөн кайым болуп кетишти. Булар Ян Густтун Бишкектеги жалданма жигиттери болчу.

Хасиятхан реанимация бөлүмүндө жатканына бүгүн бешинчи күн болот. Ок төрт жерине тийиптир. Ийнине, өпкөсүнө, мойнуна анан кабырга сөөктөрүнүн экөөсүн сындырып кетиптир. Бактыга жараша калган жерлери соо экен. Алмаз операцияга атайын тажрыйбалуу, профессионал хирург, врачтарды акчага жалдады. Ал үчүн акчасын аяган жок, врачтар эмне десе ошону жасап, ар бир кыймыл-аракетине эле акча берип атты. Белгисиз адамдардын ушул убакка чейин сыртынан аңдып байкоо жүргүзүп жүрүшкөнүн билген эмес.

Ал кишилердин өңдөрүн бир көз караш менен эстеп калган болчу, андан сырткары машиненин түсүн номерин да жаттап калган. Өзүн өлүмдөн сактап калган кызга ичинен ыраазы болуу менен эми анын өмүрүн сактап калууга колдон келишинче, мүмкүнчүлүгүнө жараша аракет кылды. Анын чуркаганына, акчасын чачканына жараша операция да ийгиликтүү аяктады.

Ошол окуядан эки күн өткөндөн кийин телефон аркылуу Спартак менен сүйлөштү. Ал Чеченстандагы карындашын таап, азыр убактылуу ошонун үйүндө экен. Алмаз айылга барып бир айдай эс алып келгенин гана айтып болгон окуяны, Ян Густтун кишилери тууралуу эч нерсе айткан жок. Эс алып жаткандардын тынчын алгысы келбеди "баары жакшы" деп жооп берип атты. Сүйлөшүп бүткөндөн кийин телефонду койду да анан өзүнчө: "Булар ким болду экен?" - деп өткөн жолку окуядагы кишилерди эстеп алды. "Кандай болсо да булар менен эсептешиш керек, антпесе баары бир мага тынчтык беришпейт".

Арадан жарым ай өткөн соң Хасиятхан кадимкидей оңолуп басканга жарап калды. Ошол окуядан кийин Алмаз аябай сак болуп өзү менен кошо дайыма пистолетин ала жүрчү болду. Көчөдөгү ар бир кыймыл-аракетти байкап, өткөн окуядагы кара чет элдик машинени издеп жүрдү. Мунун ортосунда эски аэропорт жактагы алиги эки кабаттуу үйгө да эки-үч жолу чалгындап барып келди. Ал үй эбакта башка бирөөлөргө сатылып кетиптир. Анда жашашкан Ян Густтун кишилери таптакыр издерин жашырышып, жоголушуптур. "Менин үстүмдөн аңчылык кылып аткандар дал эле ошонун кишилери. Эми кандай болсо да алардын дарегин табыш керек", бирок Алмаз канчалык издегени, аракет кылганы менен алардан эч бир илинчек таппай койду. Бирок баары бир алар тынчтык бербесин, кайрадан кол салышаарын сезип жүрдү. Ойлогондой эле арадан эки ай өткөндө алардын өзүнүн үстүнөн кайрадан аңдып жүргөндүгүн байкап калды. Баары күтүлбөгөн жерден болду.

Алмаз эки күндөн бери артынан "куйруктун" кайрадан илээшип жүргөнүн билди. Эрте сезип калганы аны дагы бир жолу ажалдан сактап калды. Өзүнүн дайыма түшүп жүргөн менчик саунасынан чыгып, жеңил машинеси менен көчөдө жай баракат айдап кетип бараткан. Бет маңдайындагы күзгүдөн артта удаалаш ээрчип келаткан эки кара чет элдик машинеге бир сыйра көз жүгүртүп коюп магнитофонун иштетти. Адегенде аларга анча деле маани берген эмес, экинчи көчөгө бурулуп чоң жол менен жогору карай катуу ылдамдыкта кетип баратканда алиги эки машине дале артында он беш, жыйырма метр аралыкта ээрчип келатканын көрдү. Кара көз айнегин чечип таштады да алиги машинелерге күзгү аркылуу кунт коюп карады. Бирөөсү өткөн Хасиятханды аткылап анан качып кеткен, экинчиси болсо ошондой эле маркадагы, ошондой эле түспөлдүү машине экен. Булар чын эле аңдып келатканын такташ үчүн дароо башка көчөгө бурулуп, ылдамдыгын катуулатты. Күзгүдөн алиги эки машиненин артынан калбай ээрчип келатышканын көрдү. Башка көчөгө өтүп кетти эле алар да ошол көчөгө түшүштү. Булардын жөн чыкпаганын, атайылап тапшырма менен ууга чыгышканын баамдады. Катуу айдаган боюнча кетип баратып төш чөнтөгүндөгү пистолетин акырын атууга даярдап, октоп койду. Экинчи Лев Толстой көчөсүнө түшкөнү катуу айдап баратканда өчөшкөндөй темир жолдогу өткөөлдүн тосмосу тосулуп калды. Эки жагын караса оң тарабында поезд тээ алыс жакта катуу ылдамдыкта келатыптыр. Күзгүдөн алиги эки машиненин жакындап келатканын байкады. Артына катар-катар тизилип башка машинелер токтой баштады. Башка жакка бурулуп кеткенге же артка айдаганга мүмкүн эмес болчу.

Арттагы эки кара чет элдик машине токтоп турган машинелерден өтүп жай баракат өзүнө жакындап келатты. Эч жакка айдоого мүмкүн эмес болчу. Тээ өздөрүнөн отуз кадамдай алысыраак жерде поезд "гудогун" кайра-кайра уңулдатып катуу ылдамдык менен келатты. Алмаз чөнтөгүндөгү пистолетин сууруп алып атышууга даярдана баштады. Эки машине эки капталына келип токтогондо Алмазда көз ачып жумганча бир ой пайда болду. "Тобокел" - деп машинесин от алдыра тосмонун ачык турган жеринен аткан октой темир жолду тебелей аркы өйүзүнө зуулдап өтүп кетти. Ага куйрук улаш эле поезд гудогун уңулдата артынан өтө баштады. Бактыга жараша үлгүрдү. Эки-үч секундга кечиккенде эле поезд анын машинесин уруп кетмек. Арт жакта токтоп турууга да мүмкүн эмес болчу. Анткени эки капталындагы машиненин ичиндегилер кичинекей автоматтарын сунуша аткылоого даярданып калышкан эле. Темир жолдун күзөт пунктунда тургандардын баары сыртка атып чыгыша бир нерселерди айтып кыйкырып калышты. Алды жагында бери жакка өткөнү токтоп, тизилип турушкан машинелердегилер да үрөйлөрү уча жан кечти жигулидеги айдоочуну таңгала карап калышты. Эмне мынчалык шашканын эч ким түшүнүшкөн жок. "Ненормальный" дешип баштарын чайкаша катуу ылдамдык менен көздөн кайым болуп кеткен жеңил машинени карап турушту. Алмаз айланасындагыларга көңүл бөлгөн жок, катуу айдаган ылдамдыгы менен Лев Толстой көчөсүнө өттү да, заматта жоголуп кетти.

Кара чүмбөт наамын булгаган чүмбөтчөндөр

Акыркы күндөрү артынан аңдыган "куйруктар" Алмазга таптакыр эле тынччылык бербес болду. Бир жагынан ооруканада жаткан Хасиятханды да өлтүрүп кетишеби деп чочулап жүрдү. Күнү-түнү аны сыртынан кайтарууга алып атты. Ошондон көп өтпөй эле күтүлбөгөн жерден Спартактын кайра келиши сөзсүз бир нерсенин болгонун боолгологонсуду.

Ден соолук, ал-жайды сурашкандан соң ал дароо эле бир нерсенин башын кылтыйтты.

- Мурдагүнкү окуяны телевизордон "времядан" көрдүңбү?

- Жок, эмне болуптур?

- Башкаларды көрбөсөң да "времяны" сөзсүз көрүп турушуң керек. Алмаз Хасиятхан менен ооруканада болуп телевизордон жаңылыктарды көргөнгө да убактысы болгон эмес.

- Бир нерсе болдубу?

- Бир нерсе болгондо да кандай дейсиң, биздин наамыбызды жамынган кара чүмбөтчөндөр ресторандагы үйлөнүү үлпөтүндө отурушкандардын баарын атып кетишиптир. Бул аткылоодон он бештей адам өлүп, жетөө оор жаракат, бир тобу жеңил жарат алышыптыр. Башкысы жаңы үйлөнүп атышкан кыз-жигитти, эне-аталары менен кошо атып өлтүрүшүптүр. Кандай дейсиң, буга Ян Густтун кишилеринин катышы болушу мүмкүнбү?

- Болушу да мүмкүн, бирок бейкүнөө адамдарды өлтүрүп алар эмне пайда табышмак эле.

- Кара чүмбөт наамын булгап биздин бетибизге көө жаап шыбашы керек да.

- Менимче, алар эмес эле алиги жаңы үйлөнүп атышкан кыз-жигитке, эне-аталарына өчөшкөн кыянаттык, тоскоолдук жасагысы келишкен башка бирөөлөр болуп калышы да ыктымал. Балким, кызды аябай сүйүп жүргөн бирөө болуп, ал анын башкага турмушка чыгышын каалабай, ушундай карасанатайлык иштерди жасашы ыктымал.

- Эми бул боюнча ар кандай версияларды кое берсе болот да. Бирок баары тең автомат менен катуу куралданышканына караганда криминалдар чөйрөсүнө аралашкандар болуш керек?

- Эң жаман жери мунун баары бизге тийип атпайбы. Телевизордо журналисттер бизди, кара чүмбөтчөндөрдү жамандап, колдон келишинче эле көө жаап, шыбап жатышат. Атүгүл биздин мурунку окуяларга байланыштырып дагы көп нерселерди кошуп, кошул-ташыл кылып айтышууда. Бул кара чүмбөтчөндөр тууралуу СНГ боюнча дүңүлдөп атат. Эмне кылыш керек, алиги чүмбөтчөндөр ким экенин кантип билебиз?

- Баса айтмакчы, окуя кайсыл жерде болуптур?

- Красноярск шаарында, биздин ал жактагыларга эч кандай деле тиешебиз жок болчу. Баары бир бизге көө жабылып атат.

- Үйлөнүп аткандар орустар бекенби?

- Ошондой го сыягы, өлгөндөрдүн улуту, аты-жөндөрү жөнүндө так маалымат берген жок, көпчүлүк учурда кара чүмбөтчөндөрдү эле баса белгилеп атышты.

- Мындай кылууга мүмкүнчүлүк бербеш керек болчу.

- Окуя дайыма бир жерде кайталанса акырын тыйып, көзүн тазалап койсок болот эле. Биздин наамыбызды жамынгандар ар жерлерде ар кайсы өлкөлөрдө болуп атпайбы.

Булар сүйлөшкөндөн үч күн өтпөй кайрадан кара чүмбөтчөндөрдүн окуясы көпчүлүктүн төбө чачтарын тик тургузду. Өзбекстан-Тажикстан жолундагы чек араларында турган эки жактын тең бажыканасынын кишилерин, үч жеңил машинеге түшүп келишкен кандайдыр бир кара чүмбөтчөндөр автомат менен калбырдай кылып аткылашып чек арадагы күзөт пунктун талкалап кетишиптир. Алардын кара чүмбөт кийип жүрүшкөндөрүн караңгы жерге жашынып калган бажыканачылардын бирөөсү байкап калыптыр. Анын айтуусу боюнча кара чүмбөт кийип жүргөндөр сегизөө, баарынын колдорунда чет элдик автомат бар экен. Алар жөн кетишпей өлгөн адамдарды калбырдай кылып атышып, ал аз келгенсип кароол пунктунун ичиндегилерин эч нерсесин калтырбай талкалап салышыптыр. Жөн кетишпей жолдо турган бейкүнөө МАИнин кызматкерлерин да аткылап кетишиптир.

Кара чүмбөтчөндөр жөнүндө көпчүлүк арасында жаман пикирлер пайда болуп, аларды тыя алышпаган ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлерине нааразычылыгын билдирип атышты. Кара чүмбөтчөндөрдүн кандуу окуясы ошону менен эле тыйылып калган жок, бир ишкер бай адамдын үйүн карактап кеткени тууралуу да маалымат келип түштү. Кара чүмбөт жамынган беш адам анын "телохранителдерин" гана атып салышыптыр да, кассадагы акчаларын ачтырып алып туруп, эч нерсесин калтырбай шыпырып алып кетишиптир. Ал аз келгенсип баалуу буюмдарын да алганды унутушпаптыр.

Баарынан да бир белгилүү депутатты атып кетишкен кара чүмбетчөндөрдүн жоругу бүткүл дүйнөгө "дүң" болду. Алардын үстүнөн атайын даярдыктан өтүшкөн уюшкан опертоп аңчылыкка чыгышты. Арадан бир топ убакыт өткөндөн кийин Красноярский шаарынан жети кишиден турган кара чүмбөтчөндөрдүн бандасын кармашты. Андан соң көп өтпөй алиги бажыканадагыларды атып кеткен кара чүмбөтчөндөрдүн сегизөөсүнүн бешөөсүн кармашып, үчөөсү качып кетишиптир. Ал эми алиги депутатты өлтүрүшкөн чүмбөтчөндөр арадан төрт ай өткөндөн кийин гана кылтакка илиништи. Алар өздөрүнүн эле тааныш кишилери болуп чыкты. Кара чүмбөт жамынгандар четинен канчалык кармалып жатышканы менен кайра эле ар кайсы жерлерде "дүрт" этип жанган оттой пайда боло калып атышты. Ал эми эки-үчтөн болуп уюшуп үй тоношкон кара чүмбөтчөндөр өтө эле көп болчу, бирок алар көпкө узабай эле колго түшүп калышууда. Баарынан кызыгы ошол кара чүмбөтчөндөрдүн арасынан бирөөсү "Мен Спартакмын" деп телевизорго чыкканы болду. Чындыгында эле ал сырткы келбети Спартакка түспөлдөшүп кетет экен. Бир ай ичинде эле кара чүмбөт жамынгандардын беш-алтыдан ашык окуясы болуп элди дүрбөтүп атты.

Булардын баарын Спартак менен Алмаз сырттарынан көз салып турушту.

- Тим кой булар өздөрүнөн өздөрү жок болушат. Көпкө узашпайт. - Спартак алардын чалагайым туура эмес жасаган иштерине, ар бир кыймыл-аракеттерине кунт коюп карап, алардын келечегин алдын ала айтып турду. Ал айткандай эле көп убакытка созулбай ошол кара чүмбөтчөндөр колго түшкөнү гезиттерге жарыяланып, телевизордон көргөзүлүп атты.

Акыркы күндөрү дээрлик Орто Азияны ызы-чуу кылып жиберген он кишиден турган кара чүмбөтчөндөрдүн тобу Спартактын тынчын кетире баштаган эле. Алар бажыканадан өтүп чет мамлекеттерге кетип баратышкан челнокчуларга тынчтык бербей бирин да калтырбай тоноп, каршылык көрсөткөндөрдү аёсуз өлтүрүп, кетип бараткан поезддерге кол салышып, токтотушуп тоношуп, ашынган каракчылык жолуна өтө башташкан болчу. Анын үстүнө алар укук коргоо органдарынын кылтагына бир да жолу илинишкен эмес.

- Болду, болбоду булар Ян Густтун кишилери болуш керек. Анткени башка кара чүмбөтчөндөргө караганда ар бир нерсени кылдат, дыкаттык менен иштеп жатышат. Эгер булар Ян Густтун кишилери болсо эч убакта колго түшүшпөйт, анткени алардын араларында ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери да бар. Бир нерсе болсо алдын ала кабарлап турушат. Алардын көзүн биз өзүбүз гана тазалабасак булар былгылык иштерди жасаганы жасаган, биздин бетибизге көө жаап, булгаганы булгаган.

- Эмне кылыш керек?

- Тигилерди, өзүбүздүн кишилерди кайра чакырууга туура келет, буларды жайына койсок бизге көө шыбап отуруп бүт элдерге жаманатты кылып бүтүшөт. Элдерге жек көрүндү болбой кандай болсо да "кара чүмбөт" наамын сактап калыш керек. Эмесе мындай кылалы Алмаз, тез аранын ичинде тигилер менен байланыш. Алар ущул жуманын ичинде келип калгандай болсун. Бул маселени баарыбыз чогулганда шашпай талкуулашабыз.

Алмаз эртеси эле алыста жүргөн досторун кайрадан байланышка чакыра баштады. Буга чейин алар менен бир канча жолу сүйлөшкөн эле. Антип-минткиче эле убакыт аралыгында арадан жети ай өтүп кеткен болчу. Ал эми бул мезгилде кара чүмбөтчөндөргө каршы бүт СНГ боюнча ички иштер бөлүмү менен аскер кызматкерлери бирдикте жапа тырмак катуу ишке киришип калышкан эле.

Шашылыш кабар

Жарым жылдан ашык убакыттан бери өз жерлеринде эс алып атышкандар кара чүмбөтчөндөрдүн жосунсуз окуяларын телевизордон көрүп, гезиттерден окушуп бир жерде отура алышпай тынчтары кете башташкан. Анын үстүнө элет ичинде көпкө жашап көнүшпөгөнү, ал жактан да тажай башташкан болчу. Жалаң криминалдар чөйрөсүндө өмүр сүрүп көнүп калышкандыктан карапайым эл арасында жашай албай коюшту. Алмаздын "шашылыш чогулгула" деген күтүлбөгөн кабарына дароо эле ошол замат аттанып жөнөштү.

Арадан үч күн өтпөй кайрадан бардыгы Бишкектин четиндеги "Царское село" айылында Алмаздын үйүндө болушту.

Баары экинчи кабаттагы залда узунунан кеткен чоң столдо өткөн-кеткендерин, алты айдын ичинде болгон окуяларын, көргөн билгендерин сүйлөшүп бир аз отурушту. Эмнегедир анан бир пазга баары жымжырт боло түшүштү. Булар Спартактан бир нерсени күтүп калышкандын белгиси эле. Тээ бир топтон кийин гана Спартак негизги темага өттү.

- Менин эмне себептен кайра шашылыш кабар берип чогултканымды боолголоп жаткандырсыңар. "Өрдөк жокто чулдук бий" дегендей биздин чачырап кеткенибизди сезип калышкан Ян Густтун кишилери кудум эле бизди туурап кара чүмбөт кийип алышып каракчылык кылуунун жолуна өтүп атышат. Алар каракчылык кылганда да кандай дейсиңер... Өзүңөр деле алардын жоруктарын телевизордон көрүп, гезиттерден окуп аткандырсыңар, алар жөнөкөй элдерге, ишмерлерге, бай кишилерге, коммерсант-соодагерлерге тим эле жырткычтык менен мамиле жасап жатышат. Каршылык көрсөткөндөрдү эч аябай өлтүрүп, ал аз келгенсип алардын акчаларын, болгон байлыгын тоноп кетишүүдө. Бул алар үчүн "плюс" болсо биз үчүн "минус" болуп атат. Алар тыйылып калышкандын ордуна күндөн күнгө күчөп, жер-жерлердин баарын ызы-чуу кылышууда. Алардын кесири бизге тийип кара чүмбөтчөндөрдүн наамын булгашууда. Тез арада андай "самозванецтердин" жолун тороп койбосок башка арга калбай калды. Кандай болсо да аларды тыюу керек. Кандай дейсиңер?

- Ишти качан баштайлы?

- Урушта туруш жок, эртеңден баштап эле ишке киришебиз. Баарыңар тең жасалма мурут, чач кийип көз айнек тагынып келбетиңерди өзгөрткүлө, анан жер-жерлерге чалгынга чыгып тигилерден маалымат алууга аракет кылгыла. Бири-бириңер менен бат-бат кабарлашып тургула. Биздин милдет белгисиз кара чүмбөтчөндөрдүн ким экенин билүү. Алар Ян Густтун кишилери болуп калышы да мүмкүн. Балким, биз сыяктуу профессионал кара чүмбөтчөндөрдүн тобу пайда болушу ыктымал. Анткени алар кадимки нинзаларды туурашып арттарына кош миздүү кылыч алып жүрүшөт. Мушташуу, согушуу техникалары да дал эле ошолордукундай. Бычак ордуна көп миздүү жылдызчаларды ыргытканды жакшы өздөштүрүп алышыптыр. Бычак ыргытканда жаза кетип калышы ыктымал, ал эми көп миздүү жылдызчалардын өзгөчөлүгү көздөгөн жерге сөзсүз сайылат. Бул кара чүмбөт наамын жамынышкан "нинза" сөрөйлөрдүн ушундай өзгөчөлүктөрү бар.

- Мейли кандай болсо да аларды таап, ким экенин билип, анан көздөрүн курутуш керек. Антпесек биздин ички дүйнөбүздө бүлүк салып, сыртыбызда да тынчтык болбойт. Эч убакта кара чүмбөт наамы булганбашы керек. Биз өтө эле жаратылыш мыйзамын бузуп, чектен чыккандарды гана жазалап турабыз деп сөз, ант бергенбиз. Кандай болсо да сөзүбүздүн өтөөсүнө чыгышыбыз керек.

Экинчи кабаттын залынын жарыгы түн бир оокумга чейин өчпөй турду. Алар өз ара иштерди бөлүштүрүшүп, тапшырма алышып, кылдаттык менен пландарды түзүп чыгышты.

Таң калаарлык чүмбөтчөндөрдүн кездешүүсү

Түркмөндөрдүн борборундагы атактуу казиносунда дегеле мындай ызы-чуу болгон эмес. Анын үстүнө бул казинонун ачылганына жарым жылга жете элек аз гана убакыт болгон. Бирок ошентсе да жакшы киреше түшүп аткан. Акырындап популярдуулугу артып, Орто Азияга да белгилүү боло баштаган. Буга мындайча айтканда, төгөрөктүн төрт бурчунан "мен" деген гана эң бай ишкер адамдар, бизнесмендер келишчү. Өткөн жылкы Алматыдагы окуядан кийин булар куралдуу күзөтчүлөрдү жалдап калышкан болчу. Бирок ушул убакытка чейин баары эле тынч өтүп келаткан.

Түнкү саат онго чукулдап, оюн адеттегидей кызуусуна келип калган. Башка планеталыктардын учуучу тарелкасындай болуп кадимки циркке окшошуп тегерек салынган бул эки кабаттуу үйдүн терезелери дайыма тээ түн бир оокумуна чейин жаркырап күйүп турчу. Оюнга катышып жаткан ар бир адамдын коопсуздугу үчүн өздөрүнүн "телохранителдери" бар болчу.

Адегенде окуя кудум эле Алматыдагыдай болду. Эгерде өзгөрүү болуп кетпесе чүмбөтчөндөрдү ошол Алматыдагы окуяга байланыштырышмак. Бул үйдү курчоого алышкан кара чүмбөтчөндөр туш-туш жактан жабалакташа коюу караңгылыктан чыгышып, акырын ал үйгө дабыш чыгарбай жылып келатышты. Аларды көрүп калган сыртта турган күзөтчүлөрдүн бирөө чөнтөгүндөгү пистолетин алып чыкмакчы болду эле аябай катуу ылдамдык менен учуп келген жылдызча мойнуна сайылып калды да дароо көмкөрөсүнөн кулады. Сыртта тургандардын баары эч дабышсыз, эч ызы-чуусуз ошондой ыкма менен өлтүрүлдү. Анан бирөөсү акырын белги берди эле туш-туш жактан жабалактаган кара чүмбөтчөндөр автоматтары менен үйдүн ичине дабыш чыгарбай чуркап кире башташты. Үч-төртөөсү айланага көз жүгүртө сыртта калышты.

- Ордуңардан былк этпегиле! - катуу чыккан үнгө баары сестенише адегенде дүрбөй түшүштү. Туш-туштан жабалакташа кирип келишкен автоматчан он чактыдай кара чүмбөтчөндөрдүн сүрлөрүнө каршылык кыла алышпай бир ордунда туруп калышты. Алар каршылык көрсөткөндөрдү, чөнтөктөрүнөн курал алып чыккандарды дароо эле атып салып атышты.

- Баарыңар тең колуңарды желкеңерге алгыла! - ушунчалык орой угулган үнгө көздөрү алайып туруп калышкан кишилер дароо колдорун желкелерине алышты. Анткени каршылык көрсөткөндөрдүн эки-үчөөсү кызыл жаян кан болуп жерде өлүп жатышкан эле. Айткан талаптарын аткарбаса дароо атып салышаарын баары тең сезип турушту. Беш-алтоосу автоматтарын сунуша төмөнкү кабаттагылардын баарын катарга тизишип, калгандары жабыла жогорку кабатка чыгып кетишти. Үстүнкү кабаттагы ар бир бөлмөлөрдү тинтип чыгышып ал жактагы кишилердин баарын колдорун желкелерине алдырып төмөн карай түшүрүп атышты.

Казино атайын шаардын чет жакасына салынгандыктан буларга тоскоол болушкан эч ким болгон жок. Баарын катарга тизип болушкан соң артына экөөсүн ээрчиткен адам баарын бир сыйра кыдырып чыкты.

- Эмесе мындай, бизди болсо кара чүмбөтчөндөрдү жакшы тааныйсыңар Каршылык же куулук кылабыз деп ойлобой эле койгула, анда четинен бул дүйнө менен биротоло коштошуп тиги дүйнөгө кете бересиңер. Ошондуктан чөнтөгүңөрдөн эч нерсе калтырбай болгон акчаңардын баарын бирден алып чыгып тигил столдун үстүнө таштагыла. Анан чөнтөгүңөрдү аңтарып көрөбүз, эгер бир нерсе таап алсак, бизде силерди аео деген болбойт. Кана, беш мүнөт убакты берем, баштагыла!

Чоң залдын ичинде элдер аябай эле көп болчу. Топурашыша чөнтөгүндөгү болгон оокаттарын столдун үстүнө таштай башташты. Столдун үстүнө акчадан тышкары ар кандай баалуу буюмдар толуп кетти.

- Колуңардагы саатыңарды, шакегиңерден бери чечкиле! - Анын сөзүнө түшүнүшпөгөндөй туруп калышты да, ал экинчи жолу кыйкырганда бир тобу кайрадан опур-топур болуша сааттарын, шакектерин чечип столго ташташты. Бир аз убакыт өткөндөн кийин жарашыктуу кымбат баалуу кийимдерин да сыйрып алып атышты.

- Эмесе мындай, баарыңар колуңарды желкеңерге алган боюнча тиги бөлмөгө киргиле. Кылтың-мылтың жасаганыңарды тигилердей кылып кызыл-жаян кыла ит аткандай атып салабыз!

Баары колдорун желкелерине алыша биринин артынан бири ээрчишип тиги эшиги ачылып турган бөлмөнү көздөй жөнөштү. Ошол маалда күтүлбөгөн окуя болуп кетти. Кайдан-жайдандыр кандайдыр башка түстөгү кара чүмбөтчөндөр пайда болду. Өтө ылдамдык менен катуу урулган соккудан берки кара чүмбөтчөндөрдүн төрт-бешөө жерге "жалп" дей түштү. Бир экөөсү тигилерди карай автоматтарын суна берди эле колдорунун манжаларына тийген октон куралдарын таштап жиберишти. Эки-үчөөсү качууга далбас ура жакын турган терезени карай умтулушканда үн чыкпас автоматтардын октору буттарына тийип оңкосунан кулатты. Буларга каршы ок атмакчы болгон бирөөсү дал эки көзүнүн ортосуна тийген октон кулады. Өздөрүн карай учуп келатышкан жылдызчаларга беркилер жеткирбей буйтап кетишти да ошол жылдызчаларды ыргыткандарды кекиртекке атып оңкосунан кулатышты. Булардын ким экенин, өтө шамдагай, көзгө атаар мерген экенин билишкен тиги чүмбөтчөндөр бардыгы куралдарын ташташа колдорун көтөрүп беришти. Бери жакта топуратып турган элдердин көпчүлүгү эмне болуп атышканын түшүнүшпөй ызы-чуудан оозу ачык бөлмөгө кире качышты, үлгүрө албагандар баштарын калкалаша жерге жатып калышты. Кара чүмбөтчөндөрдүн өз ара согушуп атышкандарын көрүп кокусунан бизге да ок жаңылып кетпесин дегендей бирден-экиден акырын жылыша аркы бөлмөгө кирип кетип атышты. Көп өтпөй эле ызы-чуу токтоло мурунку келишкен чүмбөтчөндөрдүн кол көтөрүп тургандарын көрүштү.

Бир маалда кийинки келген чүмбөтчөндөр мурунку чүмбөтчөндөрдүн колдорун артка кайрып, жип менен таңып киришти. Баарын таңып бүтүшкөн соң четинен баштарындагы, чүмбөттөрүн сыйрып ала башташты. Андан соң жерде жаткан тигилердин куралдарынын баарын жыйнап алып, бирөөсү берки бөлмөдөгү тыгылышып турган кишилерге басып келди.

- Ар ким талашып-тартышпай столдо жаткан өздөрүңөрдүн оокатыңарды алгыла, беш-он мүнөттөн кийин милиция кызматкерлери келет, - ошентишти да алар акырын сыртка чыгып көздөн кайым болуп кетишти. Бери жактагылар адегенде столго жакындагандан коркуп турушту. Анан сырт жактан уңулдап милициялардын машинелери келе баштаганын угушуп, столго тап беришип будуң-чаң түшүп жатып калышты. Анткени столдун үстүндө додо болуп үйүлүп акчалар жаткан. Сырттан чуркап кирип келишкен милиция кызматкерлери ызы-чуу түшүшө топуратып столдун үстүндөгү акчаларды талашып атышкандарды, кызыл-ала болуп өлүп жаткан үч-төрт адамды, кыдыракей тизилип байланып турган кишилерди көрүштү.

Ян густтун сунушу

Бүгүн Алмаз машыктыруусун бүткөндөн кийин бир аз кармалып спорт залдан кеч чыккан эле. Машинеси токтоп турчу темир гаражына жакындаганда анын алдында кара калпак, көз айнек тагынышып, кара булгаары плащчан эки адамдын турганын көрдү. Алар атайын эртеден бери өзүн күтүп турушканын дароо эле боолгоду. Бир жерге жашырынышпай ачыктан ачык күтүп турушканына караганда булар кол салбай башка максат менен келишкенин айттырбай түшүндү да акырын ошолорду көздөй кадам таштады. Бирок "сактыкка кордук жок" дегендей кокус бир нерсе болуп кетпесин деп төш чөнтөгүндөгү пистолетин октоп акырын байкатпай сууруп алып оң жак чөнтөгүнө даяр кылып салып койду. Аларга жакындаган сайын өзүнөн көз айырбай карап турушкандардын ар бир кыймыл-аракетин байкап келатты. Тигилердин беймарал турган турпаттарына караганда эч кандай кол салууга ниеттенишкен кыймыл-аракет байкалган жок.

- Эгер жанылбасак сиз Алмаз деген жигит болуп жүрбөңүз?

- Жаңылган жоксуңар.

- Анда бобул кагазды биздин "шеф" силердин шефиңерге берип жиберди, - тигилердин бирөөсү кооз конвертти Алмазга сунду, анан акырын сылык коштошо кетип калышты. Башка артыкбаш эч нерсе сүйлөшкөн жок. Тээ ары жакта алиги өзүнүн артынан дайыма ээрчип жүргөн кара "иномаркада" дагы экөөсү туруптур. Төртөө тең машинеге отурушту да дароо көздөн кайым болуп кетишти. Аларды узата бир аз карап турган соң, алиги конвертти сыртынан колу менен сылап кармап көрүп кагаз экенине чындап ишенгенден кийин төш чөнтөгүнө салды. Бир аз турган соң гаражынын сыртынан кылдат бир сыйра текшерип чыкты. Алар жардыруучу зат коюп коюшу да ыктымал болчу. Темир гаражга ток жебирип койгон жокпу дегенсип ага туташылган желим зым проводдорго көз жүгүрттү, баары жайында экен. Өткөн жолу узун проводду үстүнөн өткөн электр зымына илип темир гаражга таштап коюшуптур. Аны да убагында байкап калып акырын ажыратып таштаган. Кадам сайын басканын өлүм күтүп тургандыктан өтө сак, кыраакы болуп калган.

Иштин баары жайында болгондуктан гаражга кирип, машинесин от алдыра түз эле үйүнө айдады. Алиги конвертти Спартакка сунганда ал аны дароо эле ачып тигилерге угуза окуп кирди. Анда төмөнкүдөй сөз тизмектери бар эле.

"Урматтуу Спартак, урматтуу менин эски коллегаларым! Бул катты окуй электе эле менин атымды укканда жиниңер келип аткандыр? Албетте, аны түшүнүп турам. Мени күнөөлөөгө акылуусуңар, силер үчүн көптөгөн өмүр коркунучун туудурган жаман иштерди жасадым. Бирок бир нерсени эсиңерге салып койгум келет. Буга ким күнөөлүү? Өзүңөр деле ойлоп, ары-бери таразалап көргүлөчү? Мен Кандуу Ордодон чачырап кеткенден кийин эле дароо кайра криминалдар чөйрөсүнө аралашып кеткем. Жергиликтүү "авторитет" балдардан топтоп, өзүмчө, мындайча айтканда, идиктүү "шайка" уюштургам. Улам тааныш кол топтоп отуруп акырындап Орто Азия боюнча милициялардын баарын колго алып койгом. Акча да, байлык да өзүнөн өзү агып келип аткан. Мага эч ким да тоскоол болгон эмес. Анан эле арадан ушунча жыл өткөндөн кийин каргашадай болуп (орой айткандыгым үчүн кечирим сурайм) силер чыга калбадыңарбы. Адегенде бул кара чүмбөтчөндөр ким экенин түшүнбөй жүргөм. Бардык жагынан профессионал, көзгө атар мерген, өзүнчө уюшкан топ экенин билгенден кийин гана силер экениңерди боолгодум. Силерден башка эч ким мындай болуп чыга алышмак эмес.

Чындыгында силерге катылгым да, тийишким да келген жок адегенде. Тескерисинче силер, өзүңөр катылдыңар мага. Силер менен алгачкы кагылышуу, Каратоонун боорундагы атышуулар, албетте, эсиңерден чыкпаса челнокчулардан ала турган биздин "энчибизге" силер тоскоолдук кылдыңар. Биз алардан жыл сайын өзүбүздүн "долябызды" алып турчубуз. Ошентип ал кирешеден да куру калдык. Ал аз келгенсип менин оң колум болуп жүргөн канчалаган гана адамдарымды өлтүрдүңөр. Болуптур муну кечирет элем, Тажикстандагы дүкөндүн жертөлөсүндөгү канчалаган наркозаттарды жок кылдыңар көз көрүнө. Алар миллиондогон акча экенин, албетте, өзүңөр да жакшы билчүсүңөр. Адегенде өзүңөр катылдыңар туурабы? Ошол боюнча эле туруп калбай мени да жок кылмакчы болуп баскан изимди аңдыдыңар Мени өлтүрөбүз деп өзүңөр да эки-үч жолу торго түшүп өлүмдөн аман калдыңар. Мени да өлтүрө алган жоксуңар, өзүңөр да өлүмдөн эптеп кутулуп чыгып кеттиңер. Биз бири-бирибизди эч убакта өлтүрө албайбыз. Анткени биз профессионалбыз, баарыбыз тең бир "школадан" өтпөдүкпү. Атүгүл бирибиздин сырыбызды, кулк-мүнөзүбүздү жакшы билебиз. Мен булардын баарын бирден санап айтып аткан себебим, башында айтпадымбы биз бири-бирибизди эч убакта өлтүрө албайбыз, анткени профессионал адамдарбыз деп. Бири-бирибизге бөгөт кылгандан башка пайда таппайбыз. Минтип жүрүп отурсак бул оюн арты жакшылык менен аяктабайт. Бизге эмне жетишпейт, өзүңөр деле айткылачы. Кудая шүгүр байлык да, акча да силерде да бар, бизде да бар, мындайча айтканда, баары жетиштүү. Анан эмне себептен бири-бирибизге "кас, душман" болуп атабыз. Же жер талашпасак, байлык талашпасак, эмне үчүн бири-бирибизди түшүнө албайбыз? Менин силерге дегеле жаман ниетим жок болчу, азыр деле жок. Тек гана силерден коргонуу иретинде жанагыдай жаман иштерди жасап жибербедимби. Менин силерден көптөн көп суранаарым, давайте жалпы тил табышалы. "Ийри отуруп түз кеңешип" дегендей ынтымакка келели, бири-бирибизди түшүнүшөлү. Душмандашкандын ордуна кайра бири-бирибизге жөлөк-таяк болуп колдошолу. "Кеңешип кескен бармак оорубайт" , - дейт, бир нерсе кылсак да кеңешип иш кылалы. "Карышкыр карышкырга эч убакта кол салбайт" да, бир нерсе кылсак бири-бирибизге тоскоолдук кылбайлы. Албетте, силер бир ууч гана адамсыңар, биз көппүз, бирок мен сан жагынан мактана албайм, адамга сан эмес сапат керек. Ошондуктан бири-бирибизди түшүнүшөлү, бир шайкага бирикпесек дагы, бири-бирибизге кедерги жасашпайлы. Ушинтип ар бир кадамыбызды аңдытып жүрүп бу дүйнөдөн баарыбыз тең өтүп кетебиз. Эми сөздү көбөйтө бербейин андан көрө менин урматтуу коллегаларым, эгер каршы болбосоңор силерди баарыңарды тобуңар менен мейманга чакырат элем. Кең дасторкондун үстүндө калганын ошол жерден шашпай сүйлөшөлү. Бири-бирибизге болгон кир, жаман, нерселерди ошол жерден тазалашат элек. Силерден жооп күтөм. Жообун шашпай ойлонуп келээрки жекшемби күнү Айчүрөк универмагынын төмөн жагындагы эс алуу аллеясынын жанынан күтөбүз". Ян Густь (Ким).

Спартак катты окуп бүткөндөн кийин баары бир пазга жымжырт боло түшүштү. Бир аздан кийин Спартак жымжырттыкты бузду.

- Ян Густь дагы эмненин башын кылтыйтканы жатат? Кана, силер кандай ойлойсуңар бул катка ишенсе болобу?

Бардыгы эмне деп жооп берээрин билалбай туруп калышты.

- Кана, Алмаз айтчы өзүң, Ян Густтун ушул сөздөрүнө ишенсе болобу?

Алмаз "жок" дегендей башын чайкады.

- Сенчи Альберт?

- Жок.

- А сенчи Эрбол?

- Мен да ишенбейм.

- Мен дагы, - бардыгы тең ишенбестигин билдирип турушту. Спартак баарына сынай кыдыракей көз жүгүртүп чыкты.

- Кана айткылачы, эмнеге ишенбейсиңер?

- "Кыздын сыры төркүнүнө маалым" дегендей аны биз баарыбыз эң жакшы билебиз да. Кандуу Ордодо жүргөндө эле кандай эки жүздүү эле. Бирөө анча-мынча жамандык кылып койсо аны таптакыр унутчу эмес. Эрегишип андан эки эсе, үч эсе жамандык жасачу эле го. Анын аябай кекчил экенин биз беш колубуздай эле билебиз да. Анан кандай эле бизге жүрөгү жылып, жибип кетет. Же бизден чочулап ушундай ишке барып атабы?

- Андан баарын күтсө болот, бүгүн бирди сүйлөсө эртең өзүнүн сүйлөгөнүнө каршы кайра башка иш жасайт. Анын хамолеондой кубулуп турарын билебиз да.

- Кана, анда эмне кылалы, бул катка жоопту кандай кылып берели деген оюңар бар?

- Болуптур, барса баралы дейли, анан баарыбыз чогуу столдо тамак ичип отурганда бизди курчоого алып катуу атышуу болуп кетпейби?

- Мындан андайды күтсө да болот. Керек болсо бизге бир суткадан кийин "действие" берчү уу ичирип коюшу деле мүмкүн, а өзүлөрү болсо биз кеткенден кийин ууга каршы дары ичип алышат. Тажикстандагыдай кылып уктатма дары кошуп, баарыбызды уктатып салып бирибизди калтырбай туткундал алышы да мүмкүн.

- Ооба эгер ошондой жол менен бизди туткундачу болсо дароо өз колу менен баарыбыздын көзүбүздү курутат.

- Бирок ким билет, балким, чын ниети менен эле айтып жаткандыр?

- Аа-ай, ишенбейм, анын дегеле жибип, жүрөгү тазарып кеткенин көрө элекмин. "Горбатого могила исправит" дегендей тубаса кара ниет адамды эч убакта оңдой да, тарбиялай да албайсың. Эгер ал арабызда биз менен кошулуп жүргөн болсо баарыбыздын башыбызга жүк болмок. Бизди эки-экиден чабыштыргандан кайра тартмак эмес. Кандай болсо да, элдешип тил табышып кеткен күндө да андан алыс болгонубуз эле жакшы.

Баары кайрадан тымтырс болуп калышты. Баарынын тең сезимдеринде Ян Густка ишенбегендик пайда болуп турду.

- Кана, эмне кылалы, баралыбы, балким, ишибиз жакшы жүрүп кетип жүрбөсүн? Эгер ал эркектей болуп сөзүнө турса мындан ары бири-бирибизге кедерги кылышпай калаарбыз? Кана чечкиле өзүңөр баралыбы, барбайлыбы?

- Эгер барбай койсок биз алардан коркуп аткандай ойлоп калышы да мүмкүн.

- Анда баралыбы?

- Барабыз! - баары шар кетишти.

- "Сактанам дегенди Кудайым сактайт", бирок баары бир сак болушубуз керек, бул бир. Экинчиси дасторконду жайнатып столго отурган күндө да баарыбыз чогуубуз менен отурбайлы. Душмандар алдында бир столдо баарыбыз чогуу отурганыбыз болбойт. Ал жакка төртөөбүз же үчөөбүз гана барышыбыз керек. Кокусунан аларга "заложник" болуп калбаш үчүн эки-үчөөңөр сыртта жакшы куралданып алып акмалап даяр тургула. Эгер күтүлбөгөн бир нерсе болуп кетсе силер да күтүлбөгөн жерден кол салгандай болгула. Болуптур, анда барабыз деп жообун бер, бирок канчообуз бараарыбызды айтпа.

Алар жооп бергенди Алмазга табыштап, ким-кимдер барат өз ара бөлүшүшүп, андан аркы пландарын түзүп атышты.

Күтүлбөгөн жарылуу

Алмаз сүйлөшүлгөн боюнча "Айчүрөк" универмагынын төмөнкү жагындагы аллеядагы кишилер эс алып отурчу орундукка жакындаганда алиги кара көз айнек тагынышып жүрүшкөн эки киши отурушуптур. Алар Алмаздын келатканын алыстан көрө коюшуп орундарынан турушту. Алмаз унчукпастан алар менен кол алышып учурашты да, тыкан үч бурчтук болуп бүктөлгөн катты сунду.

- Жообу ушунда.

Экөөнүн бирөөсү катты алып дароо эле ошол жерден алып окуду да, Алмазга кайрылды.

- Биз эми кайра-кайра эле жолугуша бербейли. Эмки суббота күнү Казакстандын Тараз шаарынан жолугабыз. Таразды жакшы билесиңер да мурунку Жамбыл областы.

- Эмне үчүн алыс, Бишкектен эле жолугушсак болбойбу?

- Биздин шефибиз ушундай көрсөтмө берген. Биринчиден, бул жакка караганда ал жак тынчыраак. Анын үстүнө чек арадагы вертолётту, он чакты кишилерди өлтүрүп, бажыканаларды талкалап кеткенден кийин кара чүмбөтчөндөрдүн артынан катуу куугун түшүп калганын билесиңер да. Ошо себептен...

Аңгыча ары жактан эки-үч милиция кызматкерлери келип колдорун чекесине такап честь берише документтерин көрсөтүүлөрүн талап кылышты. Ар кими паспортторун алып чыгып аларга көрсөтүштү. Алар паспортторду кунт коюп кылдат текшерип карашты да, кайра кайтарып беришти.

- Биз эмне кылмышкерлерге окшошуп турабызбы?

- Кеп анда эмес, биринчиден, азыр паспортный режим. Экинчиден, наркотик менен соодалашып жаткандарга окшошуп кетет экенсиңер. Капа болбосоңор чөнтөгүңөрдү аңтарууга туура келет.

- Кечирип коюңуз жигит, интеллигент адамдарды антип капа кылба, бул жерде баары тең жогорку кызматтагы адамдар, уят болот. Тигил жакка звонить этип койсок эртең эле ызы-чуу түшөт. Өзүң уят болуп каласың, алдагы кызматыңдан иштеп жүрө бер макулбу, тийишпе бизге, алиги кишилердин бирөөсү чөнтөгүнөн кызыл удостворениесин алып чыгып тигиге көрсөттү эле алиги милициялар кечирим сурашып, акырын кетип калышты.

- Та-ак, кайсыл жерге токтодук эле, кыскасы ошондой. Ач кулактан тынч кулак, ызы-чуудан алыс эле болгонубуз жакшы. Силерди "Саулем" деген менчик мейманкананын жанынан күтөбүз, саат төрттөрдө ошол жерден жолугушкандай бололу.

Алар сылык коштошо кетип калышты. Бир аз турган соң Алмаз машинесине кайрылып келди. Ичинде Эрбол отурган эле.

- Эмне болду, иш жайындабы?

- Азырынча жайында эле. - Алмаз машинесин от алдырды да дароо үйүн карай айдады.

Ошол күнү баары чогулуп алышып, бүгүнкү маселени талкуулап жатышты.

- Үчөөбүз барабыз, Абдугапар, Эрбол анан мен. Калганыңар болсо биздин үстүбүздөн көзөмөлдөйсүңөр. Биз болгону жаныбызга пистолет гана алабыз, силер болсо жакшылап куралданып алгыла. Снайпер мылтыкты алганды унутпагыла. Үчөөбүз тең ичибизге бронежилет кийип алышыбыз керек. "Сактыкта кордук жок" кокус бир нерсе болуп кетсе. А силер болсо бизден эки жүз, үч жүз метрдей алыс болуп дүрбү менен акмалап жүрөсүңөр. Эгер ал жактан пикирибиз келишип ишибиз ийгиликтүү болуп чыксак да силер бизге кошулбагыла. Ян Густь бүгүн бирди сүйлөсө эртең башканы жасарын унутпагыла. Биз бири-бирибиз менен "сотовой" телефон аркылуу сүйлөшүп турабыз.

Арадан төрт күн өткөндөн кийин алтоо эки машинеге үч-үчтөн бөлүнүшө Тараз шаарын карай багыт алышты. Спартак баштаган топ алдыга түшүп, Алмаздын тобу алардан эки чакырымдай алыстыкта арт жагында ээрчип кетип баратышты. Алар жол карата "сотовой" телефон менен байланышып турушту. Эки машиненин ортосунда ак түстүү жигули алдыңкы машиненин "куйругу" болуп ээрчип кетип баратканын эки тарап тең байкашкан жок.

Чалдовар чек арасындагы бажыканадан эле бир аз кармалышканы болбосо алар Тараз шаарына жеткенче бир да жолу токтоткон жок. Убакыт али эрте болчу, калаанын ичиндеги бир менчик ашканага киришти, бир аз тамактанып алышты. Кайра келип машинеге отурушканда "сотовой" телефон аркылуу Алмаз жаңылык айтты.

- Артыңарда илээшип жүргөн ак жигулини байкадыңарбы?

- Жок, каерде?

- Силерден жетимиш метр алыстыкта токтоп турат.

- Кана. Азыр... ии эми көрдүм.

- Ал машине силердин артыңарда "хвост" болуп жүрөт.

- Түшүнүктүү, демек, Ян Густтун кишилери экен да. Болуптур, биз да сак бололу, силер да алардан көз албагыла.

Алар бир аз турушкан соң көрсөткөн дарек боюнча "Саулем" мейманканасын издеп жөнөштү. Аны деле кыйналбай табышты, бажырайып чоң тамга менен жазылып турганын тээ алыстан эле көрүштү. Ага жетпей бери жактан токтошту да айлана-чөйрөгө көз жүгүртүшө кырдаалды байкап турушту. Эч кимиси сыртка чыккан жок. Арт жактагы ак жигулидегилер тигилерге телефон аркылуу кабарлашты окшойт мейманкананын кафесинин ичинен кара көз айнек тагынышкан, кара костюм-шым галстукчан үч адам чыга калышты да эки жактарына бир сыйра көз жүгүртүп алышты. Анан түз эле тигил үчөө отурушкан машинени көздөй кадам ташташты. Алар машинеге жакындашканда Спартак машиненин эшигин ачып койду, бирок сыртка чыккан жок. Алдыда келатканы эңкейип Спартак менен учураша машиненин ичиндегилерге көз жүгүртүп алды.

- Биз силерди күтүп атабыз, баарыңар келдиңерби?

- Ян Густь өзү кайда? - Спартак жооп ордуна кайра өзүлөрүнө суроо узатты.

- Ал бизди узатуучу болуп келгиле деген...

- Каякка узатуучу болуп?

- Дачага.

- Дачага барабызбы?

- Силерди ошол жакта күтүп атышат.

Спартакта эмнегедир шек алуу пайда болду. "Эмне үчүн дачага? Шаар ичиндеги үйлөрдүн бирине же кафе-ресторандардан сүйлөшсө болбойбу?" - ал ичинен ушуларды ойлоп алды. Ары жакта тургандар анын оюн түшүнгөндөй түшүндүрүүгө өттү.

- Анын дачасы шаардан алысыраак болгону менен эң жакшы жерде салынган. Абасы таза, тынч, эч ким тоскоол болбойт, барганда көрөсүңөр го өзүнчө эле бир фазенда.

Спартак унчуккан жок, кеттик дегендей ишарат кыла машинесин от алдырды. Алиги үчөө ары жакта турган ак "иномаркага" отурушту да алдыга түшүп алышып, жол баштап жөнөштү. Эмнегедир бир аздан кийин аларды Кыргызстандан бери узатып келген ак жигули каяккадыр жоголуп көздөн кайым болуп кетти. Ак жигулиге эртеден бери көзөмөл кылып турушкан Алмаздар аны каяккадыр узатып жиберишти да кайрадан Спартактар кеткен жакка багыт алды. Анын дачасы Тараз шаарынан бир топ эле алыс экен. Жолдо баратышканда Спартак Алмазга машинеден телефон чалды.

- Алиги ак жигули эмне болду?

- Билбейм каяккадыр кетип калды, сыягы силерди Кыргызстандан быякка чейин узатып келүү милдеттерин алышса керек?

- Эми силер бизден өтө эле алысыраак болгула, дачага жеткиче. Ал жакка жеткенден кийин машинеңерди эч ким көрбөгөн жерге токтотуп жөө басып келгиле да бийигирээк жерден дүрбү менен биздин ар бир кыймылыбызды байкап тургула. Балким, алар биз үчүн кайрадан кезектеги "ловушкасын" даярдап жаткандыр? Кыскасы, кандай болсо да, эмнеси болсо да иштерди бүтүрүп чыкканча эч жакка алаксыбагыла. Балким, алардын да силер сыяктуу сырт жактан көзөмөл салып турган кишилери болушу мүмкүн. Дегинкиси сак болгула. Эгер чоочун кимдир-бирөөлөр, же жергиликтүү кишилерден жолугуп калса шек алдырбагандай болгула. Болуптур анда көрүшкөнчө, биз эми мындан ары телефон менен сүйлөшпөйбүз, шек алып калышат.

Жол баштап келаткан машине калын бактуу дача үйлөрүн аралап жүрүп отуруп дубалдары бийик, көк дарбазалуу үйдүн тушуна келип токтоду эле Спартак- айланага дароо көз жүгүрткөнгө үлгүрдү.

- Баягы Душанбенин четиндеги биз солдаттар менен милиция кызматкерлеринин курчоосуна кабылган дача эсиңердеби. Карачы, бул да ошондон эч айырмасы жок. Балким, мунун тегерегиндеги үйлөрдө жер алды менен өтүүчү подземний переход да бар болуш керек. Тээтигил дөбөчөрөөк жерде турган кооз үйдү көрдүңөрбү, балким, сырттагысы ошол үй болуп калышы да ыктымал?

Бир аздан кийин дарбазанын өзү ачылып машине короого кирди, анын артынан Спартак да ээрчиди. Короонун ичи өзүнчө эле бир бейиш бак экен. Аябай кооз салынган эки кабат үй, таманына төрт бурч болуп кооздолуп куюлган бетондор таптаза болуп жалтырайт. Машине келчү жолдун жээктерине кызыл-тазыл гүлдөрдү тигип салышыптыр. Өздөрүнөн анча алыс эмес жерде чакан бассейни да бар экен.

- Вот это да, настоящий рай. Бул үчүн Ян Густь акчасын аябаса керек. Сыягы, бизге да ушундай дача керек окшойт.

Алдыдагы машинедегилер машинесин токтотушту да ичиндегилер андан чыгышып, арттарынан удаа келип токтогон Спартактын машинесин карай басышты.

- Мына Кудай буюрса жеттик, жүрүңүздөр?

- Ян Густь өзү кайда? - Спартак машинеден түшпөй туруп тигилерден сурады. Алар бири-бирин тиктеше бир азга буйдала түшүштү да, алиги жол баштап жүргөнү умтула жооп берди.

- Ал мына-ана келип калат, ал келгиче силерди коноктоп туруу менин милдетим. Эгер ишенбей турган болсоңор мына өзү менен сүйлөшкүлө, - ал чөнтөгүнөн телефонун алды да анын номерлерин баскылап кулагына жакындатты.

- Шеф аларды алып келдим, алар силер менен сүйлөшсөкпү дейт, телефонду берейинби? - бир канча секунддан кийин үстүндө антеннасы бар кичинекей төрт бурчтуу кутучаны Спартакка сунду. Ал аны кулагына жакындатканда тааныш үндү укту.

- Але, кандай жеттиңер, жакшыбы?

- Кудая шүгүр.

- Баарыңар келдиңерби?

- Почти.

- Аа, анда жакшы, анча-мынча убакыттан кийин мен барып калам. Иштер менен кармалып силерди тосо албай калдым, кечирип койгула. Өз үйүңөрдөй көрүп, эс алып отура бергиле. Мен азыр жетип барам.

Спартак телефонду бир аз ойлоно кармап турган соң кайра ээсине сунду.

- Жүрүңүздөр тиякка? - алиги жигит сылык-сыпайы тигилерди үй жакка колун суна көрсөттү. Спартак эч нерседен камарабаган кишиче машинеден чыкты да үйдү көздөй кадам таштады. Анын артынан сактана Эрбол менен Абдугапар ээрчиди. Алиги жигит алдыга түшө жол баштап жөнөдү. Спартак эшикти аттаганда эле үйдүн ичиндеги кооз жасалгалары Душанбедеги дачалардын ушуга окшош жасалгалары элестеп кетти. Үйлөрдүн баары дээрлик бир типте жасалыптыр. Алар экинчи кабатка көтөрүлүп чыгышып чоң, кооз залга киришти. Залдын ичинде узунунан кеткен чоң столдо дүйүм тамак аштар жайнап туруптур. Кыска юбка кийип, чытыраган түптүз сандарын көрсөтүшө ак жуумал келишкен кара көз, кара каш эки жаш кыз ал жакта кызмат өтөп жүрүшүптүр.

- Булардын баары сиздер үчүн. Өз үйүңөрдөй көрүп отура бергиле. Сиз бул жакка отуруңуз, бул орун атайын сиз үчүн даярдалган, - алиги жигит Спартакты төрдүн төбөсүндөгү кооз стулга отургузду. Спартак бир аз отурсамбы-отурбасамбы деп олку-солку боло туруп калды эле берки жигит жанталаша чыпылдап көп нерсени сүйлөп жибергенинен шагын сындырган жок. Бир нерсе жокпу дегендей колу менен отургучту акырын сыйпалап койду. Бирок ал өзү отурган стулдун алдында аябай тыкан бир нерсе орнотулганын байкаган жок. Эрбол менен Абдугапарды анын эки жагына отургузду. Буларды узатып келген машинедеги үчөөнүн экөөсү тиги кыздарды күтпөй эле жанталаша коньяктын оозун ачып үчөөнө куюп, анан өзүнө да куйду.

- Тиги төмөн жактагы кишилериң эмне биякка келишкен жок?

- Алар бул столго отурушпайт, тек гана узатып, кайтарып жүрүшөт. Алардын орду башка, бул жакка отурчу кишилер Ян Густь менен кошо келишет. Кана, тамактын алдында момуну алып жиберели, алыс жерден келдиңер, чарчагандырсыңар, - ал киши тигилерден мурун чет элдик коньякты тартып жиберди да тарелкадагы куурулган тооктун этинен бычак менен кесип алып айры кашыкка сайып жеп кирди. Көп өтпөй эле алиги кыздар ысык тамак алып киришти, үчөө тамакты ичкенден да шек алып турушту бирок билгизишкен жок. Алардын ар бир кыймыл-аракетине байкатпай кыраакылык менен көз салып турган жигит биринчи өзү ооз тийип анан тигилерге сунуштады. Антип-минткиче арадан жыйырма мүнөттөй өтүп кетти. Алиги киши улам саатын карана берди. Аңгыча кол телефондон кимдир-бирөө чалып калды. Ала койсо Ян Густтун үнү экен.

- Отурасыңарбы? Мен беш мүнөттөн кийин жетип барам, болгону беш мүнөт.

- Жарайт, - алиги киши телефонду чөнтөгүнө салды да эмнегедир шашкалактап калды. Атүгүл ичинен "беш мүнөт" деп эки-үч жолу кайталаганы тигилерге кадимкидей угулуп калды. Ал бир ордунда тура албай өзүнөн өзү эле кайпалактай баштады.

- Алар беш мүнөттөн кийин келебиз - дейт, - анан улам-улам эле тынчы кетип дубалдагы саатты карай берди. Бир кезде шашкалактап бир нерседен чочулагандай ордунан козголду да тигилерге билгизбөөгө аракеттене акырын калтыраган үн менен "күңк" этти.

- Силер жайма-жай шашпай отура бергиле. Мен шефимди алдынан тосуп чыгайын, - ал ордунан атып тура сыртты көздөй шашыла өтө тездик менен жөнөдү. Анын тез өзгөргөн мүнөзүн, кыймыл-аракетин, баары байкап турушкан эле. Ал кетээри менен эле Спартак акырын Эрболго эшик жакка ээгин шилтеп койду, Эрбол түшүндүм дегендей чөнтөгүнөн пистолетин алып чыкты да акырын анын артынан сыртты көздөй жөнөдү. Абдугапар да акырын ордунан туруп терезе жакка басып барып айнектен төмөн жакка көз кырын сала баштаган. Алиги эки кыз кийимдерин чала-була кийише, шашылыша сыртты көздөй чыгып баратышканын көрүп турду. Аңгыча Спартак бир нерсени түшүнгөндөй тиги экөөнө: "Төмөн түшкүлө!", - деп кыйкыра ордунан атып турду, бирок өтө кеч болуп калган эле.

Ак жигулини каяккадыр узатып жиберишкенден кийин Алмаз, Хамид, Альберт үчөө кайрадан тездик менен кууп отуруп Спартактар түшүп баратышкан машинени таап алышты да, алыстан акмалаша ээрчип жүрүп отурушту. Бири-бирин ээрчишкен эки машине кандайдыр бир бийик дубалдуу короонун ичине кирип кетишкен соң дүрбү менен бир аз карап турушту да, дачадагы ээси жок анча чоң эмес үйдүн жанына машинелерин токтотушту. Анан шашпастан бир банкадан пиво ичишти.

- Кандай ойлойсуңар алар бул жерде көпкө кармалышабы же бат эле кайра чыгышабы?

- Менимче, ашып кетсе бир же бир жарым саат кармалат. Анткени Спартак мындай церемонияны көп жактыра бербейт эмеспи, анын үстүнө Ян Густь менен көпкө чыдап сүйлөшүп тура албайт. Алар тээ илгери эле Кандуу Ордодо жүргөндө бири-бирин жактырышпай тиштенишип жүрүшчү эле, эми коюн-колтук алышып кете алышмак беле. Экөөнүн кайнаса да кандары кошулушпайт. Бул жерде Ян Густь куулук кылып жатат, муну бизден чочулаганынан жасап жатат же бир балакеттин башын кылтыйтып атат.

- Ооба, алар менен элдешкен күндө да сак болушубуз керек, баары бир бизге жакшылык кылбайт.

- Кой убакыт өтүп атат, жылалы, - алар бир аз отурушкан соң өздөрү менен ала келишкен болгон куралдарын алышып, бронежилеттерди кийишип сыртка чыгышты. Аны менен кошо кара чүмбөттөрүн да алганды унутушкан жок. Тигилер кирип кетишкен короону алыстан айланып өтүштү да, бийик дөбөгө көтөрүлүп чыгышты. Ал дөбөнүн үстүндө жалгыз өскөн чоң дарак бар экен, убакыт түшкү төрт жарымдан өтүп калса да күндүн ысык илеби али кайта элек болчу. Алар бактын көлөкөсүнө бир аз отура кетишти. Алмаз дүрбү менен тээ алыс жактагы дубалдын ичине көз жүгүрттү.

- Анын ичинде биздин тааныш машине турат. Короонун ичинде бирин-экин кишилер жүрөт. Бирок биздин кишилер көрүнбөйт. Менимче, мындан өйдө чыкпай эле ушул жерден акмаласак болчудай. Дагы өйдөлөгөн сайын улам алыстай беребиз.

- Ооба, ты прав, биз үчүн ушул жер эле ыңгайлуу экен, үчөө тең бактын көлөкөсүнө отура кетишти. Хамид автоматын бактын бутагына илип коюп чалкасынан жата кетти. Альберт болсо даракка жөлөнө өзү менен кошо ала келген банкадагы пивонун оозун ачып алып ичип кирди. Алмаз болсо төмөн жактан көз айрыбай дүрбү менен карап турду.

- Сыягы кезектешип дүрбү менен тынбай карап турат окшойбуз.

- Ооба, жарым сааттан кезектешип турабыз.

Арадан беш-он мүнөт убакыт өтпөй Хамид ордунан шашылып тура калды.

- Тээ өйдө жакты карагылачы!

Баары тең өйдө жактан кандайдыр бир караан төмөн карай койлорун айдап келатыптыр. Үчөө тең ордуларынан ыргып туруша бакка далдалана беришти. Хамид бутакта илинип турган автоматын ала койду. Маараган койлор артына кожоюнун ээрчите төмөн карай ылдамдык менен түшүп келатышты. Түз эле өздөрүн карай келатышканын көрүшкөн үчөө шаштылары кетип калышты. Алмаз бактын чокусуна тез көз жүгүртө тигилерге акырын үн катты:

- Кана, чыктык өйдө карай!

Үчөө биринин артынан бири даракка тартынышып чыгып кетишти. Шашкалактап атышып банкадагы бүтүн пивонун челегинен экөө калып калыптыр. Кайра түшүп барганга кеч болуп калган эле. Койлор даракты аралап төмөн карай жабыла түшүп баратышкан. Бир маалда мүйүзү бар кара кой токтой калып алиги банкаларды акырын жыттап калды эле кожоюнунун тийген шапалагына "селт" эте башын бир чулгуп алды да төмөн карай койлордун артынан чуркап кетти. Койлорду айдап келаткан киши эңкейип банканын бирөөнү алып айланасын карай кетти. Өйдө жактагылар демдерин ичтерине катып былк этпей турушкан эле. Эгер ал киши башын көтөрүп өйдө караса эле баары көрүнүп турмак. Бирок бактыга жараша ал банканы кармап бир аз турду да болгон күчү менен аны төмөн карай ыргытып жиберди. Ал көк чөптүн үстүнө катуу ылдамдык менен төмөн карай томолонуп баратканда: "Эх-ээй", - деп кыйкыра артынан чуркап жөнөдү. Анын карааны тээ алыс узап кеткенден кийин гана баары кайра төмөн түшүп келишти.

-- Пивону кандайча унутуп калдың?

- Шашып калбадыкпы, муздагыраак турсун деп бактын түбүнө койгом.

Аңгыча төмөн жакты дүрбү менен карап турган Алмаз бир нерсеге тынчы кеткендей ордунан тура калып кайра дүрбү менен төмөн жакты карап кирди.

- Эмне болду?

- Эмнегедир короонун ичиндеги караандар шашкалакташып бир жакка чуркап атышат, - ал айтып оозду жыйгыча эле "дүңк" эткен катуу үн чыгып тээ төмөн жактагы короонун ичиндеги эки кабаттуу үй бомба тийгендей жарылып, шыйпырдын сыныктары көккө сапырылды. Короонун ичин уюлгуган кара түтүн каптай берди. Мындай күтүлбөстүккө үчөө тең эмне кылаарын билишпей селейишип бир пазга туруп калышты. Анан эстерине келишкендей курал-жарактарынын баарын алып алышып болгон күчтөрү менен төмөн карай чуркап жөнөштү.

Тээ бийик дөң менен төмөнкү жарылган үйдүн аралыгы бир топ эле бар болчу. Алар ошол калыптары менен чуркап отуруп жеткиче ал үй катуу жалынга айланып, алоолонуп күйө баштады. Асманга көтөрүлгөн кара түтүн айланадагылардын көңүлүн өзүнө бурду. Тээ алыска ак иномаркага түшүшкөн эки-үч караан катуу ылдамдык менен төмөн карай айдап кетишкенин көрүштү, бирок аларга жетип үлгүрө албай калышты. Анын үстүнө баарынын тең ойлогон максаттары тигил жактагы өзүлөрүнүн кишилерине "эмне болушту?" деп сарысанаа болуша качып кетишкендердин артынан сая түшүшүп куугунтукташкан жок. Алоолонгон жалын эки кабаттуу үйдүн асты-үстүнөн бери жалбырттап күйүп аткан. Алар короонун ичине чуркап киришкенде бети-башы кызыл-ала болгон Эрбол Абдугапардын шалактаган кыймылсыз денесин бери көздөй көтөрүп келаткан эле. Үчөө кирээри менен эле адегенде Спартактын каякта экенин сурашты. Ал башы менен өрттөнүп аткан үй жакты көрсөтүп эч нерсе айталбай унчугалбай туруп калды. Алмаз менен Альберт үйдү көздөй чуркап барып ичине кирип кетишти да көп өтпөй эле кайра чыгышты. Ичине кирүүгө мүмкүн эмес болчу. Үй ушунчалык тездик менен жалбырттап күйгөндүктөн анын ысык табына эле даай албай турушту.

- Спартак каякта, эмне болду силерге?!

- Аны экинчи көрбөйбүз, биз менен түбөлүк кош айтышты. Бөлмөдөгү столдун алдына эки-үч жерге мина коюлуптур... - Эрбол башка сөз айта алган жок, тамагы муунуп, көздөрү жашылданып чыкты. Баары тымтырс боло ордуларынан былк этишпей алоолонгон үйдү карап турушту. Бир жагынан Абдугапардын да ал-ахывалы аябай кыйын эле. Анын денесинин дегеле соо жери жок, сүйлөөгө дарманы келбей араң дем алат. Көзүн бир ачып бир жумуп: "Спартак кана?", - деп сураганга араң жарады. Арадан көп убакыт өтпөй эле короонун сыртынан бака-шака түшүшкөн элдердин үнү угулуп өрт өчүргүчтөрдүкүбү же милиция кызматкерлериникиби, айтор биринин артынан бири ээрчишип келип жатышкан уңулдаган машиненин үндөрү угула баштады.

Бул жерге бир мүнөт да турууга мүмкүн эмес эле. Анткени сырт жактагылар куралчан турган буларды көрсө ортодо дагы атышуу, кандуу окуя болуп кетмек. Алар дароо эс-учу жок жаткан Абдугапарды көтөрүштү да үйдүн артын айланыша бийик дубалдын киши жок жагы менен сыртка секирип өтүштү. Ошол маалда чоң дарбазадан киришкен өрт өчүргүчтөр, милиция кызматкерлери, үйдүн аркы бети менен чыгып кеткендерди көрбөй, байкабай калышты. Төртөө Абдугапарды алмак-салмак көтөрүшө бир тыным алышпай машинелери турган жерге чейин чуркап барышты.

Машине ордунан козголо ичке жол менен төмөн карай жүрүп отуруп, күйүп аткан алиги үйдүн тушунан өтө бергенде бир азга токтоп, унчукпастан кабактарын бүркөшө, ошол жакты карап турушту. Ал жакта ызы-чуу түшүшө өрт өчүргүчтөр өрттү өчүрүү менен алек болуп ары-бери чуркап жүрүшкөн эле. Бир аздан кийин Абдугапар катуу онтой баштаганда гана машине кайра ордунан козголду. Жол карата Абдугапар катуу онтоп кыйналып атты. Машине өтө эле тездик менен шашылыш кетип бараткан, аңгыча Абдугапар эсине келе акырын башын көтөрдү да, "токтоткула" дегендей белги берди. Катуу ылдамдык менен асфальт жолдо учуп келаткан машине акырындап жайлап отуруп жолдун жээгиндеги калың бактардын жанына келип токтоду.

- Мени сыртка чыгаргылачы? - анын айтканын жасаша сыртка көтөрүп чыгышып, бактардын алдындагы көк шиберге жаткырышты. Абдугапар кыйнала катуу дем алып атты.

- Эми мени ооруканага жеткирүүнүн деле зарылчылыгы жок. Мен уже болбой калдым, баары кеч болуп калды. Спартак мени тияк жакта күтүп жатат. Менин силерден көптөн көп суранарым, денемди кандай болсо да үйдөгүлөрдүн, бир туугандарымдын колуна тапшырып бергиле. Кандай өкүнүчтүү, силер менен көп жыл бою Кандуу Ордодо чогуу кызмат кылсам дагы эркиндикте чогуу көпкө жүрө албай калдык. Кандай болсо дагы Ян Густту жоготкула, эми ал силердин да түбүңөргө жетет. Ал аябай өткөн куу, акылдуу ошонусуна жараша таш боор неме. Аны минтип чычканды кууган мышыктай болуп артынан кууп жүрө берсеңер дегеле карматпайт. Мен ага толук көзүм жетти. Анын куулугуна жараша силер да куулук менен мамиле жасашыңар керек, антпесе... - ал катуу бир дирт этип алды да көзү сүзүлө акырын үзүлүп кете берди.

ҮЧҮНЧҮ БӨЛҮМ



Олуттуу маселе

Чындыгында тигилер үчүн чоң оор жоготуу болду. Бир жума бою кабактарын бүркөшө, кез-кез "күңк-мыңк" эткени болбосо, дегеле сүйлөшкөнү жок. Бүгүн гана Хамид, Эрбол, Алмаз, Альберт төртөө өздөрүнчө чогулуп алышып келечектери жөнүндө пландашып, кеңешүүгө өтүштү. Алар Абдугапардын сөөгүн жуушуп, тазалатып кепинге оротуп бир туугандарына жеткирип беришип, ал жакта эки-үч күндөй болуп келишкен. Өлүк коюу ырым-жырымдарынын баарын, бүт өздөрү чыгымды моюндарына алышкан. Андан сырткары бир туугандарына элүү миң доллар, эне-атасына жүз миң доллардан берип келишкен эле. Баары тең экинчи кабаттагы залдын мурун чогулуп отуруп кеңешишчү узун столдо көңүлсүз, сумсайып отурушту.

- Мына, ойдо жок жерден эки кишибизден айрылдык. Болгондо дагы дайыма бизге жол баштап, акыл-кеңешин айтып, багыт берип жүргөн кишибизден ажырадык. Бул жөнүндө Спартактын карындашына кабарлап коюубуз зарыл. Ага финансы жактан жардам берип туруубуз биздин милдет.

- Ооба, ага сөзсүз жардам беребиз. Бирок биз жол көрсөткөн адамыбыздан айрылсак да ушул боюнча биздин да күнүбүз бүттү дегенчеликке жатпайт. Керек болсо биз мурдагыдан да катуу аларга каршы аракеттерди жүргүзө баштайбыз.

- Менин бул жерде дагы бир айта турган оюм бар, эгер силер макул болсоңор?.. - Хамид баарына суроолуу карады. Айта бер дегендей баары унчугушпай аны карап калышты.

- Эмесе мындай... Өткөн жолу Абдугапар өлөр алдында Ян Густь жөнүндө айтканы, эсиңердеби? Ал аны бекер айткан жок, бир нерсеге көзү жетип айтты. Ян Густту да, анын бандасын да биз төртөөбүз эч убакта жок кыла албайбыз. Ал өтө куу, акылдуу анан ырайымсыз адам деп Абдугапар бекеринен айткан жок, бул куулугу менен ал төртөөбүздүн да көзүбүздү курутат. Анын ою боюнча үч адам каза болду деп ойлоп атат. Хамидди да маркумдардын арасына кошуп коюшту. Спартактын көзүн куруттук, эми үчөөнүн колдорунан эч нерсе келе албайт дегенчелик мамиле кылышы да мүмкүн. Албетте, үчөөбүз ошончо банданы кантип жок кыла алмак элек. Эми алар менен ачыктан ачык, жекеме жеке дегендей тике качырып кол салып жок кыла албайбыз. Ал кандай куу болсо биз да ошондой куулук кылышыбыз керек. Ал канчалык амалкөй болсо биз да андан ашып түшүшүбүз зарыл. Маркум бейиши болгур Спартак да ага ишенип алып өзүнүн өмүрү менен коштошуп кете бербедиби, туурабы? Силер менин оюма кайдай дейсиңер, кошуласыңарбы?

- Болуптур, бирок эмне кылышыбыз керек деген оюң бар?

- Менин оюмча "тил" кармаш керек...

- Аныңды кандай түшүнсөк болот?

- Тил дегеним анын кишилеринен бирөөнү таап туруп аны алдап, акчага азгырып биздин кызыкчылыгыбыз үчүн иштешибиз абзел.

- Аларды кантип табабыз.

- Аны табуунун милдетин өзүм алайын. Душанбе шаарындагы мейманканаларынын биринде иштеген анын ишенимдүү бир кишиси бар. Мен аны мындай сыртынан тааныйм, ал болсо мени тааныбайт. Акырын сырын тартып көрсөмбү деп турам. Ал акчаны аябай жакшы көргөн киши, ага байкатпай тузак ыргытып көрсөмбү деп атам. Акчага азгырылып кетсе анда анын тилин табуу оңой. Бул бир маселе, дагы бир экинчи орчундуу маселе бар.

- Ал эмне маселе? - бардыгы Хамидди суроолуу карап калышты.

- "Жалгыз дарак токой болбойт" дегендей төртөөбүз чынында тигилерди болобу же башка крупный криминалдык авторитеттер болобу аларга каршы туруу, үстөмдүк кылуу биз үчүн кыйын болот. Ошондуктан кайрадан группабыз толукталышы керек.

- Группабызга кимдерди алсак деген оюң бар?

- Алмаздын кол алдындагы машыгып аткандардан иргеп, тандап алсакчы? - Алмазга карашты эле ал бир аз ойлуу туруп кайра каршы боло кетти.

- Менимче болбойт, алар Чыгыштын мушташуу техникасын жакшы өздөштүрүшкөнү менен колдоруна курал кармап киши өлтүрүп көрүшкөн эмес.

- Атканды үйрөтөбүз да.

- Баары бир болбойт, алар биздей болуп киши өлтүрө алышпайт. Биз го Кандуу Ордодон өлүм жазасына тартылгандарды атып жүрүп көнүп калганбыз, ал эми булар болсо али мадыра баштар. Киши өлтүрмөк турсун караңгыда өлүктүн жанына барышкандан коркушат.

- Анда кишилерди каяктан табабыз?

- Кандуу Ордодо мурун биз менен чогуу кызмат кылышкан өзүлөрүбүздүн эле кишилерибизден кармайбыз. Төртөөбүз эле эмес болчубуз да туурабы, толуп эле атпайбы.

- Мурунку Союз убагындагы биз менен кызмат өтөшкөн башка республикалардан дагы издейлиби. Хахол бала бар эле го, эсиңердеби, аябай далдайган, өзүнчө эле төрт бурч тумбочка эмес беле. Мушташа келгенде жалгыз өзү эле он кишиге татычу. Ал эч кимдин муштумун тоотчу да эмес.

- Ал кыйын мушташканы менен, жакшы ата албайт. Норматив тапшыра албай жүрчү эмес беле?

- Анда Шаганьянды алалы армян жигит, куулук жагынан Ян Густтан ашса ашып түшөт, кем калышпайт.

- Ал да болбойт, макул болуп бул жакка келээрин Кудай билет. Андан көрө давайте Орто Азиядагы эле жигиттерден издейли. Абдугапардын жердеши каякта Раббил деген, ошол аябай ылайыктуу бизге.

- Баса айтмакчы, чын эле. Биздин бөлүмгө жетекчилик кылчу эмес беле? Уюштуруучулук жагынан да аябай жөндөмдүү. Аябай чыдамкай, эсиңердеби, ысык темирди билегине басышканда чыдап бергенин, атүгүл "солк" деп да койгон эмес.

- Өткөн жолу анын дареги боюнча барып Абдугапарды таап, кайра жолуга албай келгенбиз. Ооба, кандай болсо да аны табыш керек. Анын Кандуу Ордодогу "кличкасы" кандай эле?

- Ермак.

- Анда кандай болсо да Раббилди то есть Ермакты табыш керек. Кана, кимибиз баралы. Хамид же өзүң барасыңбы?

- Мен биринчи тапшырма менен иштейин. Ян Густтун мейманканадагы кишисин өзүмө иштеткенге макул кылууга аракеттенейин.

- Болуптур анда мен барып келейин. - Эрбол ал ишти өз мойнуна алды.

- Эми биз Ян Густтун кишилерине жөндөн жөн эле тийише бербейли. Эч ойдо жок жерден капысынан кол салып жок кылалы. Жок кылганда да эч бирөөсүн калтырбай жок кылыш керек. Бизге колдонгон ыкманы эми өздөрүнө колдонуш керек. Ян Густтун ою боюнча конокко чакырганда бардыгыбызды келет деп үмүттөнгөн. Баарыбыз столдо жайма-жай отурганда күтүүсүздөн алдын ала даярдалган миналар жарылмак да баарыбыз тең күмжам болмокпуз.

- Бул боюнча Спартак бекерден бекер шек алган эмес. Ошол себептен үчөөбүздү калтырган, бирок өзү алардын курманы болуп берди. Биз дагы аларды туурап баары тең кандайдыр бир себептер менен чогулган учурда ошол кырдаалдан пайдаланышыбыз керек. Кандай болсо да ошондой мезгилди күтүшүбүз зарыл.

Барымтадагы жаш балдар

"Заложник" же барымта деген терминди Союз мезгилинде эл арасында дегеле колдонушкан эмес. Ал сөз катышкан криминалдуу окуялар чет өлкөлөрдө гана болуп келген. Биздин өлкөдөгүлөр алардай болуп бирөөлөрдү өлтүрөм деп коркутуп бир нерсе талап кылган канкор, жан кечти адамдар азырынча чыга элек болуш керек деп ойлойм, бирок... адамдар заманына, мезгилине, дооруна жараша өзгөрүп турушат экен да. Бүтүн дүйнөгө чуу салган күтүлбөгөн окуя болду. Бул окуяны телевидениеден кайра-кайра көрсөтүп атты. Душанбе шаарында кандайдыр белгисиз куралчан кара чүмбөтчөн кишилер балдар бакчасына барып, анын директорун баш кылып он бештей баланы барымтага кармап алышыптыр. Үч күндөн бери балдар бакчасынан чыгышпай, аларды курчоого алышкан солдаттар менен милиция кызматкерлерине өздөрүнүн талаптарын коюп атышыптыр. Кара чүмбөт деген ызы-чууну угушаары менен төртөө тең дароо эле ошол жакка жөнөштү.

- Көрдүңөрбү кара чүмбөт аты кандай гана булганып атат. Кандай болсо да кара чүмбөт наамын таза сактап калыш керек. Баса кимдер болду экен алар? Балким, атайын бизге тийиштик кылышкан Ян Густтун кишилери болуп жүрүшпөсүн?

- Ян Густтун кишилери эми бизге тийиштик кыла албайт. Спартак менен кошо бизди биротоло тынчыттык деп ойлоп атышат. Менимче, булар таптакыр эле башка кишилер?

- Анда Кимдер болду экен?

- Шайтан билсинби?

- Алар эмне сунуштарын коюп атышыптыр, кечээ телевизордон толугу менен көрө албай калдым. Баса, үч күндөн бери алар эмне менен азыктанып атышыптыр?

- Бакчанын өзүнүн ашканасы бар да. Алар алиги алдындагы "заложниктерине" же тагыраак айтканда, бакчанын деректирине, тарбиячысына тамак жасатып ичип атышат да. Ал эми койгон талаптары болсо азырынча узун чоң автобус, анан жеңил машине.

- Аларды эмне кылышат экен?

- Шайтан билсинби, балким, балдарды да ошого салып алып бир жакка алып кетишкени жаткан чыгаар?

- Кызык, ушу үч күндөн бери бири да бир жолу да ичине кире албай коюшуптурбу?

- Алар да кудум эле биздикиндей ыкманы пайдаланып атышат. Биз да Душанбенин чет жакасындагы Ян Густтун дачасында курчоодо калганда билесиңерби. Үй ичи бүт мина коюлган, эгер кимде ким бирөө баш бакса эле жардырып жиберебиз деп сырттагыларды ичине жолотпой койдук эле го, булар да ошентип бизди туурап коркутуп атышат. "Эгер бир эле киши биздин улуксатыбызсыз бакчага баш бага турган болушса балдар менен кошо бакчаны бүт астын-үстүн кыла жардырып жиберебиз", - деп жатышат.

- Анын үстүнө алар ошондогу окуядан жалкып чочулап калышпадыбы. Тиги ичиндеги кара чүмбөтчөндөрдү биз экен, көзгө атар мергендер деп ойлоп жатышат. Ошол себептен артык баш кадам жасашкандан коркуп жатышат.

Алар көп өтпөй эле Душанбе шаарына киришип, алиги ызы-чуу болуп аткан жакка барышты. Эки кабаттуу анча чоң эмес балдар бакчасынын айланасына согуш техникалары, милиция машинелери толуп кетиптир. Машинеге далдаланышкан, автомат менен куралданышкан солдаттар, милициялар жүрөт. Бул жолкусунда бардыгы тең аябай куралданышыптыр. Алардын артында анча алыс эмес жерде котолошкон эл көп. Телевидениеге тартып атышкан операторлор, фотоаппарат менен жүрүшкөн ар кайсы гезиттин журналисттери жүрүшөт. Бери жакта турган чини полковник, милиция кызматкери катуу үн чыгаргыч менен тигилерге бир нерсе деп сүйлөп атыптыр.

Төртөө түшкөн чет элдик жеңил машине алардан обочороок жерге келип токтоду да акырын акмалап дүрбү менен карап турушту. Бир аздан кийин Альберт тигилерге кайрылды.

- Мен тигил элдер менен аралашып жакыныраак барып көз жүгүртүп көрөйүнчү, кара чүмбөтчөндөрдүн эмне кылып жатышкандарын байкайын.

- Смотри, өзүңө сак бол, Ян Густтун кишилерине кабылып калба!

- Кудай сактасын, - ал чөнтөгүнө пистолетин салды да булгаары курткасынын жакасын көтөрө акырын сыртка чыгып үймөлөктөтүп беркилерге далыларын тосо ары карап тургандарга барып аралашып кетти. Бир маалда кичинекей баланын чекесине пистолетин такаган кара чүмбөтчөндөрдүн бирөөсү чыкты да бери жакка жакыныраак басып келди. Аны көргөн Альберттин каны кызып кетти. Тим эле дал өзүлөрүнүкүндөй кара чүмбөт кийип алышыптыр. Аны так чекеге томолото аткысы келип чөнтөгүндөгү пистолетин кармалап барып анан токтоду. Алиги кара чүмбөтчөн үнү жеткендей жерге жакындап келди да катуу кыйкырып сүйлөй баштады.

- Мына көрдүңөрбү, мындай балдардан бизде он бештейи бир. Алардын өмүрү да, өлүмү да биздин колубузда. Биздин койгон талабыбыз бул: отуз кишилик узун автобус алып келесиңер. Анан аэропортто биз үчүн самолет турушу керек, кайсы маркадагы, кандай маркадагы бизге баары бир, иши кылып ахывалы жакшы, уча турган самолет болсун. Самолет менен кошо летчиги да керек. Эгер биз учуп кете турган болсок летчикти да, балдарды да, самолетту да аман-эсен кайра жөнөтөбүз. Эгер биздин талабыбызды аткарбасаңар саат сайын четинен бирден-экиден бул жактагылар өлө берет. Биз эч кимди аябайбыз. Бизге баары бир. Жарым сутка ойлонгонго убакыт беребиз. Эгерде ушул убакыттын ичинде биз айткан автобусту таап келе албасаңар четинен курмандыктар башталат. Балдардын ата-энелери араңарда барбы? Бар болсо жакшылап ойлонушсун, бала керек болсо тигилер менен сүйлөшүшсүн. Уктуңарбы, жарым сутка. Силерге ойлонгонго өтө эле узак мөөнөт берип атабыз. Эгер көнгүңөр келбесе бул жактан бир да бирөө тирүү чыкпайт. Ойлонгула жакшылап!

Алиги кара чүмбөтчөн баланы кайра өкүртүп-бакыртып ары көздөй көтөрүп жөнөдү эле бери жактагы элдердин арасынан бир орус аял: "Саша!" - деп кыйкыра алдыны көздөй чуркап жөнөй берди. Бери жакта турган милициялар аны кучактап кармап калышты. Аз болгондо тигинин артынан чуркап жетип бармак. Кара чүмбөтчөн киши аны атып жибериши да мүмкүн болчу. Беш жаштагы жаш баланы "мамалай" кыйкырганына карабай бакчанын ичине кайра көтөрүп алып кирип кетти. Аны канчалаган гана солдаттар, милиция кызматкерлери дал чекеге мээлеп турушту, бирок атканга, өлтүргөнгө мүмкүн эмес болчу. Буйрук ушундай берилген. Анда эле бирөө үчүн тигил жактан беш-алтоосунун өмүрү кыйылат. Милициялар кучактап, кармап турган аял уулунун артынан жулунуп, өкүрүп ыйлап атты. Аны эки-үчөөсү бир нерселерди айтып түшүндүрө ары жакка алып кетти. Кайрадан машинелерине отурушкан төртөө өздөрүнчө акыл-кеңеш куруп киришти.

- Кана, канткенде тигилердин көзүн тазалап, балдарды туткундан куткарып ала алабыз?

- Тигилер канчоо экен?

- Азырынча белгисиз, акырындап билинет го.

- Кана, айткылачы кимдин кандай ою бар? Болгону убакыт жарым сутка. Ушул жарым сутканын ичинде бакчадагы туткундардын баарын аман-эсен тигилерге тийгиздирбей куткарып кетиш керек.

Баары сумсайып ойлонуп калышты. Анан Эрбол өзүнүн оюн айтты.

- Менде мындай бир ой турат, бирок рискованный иш. Балким, ошол ишке аша турган болсо балдарды эптеп куткарып калат элек.

- Айта бер.

- Алар так эле биз сыяктуу болуп кара чүмбөт кийип жүрүшпөйбү. Мына күүгүм башталат, алар таңга жуук жообун беришет. Ага чейин биз аракеттенүүбүз керек. Жок дегенде бирөөбүз кандай болсо да, тияк жакка өтүп барышыбыз керек.

- Кантип бара алабыз?

- Мен да ошону ойлонуштуруп атпаймынбы. Эгер эптеп бакчанын ичине кирип алсак дал эле ошолордой болуп кара чүмбөт кийип алып коридордун бир жерине жашынып алып бычак менен же үн чыкпас пистолет менен четинен жайлай берет элек.

- Кантип жайлай аласың, тигилер билип калышы мүмкүн да?

- Мен дагы ошону ойлоп атпаймынбы? Коридорго жашынып турсак кантип эле бирөө жарымы туалетке барбасын. Ошол туалетке барганын жайлап, анын ордуна өзү барса чүмбөтчөндөр баары окшош кийинишкендиктен бири-бирин таанышпайт да.

- Кайдан билесиң, балким, алар тигил жактан чүмбөттөрүн чечип коюшуп, сыртка чыгышканда гана кийишээр.

- Мен андай деп ойлобойм, анткени алар бу жакта тургандарга гана эмес тияк жактагыларга да өңдөрүн тааныткысы келишпейт.

- Дагы кандай варианттар бар?

- Снайпер мылтыктарды колдонсокчу?

- Кантип?

- Алыс жерден туруп алып эле бир моментте баарын атып таштайбыз...

- Ал болбойт, бир атканда баары тең дароо өлүшү керек, болбосо иштин баары тескериге айлантып алабыз. Биз туткундарга жардам бербей эле аларды өлтүргөнгө мажбурлаган болуп калабыз. Андан көрө биринчи вариант туура, кана ким кошулат, макулсуңарбы?

Бардыгы макулдугун беришти.

- Анда ким барат тобокелдикке?

- Мен барайын, - Альберт ишти өз колуна алмай болду. Бир саат ичинде бардыгын кылдат шашпай пландаштырып чыгышты. Анан айланага караңгы кирген маалда бакчаны курчап турган солдаттар менен милициялар жакка барышты. Алар мурдагыдан да эки эсе көбөйүп кетишиптир. Кандайдыр бир кырдаалды издешип, бакчаны сыртынан акмалап үч-төрт сыйра кыдырып чыгышты. Солдат менен милиционерлерден өтүп кетүүгө, ичине кирүүгө эч мүмкүн эмес экен. Башкача варианттарды колдонуп көрүштү эле андан да эч натыйжа чыккан жок. Антип-минткенче эле убакыт өтүп таң агара баштады. Танкы саат алтыларда сыртта тургандар жообун бериш керек болчу. Эгер тигилердин талабын аткарышпаса туткундарды четинен өлтүрө башташмак.

Таңкы саат беш жарымдарда бакчанын жанына узун автобус келип токтоду. Арадан беш-он мүнөт убакыт өткөндөн кийин бакчанын ичинен кара чүмбөтчөндөрдүн бирөөсү чыкты да сырттагыларга буйрук бере сүйлөдү.

- Бизди курчап тургандар автобустан он беш кадамдай артка кетишсин. Артык баш кыймыл жасасаңар эле балдарды четинен өлтүрө баштайбыз. Эсиңерде болсун, ар бирибиздин денебизде, туткундардын денесинде мина коюлган, бир нерсе болсо эле жардырып жиберебиз. Кана, артка чегингиле!

Ары жакта турушкан куралчандар өз ара бир нерселерди сүйлөшүшө, жетекчиси буйрук берди окшойт, бардыгы акырындап артка чегине башташты. Алар он беш кадам артка чегинишкенден кийин кайрадан токтошту да автоматтарын алдыга сунуп калышты.

Айлана жымжырт болуп турду. Бир маалда бакчадан кара чүмбөтчөндөрдүн бирөө чыгып келип айланасына көз жүгүрткөн соң, колун жаңсап белги берди эле топуратып бири-биринин артынан бири ээрчишкен балдар, аялдар чыга баштады. Он беш баладан сырткары дагы үч аял бар экен. Ал эми чүмбөтчөндөр болсо болгону төртөө гана болчу, бардыгы тең автомат менен куралданышыптыр. Алар туткундар менен кошо акырын жылыша автобуска жакындап келе жатышты. Эси жок балдар туура эмес иш жасап, эне-аталарын көрсө аларды көздөй чуркабасын деп сырттагы топуратып турган элдердин баарын ал жерден алыс алып барып таштаткан эле. Чүмбөтчөндөр бардыгынын оң колдорун бири-бирине байланыштырып байлап коюшуптур. Алардын бирөөсү акырын барып автобустун ичин текшерип чыкты. Эч ким жок экенине ишенгенден кийин тигилерге кире бергиле дегендей кылып эшик ачты. Аларды ары жакта тургандар мылтык менен мээлешип, ар бир кыймылдарына кылдат көз жүгүртүп турушту. Баары кирип бүткөн соң автобус от алып аэропорт жакка багыт алды.

Алар узап кетээри менен эртеден бери аларды жарданып карап турушкан адамдарга дароо кыймыл кирди:

- Артыкбаш адамдарды жибербегиле тигил жакка, операцияга тоскоол кылгандан башка пайдасы жок, кана эми тезирээк машинеге отургула! - баарын жетектеп жүргөн полковник куралчандарга буйрук бере сүйлөдү. Солдаттар менен милициялар дароо ордуларынан козголуша машинелерге отура башташты:

- Болгула тезирээк! - алиги полковник МАИнин машинесине отурду да катуу ылдамдык менен тигилер кеткен тарапка багыт алды. Солдаттар менен милициялар түшкөн чүмкөмө машинелер, балдардын эне-аталары, журналисттер түшкөн автобустар биринин артынан бири ээрчите тигинин соңуна түшүштү.

Эртеден бери булардын ар бир кыймылына көз жүгүртүп обочодо турган жеңил машинедегилер да ордуларынан козголуша багытын төтөн, кыска жолго салышты.

- Эмне кылабыз, кандай чара колдонобуз?

- Балким, ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери менен солдаттар эле өздөрүнчө ийгиликтүү операция жүргүзүп жүрүшпөсүн? Алар түнү бою эмне эшек такалап жатыштыбы.

- Балким, чүмбөт кийингендерде действительно жардыргыч заттар, миналар бардыр? Жардырып жибериши да ыктымал. Анда тигилер эч нерсе жасай алышпайт.

- Эгерде алардын операциясы ийгиликсиз болуп, ишке ашпай калса, анда биз аракеттенишибиз керек. Биз эмне кылалы алиги ыкманы колдонолубу?

- Айла кетсе ошону жасайбыз да, бирок бул рискованный иш. Бир эле жерден промах кетирсек ишибиздин баары чатакка айланат.

- Баса, булар эмне болгон кишилер болду экен. Наркотик боюнча контрабанда эмеспи? Өздөрүнүн наркозаттарын чет өлкөгө алып кете алышпай ушундай ыкманы колдонуп жүрүшпөсүн? Же чоң байлык менен чет өлкөгө качып баратышкандарбы?

- Бирок алар кайсы аэропортко коно алышмак эле улуксатсыз?

- Ким билет, балким, өздөрүнүн аэропорту бардыр жашыруун. Же бул иштер күн мурунтан эле сүйлөшүп коюлгандыр? Болбосо булар мынчалык тобокелдикке барышмак эмес да... Сука, тигил жакта МАИ кызматкерлери турат.

Жол боюнча МАИчилер машинени туурасынан токтотуп коюшуптур. Ал жакта куралчан беш-алтоосу турат. Алардын алдына машине келип токтоду эле бирөөсү басып келип тигилердин документтерин бир сыйра текшерип көрдү.

- Тилекке каршы, бул жакка өтүүгө болбойт. Үч күндөн бери чуу салып атышкан алиги чүмбөтчөндөр азыр аэропорт жакта. Бизде артык баш бир да машине кирбесин деген буйрук бар. Кайра артка айдагыла!

Канчалык сүйлөшсө да тигилер кое бербей коюшту. Атүгүл менин уулумду чүмбөтчөндөр өздөрү менен кошо алып кетип баратышат дегенге да ишенбей коюшту. Алар кайра артка айдоого мажбур болушту. Бир аз ары көздөй айдап тигилердин караандары көрүнбөй калгандан кийин машинелерин токтотушту да өз ара акылдашып, кеңеше кетишти.

- Эмне кылыш керек, тез ойлонгула, убакыт тар, тигилер кетип калат.

- Анда тиги кайтарып тургандарга күтүлбөгөн жерден кол салып, бардыгынын эсин оодара чаап, анан өтүп кетиш керек, башка арга жок. Тигил жакка барып кайра эски жолго түшкүчө убакыттан уттуруп коебуз.

- Тиги террорчулар дароо эле самолетко отуруп учуп кете алышпайт. Адегенде самолеттун ичин аябай кылдат текшерип көрүшөт. Анан летчиктерди чакырышат. Барымтадагы туткундарды бирден ичине кийиргиче эле бир топ убакыт өтөт.

- Ие ким билет, алар шар дароо учуп кетип калышы да ыктымал, кандай болсо да ылдамдашыбыз керек, болбосо үлгүрө албай калабыз. Болгула, ойлонгула, ылдам чечкиле, убакыт тар.

Алар бир аз турушкан соң Хамид машинени от алдырды да каяккадыр айдап жөнөдү.

- Каякка жөнөдүк?

- Мен аэропортко кыска жолду билем. Бул да рискованный иш дечи. Эгер ал жол жакшы болсо ошол жак менен өтүп кете алабыз.

Хамид өзүнүн жери болгондуктан төтөн жолдордун баарын жакшы билчү. Ал бир аз айдай түшкөн соң кандайдыр ээн талаага багытын бурду. Эгин талаасындагы машине өтчү чаңдуу жол менен айдап жүрүп отурду. Сыягы, эгин чабуу мезгилинде машинелер ушул жердеги жол менен өтүшөт. Эгин талаасындагы жол менен жүрүп отуруп чоң каналга туш келишти. Анан каналдын үстүнөн бойлоп кеткен жол менен жүрүп отурушуп он беш мүнөттөн кийин шагыл төшөлгөн жолго туш келишти.

- Ушул шагыл жол бизди тээтигил көрүнүп турган айылга алып барат. Андан ары өтсөк бир аздан кийин кайра асфальт жолго түшөбүз. Ошол асфальт жол менен аэропортко барса болот. Артына чаң ызгыта катуу ылдамдык менен келаткан жеңил машине айыл аралап жүрүп отурду. Айыл ичинде өз тирликтери жүрүп атыптыр. Таңкы бадага уйларды, койлорду айдап чыгышып, тоокторуна жем чачып жүрүшөт. Короонун дарбазасынын жанындагы отургучта беш-алты карыя өздөрүнчө бир нерселерди сүйлөшүп отурушат. Таң атпай эле балдар да чуру-чуу түшүшө көчөдө ойноп жүрүшөт. Жергиликтүү карапайым эл бул эмне машине дегендей чоочун машинеге таңгала карап калып жатышты. Арадан он мүнөт өтпөй айыл да артта калды. Катуу ылдамдык менен келаткан машине кайрадан асфальт жолго чыкты да ошол эле ылдамдыгы менен жүрүп отурду.

- Саат канча болду?

- Сегиз.

- Дээрлик жыйырма мүнөттөй убакытты уттурдук, каргашадай болуп тигилердин жол тосуп калганын карабайсыңбы.

- Эч нерсе эмес, бул кыска жол, тигилер айланып баргыча биз ошол эле убакытта барабыз, балким, анча-мынча кечигээрбиз. Бирок өтө деле кечикпейбиз. Тигине уже аэропорттун карааны көрүнө баштады. Он мүнөттөн кийин ошол жерде болобуз.

Аэропортто эл мурункудан да эбегейсиз көп экен. Курал алып ары-бери жүгүргөн солдаттар, милициялар, жарданып карап турушкан, топтошкон элдер буларга көңүл да бурушкан жок.

Буларга аэродромдун самолет уччу талаасы дүрбүсүз эле даана көрүнүп турду. Алиги кара чүмбөтчөн төрт киши аялдардын чекелерине куралдарын такай балдарды чубай айдап самолетту көздөй кетип баратышыптыр. Самолеттун ары жагында да жашынып турган солдаттар байкалып турду. Алар күн мурунтан эле келип өздөрүнчө операция уюштурушуп даярданышса керек. Машинедеги төртөө тең күн мурунтан даярдалган төрт снайпер мылтыгын алышты да ылдам-ылдам октошо сыртка чыгышты. Дароо эле өтө тездик менен чуркап жүрүп отурушуп бери жактагы бийик бактардын үстүнө тартынып чыгышты. Анан дүрбү менен тээ алыстагы кыймыл-аракетке кунт коюп карап турушту. Чүмбөтчөн каракчылар самолетко беш-алты кадам жетпей токтошту да бирөөсү бери басып келип аэропорт жакта тургандарга бир нерсе деп кыйкырып колу менен жаңсай самолеттун дөңгөлөктөрүндө жашынып тургандарды көрсөтүп атты. Сыягы, аларды кетсин деп атса керек. Бир аздан кийин самолеттун алдында жаткандар ордуларынан турушту да элүү метрдей ары алыстап кетишти. Мылтыктын дүрбүсү менен карап турган Алмаз тигилерге акырын үн катты.

- Бул жер биз үчүн оңтойсуз, мээлегенге, атканга ыңгайсыз жер экен. Жаза атып жарадар кылып алышыбыз ыктымал. Ошондуктан тез арада ыңгайлуу жер издешибиз керек.

Бардыгы дүрбү менен ыңгайлуу жер издеп айланаларына көз жүгүртүп атышты. Бир маалда Альберт аэропорттун имаратынын үстүн көрсөттү.

- Тигил жакка барып эң үстүнө чыкпайлыбы?

- Кантип чыгабыз?

- Жолун табабыз.

- Анда кеттик ошол жакка, убакыт тар! - Баары тең бактан шыпырылып түшүшө аэропорттун имараты жакка чуркап жөнөштү. Колдоруна курал алып ары-бери чуркап жүрүшкөн кишилер көп болгондуктан аэропорттун ичиндеги кишилер аларга анча маани да беришкен жок. Алар өтө тездик менен экинчи кабатка көтөрүлүп чыгышкан соң кабинеттен чыгып келаткан аялга кыйкырды.

- Үстүнө чыкчу жол каякта? Бол ылдам, убакыт жок. Тез айт! Тигилер кетип калышат.

Алиги аял буларды милиция кызматкерлери деп ойлодубу, айтор дароо үстүнө чыккыч тепкичин көрсөтүп берди. Алар темир каалганы ачып имараттын эң үстүнө көтөрүлүп чыгышты. Үстүнөн баары алаканга салгандай көрүнүп турат экен.

Бул мезгилде алиги чүмбөтчөндөрдүн бирөөсү самолеттун ичине кирип баарын бир сыйра кылдат текшерип чыккандан кийин, ал жакта эч ким жок экенине ишенген соң летчиктерди өздөрүнө чакырып аткан эле. Летчиктер келишкенден кийин балдарды, туткун аялдарды айдап самолеттун ичине кийире башташты. Кичине балдар чуркурап ыйлап кирбей, аларды туткун аялдар алдап-соолап көтөрүп алып тепкич менен көтөрүлүп жөнөштү. Арадан он мүнөт өткөндөн кийин баары кеч болуп калмак. Баары кирип кетишмек дагы самолеттун эшиги жабылмак, анан учуп кетишмек.

Аэропорттун имаратынын эң үстүндө турушкан алиги төртөө өздөрү сүйлөшкөн боюнча төрт чүмбөтчөндөрдү шашпай мээлеп турушту.

- Только чекеге аткыла, даярсыңарбы?

- Даярбыз!

- Кеттик!

Бирдей атылган залптан алиги самолеттун жанындагы төрт чүмбөтчөн жерге жалп дей түштү. Ок таамай тийгендиктен ошол бойдон алар кыймылдашкан жок. Үстүндөгүлөр алардын өлгөнүнө чындап ишенишкен соң өтө тездик менен төмөн түшүп кетишти да машинелерине барышты. Бир нече убакыттан кийин, машине кайра артка шоссе жолго түшүп, катуу ылдамдык менен кетип баратты.

Кыймылсыз жаткан чүмбөтчөндөргө акырын жылып барышкан солдаттар менен милиция кызматкерлери үймөлөктөшүп чочулап турушкан жаш балдарды ары жакка алып кетишти. Чүмбөтчөндөрдүн баштарындагы чүмбөттөрүн сыйрып алышканда сакалчан Азия улутундагы жаштары кырктан кырк бешке чейинки адамдарды көрүштү. Баарынан тан калыштуусу ок төртөөнүн тең так маңдай чекелерине тийиптир.

Мындай таамай аткан көзгө атаар мергендер атактары алыска тараган алиги белгисиз чүмбөтчөндөр гана боло турган. Жергиликтүү ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери, болду болбоду ошолор деп жоромолдоп жатышты. Ал эми бул өлгөн чүмбөтчөн каракчылар ким экени, эмне максат менен бул иштерди жасашты, мунун сыры ачылбай ошол боюнча калды. Кийинчерээк бул жөнүндө ар кандай версиялар айтылганы менен анын аныгына чыккан эч ким болгон жок. Бири атайы Аравиядан ушундай тапшырма берилген десе, экинчилери балдарды кандайдыр чет мамлекетке алып барып сатышып бизнес кылышмак экен деп айтып атышты. Үчүнчүлөрү болсо булардын баарын баңгизат ташыган контрабандага аралаштырып салышты. Айтор, бул операцияны бүлгүнгө учуратышкан белгисиз көзгө атар мергенчилер жөнүндө ар кандай сөздөр жүрүп жатты, бирок алар бүткүл дүйнөгө ызы-чуу кылып жүрүшкөн кара чүмбөтчөндөрдүн иши экенине биринин да башына келген жок.

ДЕТЕКТИВДҮҮ АҢГЕМЕЛЕР

Эзелки кек

Жайдын мээ куйкалаган ысык аптабы темир жол бекетинин айланасындагы котолошкон жүргүнчүлөрдү көлөкө жерге кубалап, көпчүлүгү калың бийик өскөн бактын алдындагы отургучка ыкташууда. Узун, баш аягы көрүнбөгөн темир жолдун айланасындагы асфальттар күнгө көлкүлдөп ээрип, аптапты ого бетер күчөтүүдө. Бул - жайдын эң болуп турган саратан мезгили. Мындай ысыкты адам түгүл башка жаныбарлар да көтөрө албай, көлөкө издешет. Анын үстүнө чакыйып тийген күндөн качкандай асманда бир да булут жок, көпкөк болуп чайыттай ачык. Бекеттин айланасында башка жакка кете турган жолоочуларбы, айтор, өздөрү менен көтөрүнгөн жүктөрү бар, бирок көпчүлүгү алыстан келген меймандарды күтүшкөн сыяктанат. Күндүн ысык аптабы көпчүлүктү чаңкатып, тыным сайын суу саткан жерге чуркатат. Тээ бактын көлөкөсүндөгү үч жигит, эки кыз бир жакка товар алып бараткан коммерсанттар окшойт, ондон ашык сумканы бир жерге үйүп коюп, күндөн корголоочу узун баш кийимди чекелерине баса кийишип, шашпай балмуздак жеп, лимонад ичип отурушат. Ар ким өздөрү менен өздөрү алек.

Аңгыча: "Урматтуу жүргүнчүлөр! Бишкек-Москва каттамындагы поезд жакындап келе жатат, эки-үч мүнөттөн кийин ушул жерде болот/Темир жолдон сак болгула!" - деп бекеттин кулактандыруу берүүчү радиосу төбөдөн "заңк" эткенде, п га удаа поезддин узакка созулган гудогу жаңырып, поезд темир жол аялдамасына жакындай, ылдамдыгы улам жайлай баштады. Эртеден бери күндөн качышып, бакта көлөкөлөп отурган эл кээлери сумкаларын көтөрө, кээлери күткөн меймандарын тоскону, акырындап токтоп келаткан поездди көздөй агылышты. Бирин-серин өткөн кишилер болбосо, эч кыймылдын дареги билинбей турган бекеттин аянты көз ачып жумганча эле ары-бери чуркашкан адамдарга толуп кетти. Поезд акырын келип токтоп, ар вагондон чубуруп түшө баштаган жүргүнчүлөр дароо эле тааныштарын издешүүдө. Ар ким күткөн меймандарын тосуша, жолугушкандары кучакташып көрүшө колундагы сумкаларын көтөрүшүп бирден-экиден кетип жатышты. Тоскон кишилери жоктор колундагы оор сумкалары менен түз эле такси тарапка жөнөтүүдө. Көп өтпөй алиги ары-бери, каршы-терши өтүп аткан элдер акырындап азайып, бекеттин алдындагы поезд токтоочу аялдама элдер кандай бат көбөйсө, ошондой эле кайрадан сээлдей түштү.

Элдердин эң артында үчүнчү вагондон ак көйнөк, кара шымчан, кара көз айнек тагынган жигит костюмун ийнине арта сала, эч жакка шашылбагандай вагондун тепкичтеринен жай, каалгый төмөн түштү да, айланасына бир сыйра көз чаптырып алды. Ары жактагы көлөкө жердеги газдаштырылган сууну сатып жаткан аялды көрүп, жанына басып келди. Ага акча сунуп, эки стакан сууну биринин артынан бирин басып алды. Кара көз айнегин алып, чөнтөгүнө салды да, шашпай чылымын тутандырды. Анан колундагы саатына көз жүгүртүп, өзүнчө ойлонуп калды. "Эмне кылсам, үй жакка барсамбы же досумдукуна жөнөсөмбү? Чын эле үйдө эмне бар мага, ал жакта суутуп коюптурбу, азыр ал жакта эч кимим жок болуш керек. Андан көрө досумдукуна эле барганым оң. Ал азыр ошол үйдө эле жашап жаткандыр. Баарын ошол жактан билсе болот". Ары жакта турган таксиге барды да, айдоочуга бир нерселерди айтып, ичине кирип отурду. Такси ордунан козголо каршы-терши өткөн машинелердин шарына кошулуп, асфальтталган чоң көчө менен сызып жөнөдү. Көп өтпөй башка көчөгө бурулуп, тогуз кабаттуу үйдүн жанына келип токтоду. Алиги жигит айдоочу менен зсептешип, аны жөнөтүп ийгенден соң сегизинчи кабатка көтөрүлдү. Эшиги жалтырак мык менен кооздолгон батирдин жанына келип, чачы-башын сылап, бир азга ойлонуп калды. Анан акырын үйдүн шыңгырагын басты эле, ары жактан "бу ким?" деген эркектин үнү угулду. Жигит унчукпастан кайрадан шыңгыракты басты. Бир маалда эшик ачылып, ары жактан жапалдаш бойлуу мурутчан, толмочунан келген жигит көрүндү.

- Ой тобоо, бул өңүмбү же түшүмбү? Чын эле сенсиңби, ыя?

- Кандай, дос?

Жигит босогону аттаар менен экөө кучакташып калышты.

- Айтчы ай, сен кайдан, асмандан түштүңбү? Атүгүл өз көзүмө ишенбей турам. Анан ашканада жүргөн аялына кыйкырды.

- Айнура, бери биякка келчи, карачы, бизге ким келди! Ары жакта бооруна боркок тагынган аялы басып келип,

аз жерден ал да чалкасынан кете, кыйкырып ийе жаздады.

- Ой, бул чын эле сенсиңби, кайдан?

- Ооба менмин, эмне ишенбей жатасыңарбы? - Кандай аяш? Айнура менен алиги жигит экөө кучакташып өбүштү.

- Ой, кел дос, төргө өт, жакшы болбодубу, кечөөкүнү эле аяшың экөөбүз сени сөз кылдык' эле. Жок дегенде келатканыңды билгизип кабарлап койсоң боло, аяшың экөөбүз вокзалдан тосуп алат элек.

- Телеграмма бергенге убакыт болгон жок, анын үстүнө өзүң билесиң да кырдаалды. Тигилериң билип калышы да ыктымал.

- Түшүндүм, түшүндүм дос, эң башкысы келгениң жакшы болду. Шашкалактап атып ырым-жырым кылып, башыңдан суу чачып айлантканды да унутуп калыптырбыз. Айнура, чыны алып келчи, тиги жапжаңы чыныңдан алып кел!

Ары жактан аялы жапжаңы чыны алып келди да: "Жамандыктын баары ушул суу менен кетсин", - деп башына үч айландырып, ага түкүрттү да, сыртка ыргытканы алып кетти.

Жигит костюмун кийим илгичке илип, бутун чечип, күзгүгө барып өзүн карап койду. Ары жакта жалдырайт карап турган балдарын бери чакырып тааныштырды.

- Сен кеткенден кийин биз дагы эки балалуу болгонбуз. Мына бул улуусу, азыр бештен алтыга карады, тиги теңирекей мурун болсо үчтө.

Жигит балдарынын ар биринин бетинен өөп чыкты.

- Да, дос, аябай өзгөрүп калыптырсың, жалгыз эле көзүң калыптыр өзгөрбөгөн. Көчөдөн, балким, тааныбай да калат белем. Көрүшпөгөнүбүзгө канча жыл болду, мына, тобоо он жылга жакындап калыптыр. Анын үстүнө сени катуу режим менен кармап, сүйлөштүрүүгө да убакыт бербей койбодубу. Аяшың экөөбүз эки-үч жолу барып, ары чуркап, бери чуркап, сага жолуга албай, убара болуп кайра келдик.

Экөө келгендин урматына арак ичишип, өткөн кеткенди сүйлөшүп отурушту.

- Айтчы, дос, таптакыр бошоп чыгып келдиңби?

- Ооба.

- Эми эмне кылайын деген оюң бар. Сен жөнүндө, келээриңди аяш билеби?

- Баса, ошолор жөнүндө кеп курчу, анын ден соолугу кандай, кызым каякта?

Үй ээси кабагын бүркөй оор үшкүрүнүп алды.

- Ээ дос, турмуштун баары ойдогудай боло бербейт экен, бу дүйнө жалган дүйнө дегениң чын окшойт. Тигил сени кестирип ийген түрк азыр деле сайрандап жүрөт. Анын атагы Орто Азияга гана эмес, бүтүндөй дүйнөгө таанымал болуп баратат. Анын аты ким эле, ии Бахрам.

Жигит бул ысымды укканда селт эте түшүп, кабагы бүркөлүп, бетине кан тээп чыгып, тиштерин кычыратып ийди.

- Муну кое туралычы, адегенде үй-бүлөм жөнүндө кабар берчи, деги аманбы алар?

- Аман эле, аяш ошондон кийин оор кайгыны көтөрө албай, оорулуу болуп калган. Эки-үч жылдай ооруканада жатып араң дегенде айыгып чыкты. Ортого тааныш врачтарды салып, ары-бери чуркап жүрүп, араң дегенде аны өлүмдөн алып калдык.

- Рахмат сага, дос. Азыр ал кайда?

- Айылдагы эне-атасынын үйүнө көчүп кеткенине беш-алты жылдай болуп калды. Сыягы Бахрамдын кишилери тынчтык бербей койсо керек. Мурун шаарга келгенде келип турчу эле, кийинки күндөрү таптакыр эле каттабай калды.

- А кызымчы?

- Кызыңды болсо өзү менен кошо ала кеткен. Айылда окуп атат деп уккам, азыр где-то тогузунчу же онунчу класста окуп атат болуш керек.

- Бияктагы үйүбүзчү, ал эмне болду?

- Эмне болмок эле, сенин кайындарыңын айылынан бир үй-бүлө келип жашап жатат. Алардын жашап атканына да бир топ жыл болуп калды. Башка бирөө жашап атат дегенинен бир жолу атайын билейин деп барсам, сенин кайындарыңан болобуз дешет. Убактылуу жашап атабыз, эгер досуң келсе, кайра бошотуп беребиз дешкендей болгон.

- Болуптур, эми алиги Бахрам жөнүндө кеп козгочу. Демек, азыр ал деле тирүү экен да?

- Ой, тирүү болбогондо КЭ.ЯККЙ. барат, тирүү болмок тургай тескерисинче аябай байып, Кыргызстандагы бирден бир миллионерлердин бири болуп, атагы таш жарып, эч кимди көзгө илбей, эч кимди теңине албай кутуруп турган убагы. Баса,

айтмакчы, сени өлтүрдү деген адам өлбөптүр, тек гана башынан оор жарат алып ооруканага жатып чыгыптыр. Уктуң беле муну?

- Мен түрмөдө катуу режим менен жатсам кайдан угам. Демек, мага коюлган айып куру жалаа экен да.

- Ошондой дос, Бахрам акчасын чачып сотту да, күбөлөрдү да баарын паралап таштаса керек. Сен соттолгондон кийин бул иш дароо эле жабылып, дайынсыз жоголгон. Ушул иштин артынан түшөм деп жумушумдан ыргып, бир жылдан ашык бош жүрбөдүмбү эч жерде иштебей. Атүгүл ошол мезгилде мени да телефондон коркуткан күндөр болду.

- Баягы эле ондатыры менен ишин жүргүзүп атабы?

- Албетте, жүнү жалтыраган эң сапаттуу ондатыр териси боюнча дүйнөгө атагы чыгып, жыл сайын он миңдеген ондатырлар чет мамлекетке кетип атпайбы. Анын министр-пинистрлеринден баштап КГБны да, милицияларыңды да, сотуңду да бүт колуна алып алган. Кыскасы, аны менен ойноо кыйын, ага эми эч ким теңеле албайт. Кимди бүркөм десе, бир эле бүркүп коёт. Андан элдин баары коркот.

- Демек, дале, али да болсо кутуруп жүрөт дечи?

- Кутурмак тургай оюна эмне келсе, ошону иштеп жүрөт. Керек болсо, кызматтан кимди болсо да алдырып таштаганга күчү жетет. Сенин иштериңе кийлигише коем деген мени да кызматтан ошол алып ыргыттырган да. Ээ, дос, бир айтасыңбы, эки айтасыңбы бул дүйнөдө баары бир калыстык жок экен. Баса, уулуң ошол боюнча же өлгөнү, же тирүүсү билинбей дарексиз кетти. Мен иликтеп көрдүм, бирок майнап чыккан жок, анын азыркыга чейин дареги билинбейт.

- Жүрөктү оорутпачы дос, бул өзүнчө бир сыр. Анын эмне болуп өлгөнүн мына мен, өз атасынан башка эч ким билбейт. Муну айтып отурса чоң тарых, дос, кийин шашпай убакыт келгенде айтып берем. Бул окуяны уксак, ишенбей төбө чачың тик турат, дос.

- Демек, аны да Бахрам өлтүргөн экен да. Ошондо канча жашта эле ал?

- Болгону беште болчу, жаңыдан бүрдөп келе жаткан бутакты кыйып соолутушпадыбы ал акмактарың. Байкуш уулум бейкүнөө кетти. Атүгүл анын сөөктөрү жерге көмүлгөн да жок, алиги атагын чыгарып аткан жалтырак жүндүүлөргө жем болуп кетти. Ох, жүрөгүм ооруй баштады, аны эстетпей койгонуң жакшы болот эле.

- Кечирип кой, дос, менин антейин деген оюм да жок

болчу. Андан көрө сенин ден соолугуң үчүн, аман-эсен келгендигин үчүн мобул стакандарды алып иеличи.

Экөө алдыларында турган стакандагы арактарды тартып ийишти да, закускеден жешти. Аңгыча аяшы булоолонтуп бир табак этти алып келип ортого койду. Кожоюн дагы бир бөтөлкө алып келип оозун ачайын деди эле, жигит каршы болду:

- Болду жетишет, муну ичсек көп болуп кетет.

Эт желгенден кийин коддорго суу куюлуп, эки дос, аяшы үчөө бир топко сүйлөшүп отурушту да, анан жатууга кам урушту. Жигитке залдагы диванга төшөк салып берди. Жигит балконго барып, төмөн жактагы кыйма-чийме өтүп жаткан машинелердин жарыгына көз жүгүртө бир топко ойлоно карап ТУРДУ Да. анан шашпай чечинип, кийимдерин стулга илип коюп, жарыкты өчүрдү.

Көп жылдан бери жерин сагынганбы же бияктын абасы башкабы, жигит түнү бою уктай албай, ары-бери ооналактап жатты. Атүгүл уйкусу таптакыр качты. Эки колун желкесине жаздай, шыпкада илинип турган кооз люстраны тиктеп, тээ качандыр жаш кезиндеги армиядан кызматын өтөп жаңы келген күнүн эстеди. Анда да ушинтип уктай албай жеринин башкача абасын искеп, кере-кере дем алып, өзүн башкача, аябай эркин сезип, кайра-кайра эшикке чыгып, айылдагы иттердин үргөнүн, төмөн жактагы чоң суунун шаркырап акканын ырахаттана тыңшаган. Таң агарып айланага жаңыдан тирилик, кыймыл башталганда жеңил кийинип алып, тээ тоо башына чейин чуркап барып келип, айылдын шаркырап аккан туптунук муздак суусуна жуунуп атканда уйларды бадага кошкону айдап бараткан энеси алыстан: "Суук тиет, үшүйсүң балам!" деп кыйкырган. Ал ага болбой чечине калып, муздак сууга секирип кирип, ары-бери чабак урганы эсинде. Ооба, ал убак башка заман болчу, таптакыр башка заман. А азырчы? Жигит өзү жөнүндө, келечеги жөнүндө ойлонуп кирди. Үй-бүлөсүн, баласын, аялын эсине түшүрдү. Ою артка кетенчиктеп, улам бир тепкич ары жыла берди. Түрмөдөгү чогуу жаткан замандаштары элестеди. Бир топ жыл чогуу болгон жакшы санаалаштары өздөрүнчө аябай шаан-шөкөт менен узатышканын. Атүгүл взводдун командири өзү да аябай жакшы тилектерин айтып, бир сыйра кийим сатып берип, кучактап коштошконун, табакташ жолдоштору эч кимге билгизбей акча чогултуп беришкенин, албай койсо да болбой чөнтөгүнө салып бергенин эстеди. Ичинен оор күрсүнүп алды. "Эх, кандай гана жакшы кишилер бар". Ою андан ары кетип, алгачкы түрмөгө келгенин, түрмөдөгү алгачкы кагылышуулар, жарашуулар, алгачкы кыйын кезеңдери эсине түштү. Анан ою дагы арылап кандай болуп кесилгенин ойлоду. Сот залындагы топтолгон эл, көз жашын көлдөтүп ыйлап калган аялы, алдыңкы орунда курсагын чыгара чалкалай отурган Бахрамдын элесин көрдү кайрадан. Соттун өз оозунан катуу режим менен тогуз жылга кесилгенин укту. Анан милициянын айдоосу менен кетип бара жатып дагы бир жолу Бахрамды карап экөөнүн көздөрү бири-бирине чагылыша түшкөнүн эстеди. Ошол элес, көз караш азыркыга чейин жүрөгүнө сакталуу. "Бара гой садагасы, мени менен гана ойногуң бар ийе, эми түрмөнүн түбүндө чирийсиң" дегенсип шылдыңдай, мыскылдуу карап турган көз караш эле. Жигиттин кайрадан каны бетине тээп чыкты, тишин кычыратып бир жерде жата албай, ары-бери ооналактады, үшкүрүндү. Акыры туруп балконго барды да, тамекисин тутандырды. "Ооба, бул келемиш болбогондо бизде кандай жашоо болот эле, аны бир Кудай өзү билет. Таптакыр башкача жашоо болмок. Ошондогу беш жаштагы уулум Аскар эмдигиче он төрткө чыкмак экен. Кызым болсо азыр тогузунчу класста окуп аткан болуш керек, эгер жаңылбасам. Эчтеке эмес, баары бир менин түбүмө жете алган жок. Тескерисинче, карап тур, мен анын түбүнө жетпесем элеби..." Тамекисин толук тартпай, ачуулана балкондон ылдый ыргытып ийди да, кайра келип ордуна жатты. Уйкусу таптакыр ачылып кетиптир. Он жыл мурун шейит кеткен уулунун элеси көз алдына келди. Ою чаржайыт боло түштү. Анан окуяны тээ башынан баштан эсине түшүрүүгө аракет кылып көрдү.

Оо, ал кезде телегейи тегиз, баары жетиштүү кычырап гүлдөп турган мезгили болчу. Өзү дене тарбия институтунда мугалим, бокс боюнча машыктыруучу болуп иштечү. Аялы болсо университетте сабак берчү. Өзүнүн иштеген жерине жакын жерден үч бөлмөлүү бардык шарты бар үй алышкан. Анда бир уулу, бир кызы бар болчу.

Адаттагыдай эле кечке жуук кезектеги машыктыруудан келе жаткан. Үйгө жакындай бергенде "чыр-р" эткен баланын үнү кулагына шак дей түштү. Жалт карай калып балдардан бөлүнүп, обочо туруп калган баласын кандайдыр чоочун адамдар кара волгага салып алып кетишкенин көрүп калды. Ал бир нерсени жүрөгү сезе, топтошуп турган балдарга чуркап барды да: "Эмне болду?" - деп сурады. Эч нерсени түшүнүшпөй дендароо болуп туруп калышкан балдардын бирөөсү ооз учунан күңк этти. "Билбейм, сиздин уулуңузду машинадан кара калпакчан бир киши чыга калып алып кетти. Тээтигинде бараткан ошолор". Жигит бир жамандыкты сезе асынып турган сумкасын ыргытып ийип, ары жакта токтоп турган жигулинин ээсине чуркап барды. Ал аялын күтүп атканын айтып мойнун толгоп туруп алды эле, аны түртүп жиберип өзү рулга отурду. Алиги жигулинин ээси ордунан тура калып жигитти алка-жакадан алганда жигит керилип туруп, дал тумшукка берип калды. Ал камгактай учуп барып жерге томолонуп түштү да, ошол боюнча турган жок. Жигит машинени от алдыра болгон ылдамдыкка салып, алиги алыстап кеткен кара волганын артынан түштү. Волга светофордун жарыгына да токтогон жок, бир ылдамдыкта уруп, согуп кетип баратты. Жигит да светофорду көзгө илбей, болгон ылдамдыгы менен алардын артынан сая түшүп кууп келатты. Бурулуштардан эки-үч жолу машинелер менен кагылышып кала жаздады. Эки жагына таптакыр көңүл бурбай, алды жагында учуп кетип бараткан кара волгадан көзүн айырган жок. Волга ошол ылдамдыгынан жазбай кууш көчөгө бурулду эле, жигули да артынан сая түштү. Волгадагылар, балким, артынан кууп келатканды байкаган жоктур же байкап атайын адаштырмакчы болушуп көчөдөн көчөгө түшүп кетип бара жатыштыбы, айтор, катуу бараткан ылдамдыктарын өзгөртүшкөн жок. Бир маалда кара волга шаардан чыгып тоо тарапка бет алды. Өчөшкөндөй кара волга өтүп кеткенден кийин светофордун кызылы күйүп калып туурадан машинелер чубуруп өтүп жигитти токтотуп калды. Караанды жоготуп ийбесем экен деп жигиттин чый-пыйы чыгып, тыбырчылап ийип атты. Жашыл жарык күйгөндө жигули дароо аткан октой козголуп, ошол бойдон зуулдап учуп жөнөдү. Бул мезгилде кара волга бир топ алыстап кеткен эле.

Бирок жигит аларды жоготкон жок. Алиги кара волга шаар четиндеги айылдан өтө берип дачаларды аралап жөнөдү. Анан ылдамдыгын акырын жайлатып, дачалардын эң аркы чет жагында башкалардан өзгөчөлөнгөн бийик дубалы бар дарбазага келип токтоду. Ошо маалда дарбаза шарт ачылып волга кирип кеткенден кийин кайра дароо жабылып калды. Жигит машинеден секирип түшүп дарбазага жетип барды. Дарбаза өтө бийик жылчыксыз экен, тим эле түрмөдөгүдөй. Ал машинени кайра артка айдап обочо көрүнбөгөн жерге токтотуп койду. Дарбазага келип, тыкылдатып көрдү эле эч ким жооп берген жок, тымтырс. Дубалдын бийиги үч жарым-төрт метрге чейин экен. Жигит аны айланып кирүүгө жылчык издеп жүрүп олтурду. Дубал ушунчалык узун да, бийик да салыныптыр. Кирүүгө да, ичин кароого да эч мүмкүн эмес. Аңгыча дубалга анча жакын эмес жапыс өскөн бакты көрдү да, бакка жармашып чыкты. Анан болгон күчүнө салып туруп дубалга секирип кырына асылып калды. Чиренип туруп, дубалга тартынып чыкты да, ичине көз жүгүрттү. Ичинде бийик короо-сарайлар, темир торчолор, жыйылган жащиктер, анча бийик эмес складдар көп экен. Ар бир отуз метр жерде узун зымга чынжыр менен дөбөт иттер байланып турат. Иттерден ары жакка өтүүгө мүмкүн эмес. Айланага жакшылап кылдат көз чаптырды, жерде жаткан темир казык көзүнө урунду. Дубалдын ичине секирип түшкөндө алиги кара дөбөт жигитке атырылып, качырып сала берди. Жигит жерде жаткан темир казыкты ала коюп, дөбөттү дал чокуга шилтеп калганга үлгүрдү. Ит "каңк" этип кыйкырганга да дарманы келбей, жерге оңкош атып сайылды да, ошол боюнча тырп этпей жатып калды. Итти уясына сүйрөп барып жаткырып таштады да, тикенек зымдан акырын өтүп короо-сарайларды аралап жөнөдү. Узун-узун жүздөгөн темир торчолордо эки-үчтөн ондатырлар камалып коюлуптур. Аңгыча ары жактан ак халат кийген көз айнекчен кишини көрө коюп, жыйылып турган жашиктердин артына жашына калды. Ал резинка мээлей кийип алып, чакадагы майда барчаланып тууралган жаңы эттерди үзүм-үзүм кылып ондатырлардын торчолоруна таштап келатты. Эч жакка көңүл бурбай өтүп кеткенден кийин аны өткөрүп жиберип, ууру мышыкча андан ары жылып жөнөдү. Ары жакта ак халат кийген кишилер жүрөт. Жигит уурдана басып алиги чака менен эт көтөргөн киши чыккан оозу ачык складга кирди. Ичинен өзүнө анча тааныш эмес жыт сезди, сыягы союлган малдын этин ушул жакка илет окшойт. Бийик темир торчонун ичинде ондатырлар үчүн даярдалган тамак-аштар болуш керек, этке аралаштырылган унга окшогон бир нерселери турат. Эшиктен шырп эткен добушту угуп дыңылдап иштеп аткан чоң муздаткычтын артына жашына берди. Ал да эч нерсе менен иши жок муздаткычка бир нерселерди алып келип салып, оозун бекитти да кайра чыгып кетти. Жигит акырын сырт жакка жылып барып, короонун ичиндегилерге көз чаптырды. Эч кимдин эч ким менен иши жок. Өзүлөрү менен өзүлөрү болуп ондатырларга тамак берип жүрүшөт. Сырт жактагылар менен иши жок, мунун ичи өзүнчө бир дүйнөдөй. Алиги кара волганы да, андагы кара плащ, шляпа кийген кишилерди да, уулун да көрө алган жок.

Кайра артына басып келип, муздаткычтын оозун ачып ичин карап көрдү. Кыпкызыл жаңы эле союлган эттер окшойт, кээ бирөөлөрүнөн буу чыгып атат. Анан кокусунан кишинин колунун манжаларын көрүп, селт этип чочуп кетти. Жакшылап карады эле, чын эле кишинин колунун, буттарынын манжалары экен. Шырп эткен үндү уга муздаткычты шарт жаба коюп артына бурулду. Эшикте сакал-муруту өскөн эки киши колдоруна союл кармап турушуптур. Алар союлдарды алакандарына чапкылап бери басып келатканда жигит сактана кетенчиктей берди. Алиги итти чапкан темир казыкты ыргытып жибергениңе өкүндү. Булардын сөзсүз түрдө кол салаарын туюп, экөөнүн ар бир кыймыл-аракетин байкап турду. Керилип туруп биринчиси чабаарда ойт берип кетип билегин бурады эле, анын союлу колуна кармала түштү. Экинчисин союл шилтегенге үлгүртпөй ичке тээп калды. Жаалданып турган булардын аябачудай түрүн көрүп, өтө эле сактык, тездик менен кыймылдоодо. Эми жигиттин да колунда союлу бар, ал эми тигил экөөнүн бирөөсүндө эле союл. Алиги союлчаны керилип туруп союлу менен шилтеди эле, ага союлду тосо калып, анын союлун кармаганга үлгүрдү, өзүнүн союлу менен баштан ары басып калды. Анын башынан кан жая берип жерге шалак дей түштү. Экинчиси эшикке атып чыкты да, болгон күчү менен бакырып башкаларды жардамга чакыра баштады. Жигит баласын ойлоп башына бир жаман ой кетип, ал да эшикке атып чыкты. Күтүлбөгөн ызы-чууга короодо иштеп аткан аялдар жалдырап калышты. Жигит алиги качып бараткан кишинин артынан чуркады. Ал кирип кеткен үйгө кошо кирди. Кууш коридордогу жыгач тепкич менен экинчи кабатка көтөрүлдү. Алдынан экөө чыкты эле, бирөөсүн колундагы союлу менен башка басып калды, экинчиси колу менен бетин калкалай артка кетенчиктей түштү. Жигит жаалдана болгон күчү менен ага кыйкырды.

- Чоңуңар кайда?!

- Ким Бахрамбы? Билбейм каякта экенин.

- Айт, болбосо сени да союл менен жаткыра чабам!

- Билбейм!

- Билесиң айт!

Аңгыча жигиттин башы "тыс" деп ысый түштү да, көзү караңгылап, жер айланкөчөк боло, эсин жоготуп оңкосунан кулады.

Канча жатканы белгисиз, бир топто барып ал эсине келди. Сыртта күүгүм кирип калыптыр. Кыймылдайын десе эки колу таңылуу экен. Аябай коркунучтуу кылмышкерден бетер бутун да чырмап коюшуптур. Таң аткыча арак ичкен кишидей башы зыңылдатып оорутат. Кыязы, аны да бирөө артынан келип, бир нерсе менен башка чапса керек. Башын көтөрүп столдо чылым түтөтүп отурган лөкүйгөн эки жигитти көрдү. Бирөөсү ордунан турду да жигиттин жанына басып келип эңкейип көзүнө карады.

- Ии, кырааным, эсиңе келдиңби, жүрөгүңдө кара жок өрт окшойсуң, эч нерседен тайманбаган. Сендей адамдар бизге керек болчу, бирок кеч болуп калды. Азыр милициялар келишет да, сени алып кетишет бул жактан.

Ал тамекисин катуу сорду да жигиттин бетине үйлөдү.

- Жаш, татынакай жигит экенсиң, өз өмүрүңдү өзүң соолутуп алмай болдуң.

Аңгыча эшиктен курсагы чыккан жапалдаш бойлуу чачын таптакыр кылып кырдырып койгон кара тору киши кирип келди эле, тигил экөө ордуларынан тура калышты. Артынан дагы эки-үчөөсү кирип келишти.

- Эсине келдиби?

- Ооба.

Ал жигиттин маңдайындагы столго отурду да, кытмыр көзү менен жымыңдай "күңк" этти.

- Кана, айтчы жигит, эмне себептен биздин короого ууруга түштүң? Ондатырдын терилерин уурдайын дедиңби?

- Мага сенин ондатырыңдын терисинин бир тыйындык да кереги жок, мага уулум керек. Уулумду бергиле, уулум кайда?

- Бул эмне деп дөөдүрөп жатат, эмне уулу келди беле? Бардыгы жок дегендей баш чайкашты. Жигит такыр баш кишиге ачуулуу заардана карады.

- Баса, сыртта бактын түбүндө турган машине сеникиби? Кыязы "угон" жасалган, уурдалган машине го, ээси келип сыртта күтүп турат. Алар да милицияга кабарлашты. Мен бир нерсеге таң калам, өзүң физкультурныйда, аялың болсо университетте мугалим экен. Силерге эмне жетишпейт, машинени уурдай качып, биякка ууруга түшүп.

- Мен ууруга түшкөнүм жок, уулумду уурдай качышты, артынан кууп келдим.

- Каякка кууп келдиң, ушул жаккабы?

- Ооба.

- Анда сен жаңылып башка машинени кууп алгансың, өңү кандай машине эле?

- Кара волга.

- Бизде андай волга жок. Жаныңды жебе, менин ак волгам бар. Демек, бул куру шылтоо.

- Мен эч убакта жаңылбайм.

- Анда эмне, сенин уулуңду биздин кишилер уурдады дегени турасыңбы? Уулуңдун бизге эмне кереги бар, же чоң киши болбосо, биз үчүн иштеп бергендей. "Ууру тойгончо жеп, өлөөрчө карганат" болуп кармалып, жанга күч келгенде капкайдагы ойдо жок нерселерди ойлоп таба койгонун карасаң. "Укмуштуунун төөсү жорго".

- Менин уулум ушул жерде, силердин колуңарда, мен аны жүрөгүм менен да сезим турам.

- Ыя де, сеники кандай жүрөк, баарын сезип-билип тургандай. Андан көрө айтчы эмне далилин бар?

- Далилим бобул эки көзүм, жүрөгүм, өзүм.

- Ошол элеби?

- Ооба.

- Жакшы далил экен, ха-ха-ха! Бардыгы каткырып калышты. Жигит ачуусу менен ага карады.

- Эскертип коеюн, эгер уулум бирдеме болчу болсо, керт башыңар менен жооп бересиңер. Аман калам деп ойлобогула, түрмөгө кестирем!

- Ыя де, оо атаң көрү, кимди түрмөгө кестиргени жатасың ыя, мениби, же булардыбы? Билип кой, жигит мени деген Бахрам дейт, сен мени менен ойнобо. Алиги соттордун да, тергөөчүңдүн да, прокуроруңдун да күчү жетпейт, тиштери өтпөйт, аларыңдын баары менин колумда.

- Мага эч нерсенин кереги жок, уулумду бергиле, ошону менен кетем.

- Каякка кеткени жатасың жигит, темир менен килейген бир дөбөттү жайлап, союл менен бакандай бир кишини өлтүрүп, эми жөндөн-жөн эле кеткин келип атабы? Сендей уурулардын, киши өлтүргүчтөрдүн жолу каякта экенин билесиңби? Билбесең, анда билип ал, сенин үйүң мындан ары түрмө болот.

- Болуптур, деги айткылачы, уулум тирүүбү, эгер тирүү болсо каалаганыңарды берейин, уулумду бошоткулачы?

- Бул эмнени айтып жатат, сенин уулуңа биякка суутуп коюптурбу, ыя. Же ал да ууруга кирди беле бул жакка?

- Бахрам, эки жүздөнбө, арты жаман болуп калышы мүмкүн.

- Сен кимди коркутуп атасың ыя, хи-хи-хи! Угуп кой жигит бир нерсе уурдайм деп биякка кирген уурулар ошол боюнча кайра чыга албай калышчу эле, сенин бактың бар экен. Азыр сени милиниялар алып кетет.

Алиги такыр баш киши ордунан турду да, эшикке чыгып жөнөдү. Калгандары алиги экөөнөн башкалары анын артынан ээрчишти. Жигит башын көтөрө калып болгон күчү менен артынан кыйкырды:

- Бахрам, эгер уулум бир нерсе болчу болсо, тирүү калам деп ойлобо!

Бахрам токтой калды да, кайра артына бурулуп басып келди.

- Сен жигит аябай жүрөктүү, баатыр окшойсуң. Бирок эсиңе түйүп кой, чычкан мышык- менен ойнобойт. Мышыктын ачуусу келсе, чычканды тирүүлөй мыкчып коёт, тирүүлөй жеп коёт. Ошондуктан менин ачуум менен ойнобо!

- Мен деген чоң чычканмын, жей албай какатып өлтүрөм, уктуңбу?

- Ыя, ошондой де, аны убагында көрө жатаарбыз! - Ал мыскылдуу каткырган боюнча акырын чыгып кетти.

Бир аздан соң милициялар келишип, болгон окуяны бүт кагазга жазып, күбөлөргө кол койдурду да, жигиттин колуна кишен салып, ичи тордолгон чүмкөмө машинеге отургузуп, алып кетишти.

* * *

Сот залы. Сыртта күн бүркөк болуп тургандыктан күндүз болсо да залдын ичиндеги электр жарыгын күйгүзүп коюшкан. Ичинде өз ара кыжы-кужу сүйлөшкөн толтура эл. Алардын арасында жигитти актоочулары да, көө жаап каралоочулары да бар. Алар улам бири-бирин карап коюшуп өз ара бир нерселерди сүйлөшүүдө. Бир аздан кийин соттун кийимин кийинген бир аял чыгып, кулактандыруу жарыялады.

- Тынчтангыла, сот келатат!

Кыжы-кужу түшүп аткан эл дароо тынчтана калышып ордуларынан турушту. Соттун артынан ээрчите анда иштеген кызматкерлер бүт келишти да, орду ордуларынан жай алышты. Туруп турушкан элдер да акырындап отура башташты. Бир аздан кийин ары жактан жигитти эки милиция алып келип ордуна тургузушту. Бирөөсү келип колундагы кишенин чечти.

Акырындап сот процесси башталды. Сотто бир кишини союл менен башка чаап өлтүрдү, дагы бирөөсүнүн башын оор жаракат кылып ал "Тез жардам" менен ооруканага жеткирилди деген, алиги жигулинин ээсинин эки тишин ыргыта коюп, оң жаагы чыгып кетти деген, короо* кайтарып турган дөбөт итти өлтүрдү, машинени айдап качкан деген, андан сырткары ондатырдын терисин уурдаганы короонун ичине түшүп кармалды деген, айтор, бир топ статья, жалаа анын моюнуна коюлду. Ал тургай анын коргоочусу ишенимдүү адвокаттын колунан эч нерсе келген жок. Баарынан таң калыштуусу уурдалган бала жөнүндө эч далил таба албай койду. Баягы уулу менен чогуу ойноп жүргөн балдар да биз эч нерсе билбейбиз деп айтышты. Атүгүл баарын өз көзү менен көргөн кемпир да: "Мен эч нерсе көргөн жокмун, билбейм", - деп танып туруп алды. Жигит ичинен таңгалды: "Кудая тобоо, бул эмнеси, булардын баарына акча берип паралаганбы же аябай коркутуп жүрөктөрүн түшүрүп койгонбу? " Сот өз өкүмүн жүргүзүп атканда, жигит көз кыйыгы менен Бахрамды улам-улам карап атты. Ал болсо муну сезип, атайылап жигитке мыскылдуу карап, мыйыгынан жылмая чалкалап отурду. "Кызык, көз ачып жумганча ушунча күнөө жасап жибердимби? Ооба, итти өлтүргөнүм чын, ал эми тигил адамдар... Ооба, ооба өлүп калышы да ыктымал, мен болгон күчүм менен башка чаппадым беле. Айдоочуну да урганым чын. Короого киргенимди да тана албайм, анткени ондон ашык күбөлөр турат. Жалгыз эч нерсе кыла албайм".

Жигитти катуу режим менен тогуз жылга эркинен ажыратты. Анын эне-атасы түгүл өзүнүн аялы, кызы менен да сүйлөштүрүүгө мүмкүнчүлүк берген жок. Кыргызстанда бир жума кармап турду да, анан аны поезд менен Россия тарапка алып кетти. Бул жактан чыгып кеткиче эч ким менен сүйлөштүрүүгө улуксат берилген жок.

Арадан үч-төрт жыл өткөндөн кийин гана кат жазууга мүмкүнчүлүк алды. Ошондо да катты жергиликтүү түрмөдөгүлөрдүн көзөмөлү менен жазып жөнөтөт. Жигит баласын ойлоп, бир топ мезгилдерге чейин убайым жеп, кыйналып жүрдү. Мектепте окуп жүргөндөн бери бокс менен машыгып жүргөнү көп пайдасы тийди. Ал жактан досторду да тапты, душмандар менен да катуу кагылышты. Арадан жети жыл көз ачып жумганча өтүп кеткенсиди. Ал эми акыркы эки жылдын өтүшү ал үчүн тозок болду. Календарь менен ар бир айды, күндү санай калып жүрдү. Катуу режим төрт жылдан кийин араң жеңилдетилди.

Жигит төшөктөн кайра турду да, балконго чыгып, тамекисин кайрадан тутандырды. Караңгылык акырындап суюлуп, күн чыгыш тараптан таң агара баштаптыр. "Эмне кылсам, айылдагы бир туугандарыма барып учурашып келсемби, же аялым менен кызыма барсамбы? Биринчи аялым менен кызыма барайын дагы, аларды алып анан чогуу бир тууган айыл-журт менен учурашып келейин. Мен үчүн эми иш табуу да кыйын го дейм, же институттагылар кайрадан мени мугалимдикке алышабы, жок дегенде машыктыргычка алса кандай жакшы болот эле?

Мейли, эми Кудайдын буюрганын көрөрмүн, андан көрө эң биринчи планда Бахрам менен бетме-бет жолугуп, эсептешиш керек. Кызык, ушунчалык чоң кылмышкердин эч бир жазасыз азыркыга чейин кутуруп дале эч кимди теңине албай, жыргап жүргөнү кандай? Аны жазалоо, күнөөсүн териштирүү эч кимдин колунан келбей калдыбы? Ички иштер Министрлигинин кызматкерлери каякты карап жүрүшөт? Ага эч кимиси азыр дың дей алышпайт экен. Андан уулумдун, оорулуу болуп калган аялымдын, нечен бейкүнөө кеткен балдардын, кишилердин, аялдардын жазасын тарттырыш керек болчу. Ооба, ал сөзсүз жазаланууга, бейиштен тозокко барууга тийиш болчу.

Өмүр бою жыргалды көргөн адам тозоктун да анча-мынча азабын көрүш керек болчу. Канчалаган адамдардын өлүгүн мүрзөдөн каздырып, ондатырларына жем кылып берди, канчалаган менин уулума окшогон бейкүнөөлөрдү тирүүлөй жем кылды. Жок дегенде өлгөн адамдарды өзүнүн жайына тынч жаткырса боло. Кишинин этин жеген ондатырлар ошондуктан жүндөрү аябай жылтырап атат да. Анын жалтырак жүндүү жандыктарын мактап кайра гезитке жазып дүңгүрөтөт. Аларды эмне менен азыктандырып атканына эмне үчүн кызыгышпайт, эмне себептен буларды эч кимиси байкашпайт. А балким, тиги карт бөрү эч кимисине билгизбей баарын жайгаштырып жаткандыр? Бирок мага аларды далилдеп, аныгына чыгыш үчүн жардамчылар керек. Аларды каяктан тапсам болот. Журналисттерденби же КГБнын кызматкерлериненби? А балким, ички иштер Министрлигинин кызматкерлери колдоп жүрбөсүн. Эмнеси болсо да, анын жолун табыш керек. Бирок адегенде Бахрамдын өзү менен бетме-бет жолугуп, жекеме-жеке эсептешиш керек!" Жигит тамекисин ыргытып жиберди да, жаңыдан жандана баштаган көчө жактагы машинелердин кыймылын карап турду.

* * *

Бахрамга жолугуу, аны кармоо жигит үчүн өтө кыйынчылыкты туудурду. Ал эч убакта жалгыздап жүрбөйт экен, аны кайтарып жүргөндөрүбү же жандоочторубу, айтор, бир-экөө сөзсүз аны ээрчип жүрүшөт. Анын үстүнө шаардын ичинде эле үч-төрт жерде үйү бар экен. Кайсыл үйүндө түнөөрүн, кайсыл үйүнөн тамактанаарын, кайсы үйүнө кече уюштураарын, кайсыл үйүндө саунасы бар экенин жана кайсыл маалда ага түшөөрүн бүт акмалап акырын сырт жактан билиш керек деп чечти.

Ал адегенде мындан тогуз жыл мурун өзү кармалып, жалган жалаа менен түрмөгө кесилип кеткен баягы бийик дубалдарга барды. Ушунча жыл ичинде ал жерде эч өзгөрүү болбоптур, болгону дарбазасын гана жалтыраган ак күмүш сыр менен сырдап, дубалдарын майда ак "крошка" кумдарын айнек аралаштырып шыбатып коюптур. Дубалдын үстүн тикен зымдар менен курчатып, эми даана эле түрмөдөн айырмасы жок болуп калыптыр. Баягы өзү секирип өткөн бактын дайны жок, балким, ошондон кийин кыйдырып салса керек, атүгүл айланасында өскөн бир да бак көрүнбөйт. "Кайран эргул, өзүн өзү билип өтүгүн төргө илип, баарын өзүм билем деп аткан заман экен да". Жигит ызалуу алиги жалтырак дарбаза жакты бир карап койду. "Мейли азырынча сайрандап жүрө турсун, мени ошол боюнча кайткыс сапарга жөнөттүм деп ойлосо керек. Бейиши болгурлар, канча адамдын өмүрү ушул жерден кыйылып, алиги майда жандыктарга жем болуп атат. Үйүнөн чыгып кетип эле белгисиз жоголуп аткандар, көчөдө үйсүз-жайсыз жүргөн адамдар, наркомандар, кээ бир адашып жүргөн бейкүнөө жаш балдардын өмүрлөрүнүн жетээр чеги ушул дубал. Ал көркоо дале да болсо мүрзөгө кол салып, жаңы өлгөндөрдү казып келип аткандыр?"

Аңгыча жалтырак дарбаза шарт ачылып, ичинен бири кара, бири ак "иномарка" машине чыкты да, шаар тарапка бет алды. Жигит атайын дүкөндөн сатып алган дүрбүсү менен машинеге көз жүгүртүп, экөөнүн тең номурун жазып алды. Анан бери жакта турган бийик дөбөгө чыгып келип, дүрбү менен короонун ичиндеги ар бир кишинин кыймыл-аракетин байкап турду. Жаңы складдар, дубалдар, үйлөр салынып, ичи аябай өзгөрүптүр. Мурдагыдай дөбөт иттер дале байлануу экен. "Биякка киргендин пайдасы жок. Бахрамды бул жерден кармай албайм. Мурдагыдай окуя дагы кайталанып калышы ыктымал. Анын үстүнө Бахрам мурдагыдан да аябай сак болуп, өзү менен кошо эки-үч жандоочу алып жүрөт".

Өзүнчө отуруп Бахрамдын шаардагы төрт үйүнүн схемасын чийип чыкты. "Мм-де, муну кармоо оңойго турбайт окшойт. Эми ар бир үйүнүн ичинин схемасын алып, тактап чыгыш керек. Жана кайсыл үйдө иш кылаарын, кайсыл үйүнө кайсыл мезгилде бараарын, канча жандоочусу бар экенин жакшылап аныкташ керек. Бул эртең же бир жумада эле бүтө калчу жумуш эмес экен да. Өтө кыраакылыкты, сактыкты талап кылат. Досу менен аяшына өзүнүн келгени жөнүндө эч кимге айтпоосун өтүндү. Ар бир убакытты, ар бир минутаны, секундду текке кетиргиси келгең жок. Алар жөнүндө күндө бир маалымат алып келип атты. Бахрамды тааныгандарга, аны менен байланыш түзүп иштешип жүргөндөргө жолугуп, эч сыр билгизбей бир топ маалымат, далил чогултту. "Эчтеке эмес, булардын да кийинкиге пайдасы бар".

Ондатыр баккан жерге күнүнө канча машине кирип, канча машине чыкканын. Атүгүл түн ичинде канча машине чыгып киргенинен бери тактап турду. Түн ичинде чыккан машинелер каякка барып, эмне иш жасап атканынан бери аңдыды. Бир жолу досунун машинесин айдап алып, түнкү жоортулга чыккандарды аңдып, машинесинин жарыгын өчүргөн боюнча айдап, жакынкы жердеги айыл четиндеги мүрзөлөргө чейин барып келди.

"Демек, булар күндүзү кайсыл айылда ким каза болгонун маалымат алып, анан сөөгү коюлгандан кийин түн ичинде кайра казып алышып, топуракты кадимкидей кылып үйүп коюшат турбайбы. Бул көркоолор жедеп тажрыйбалуу болуп бүтүшкөн экен да. Карачы, ушул убакка чейин эч кимге билинбей келишкенин. А балким билип, шек алып калгандардын көзүн тазалап коюп жатышкандыр? Акмактар!" Ар бир үйүнүн коён жатагына чейин тактап, аныктап чыккандан кийин Бахрам менен кезигишүү жолдорун издей баштады. Дайыма кечинде жекшемби күндөрү шаардын четиндеги үйүнө барып, саунасына түшүп, кээде ошол үйүнө түнөп калаарын аныктап алды. "Демек, бирден бир жакшы жол аны ушул жерден гана кезиктирсе болот. Ал саунага түшүп жаткан маалда кармаш керек, бул-бирден бир эң жакшы ыңгайлуу учур. Анткени ошол убакта эч кимди өзүнө кийирбейт экен. Ал жерге алиги жандоочулардын бирөөсүн гана алып калып, калгандарын кетирип жиберет экен. Бери жагындагы ашканада болсо пиво, суусундук, коньяк ташып, тамак-аш жасап берип турган кызматчы аялдардан башка эч ким болбосун билди.

Шашпай отуруп алып план түзүүгө киришти. Эч кимге билгизбей короонун ичине кирип, андан бакка чыгып, үйүнүн экинчи кабатына балкон аркылуу кирип, кайра төмөн түшүп, саунага баруу жолдорун иштеп чыкты. "Эми эң негизги маселе, ал саунага түшүп жатканда эшиги ачык болобу? Ачык болсо жакшы, а эгер ичинен илинүү болсочу?"

Эч ким жок мезгилде кечинде үйүнө уурданып кирип, саунасынын ичин илгичинен бери тактап чыкты. "Кандай болсо да саунанын илгичин опоңой ачып алса болот. Эми эң башкысы учурду текке кетирбей гана жакшы пайдаланыш керек. Эгер бир жерден жаңылсам, анда пландын баары бузулат, анда иш чатак болот, өткөн жолкудай катаны жасабоого тийишмин. Эң башкысы учурду жаза кетирбөө бирден бир маселе".

* * *

Күүгүм кирип, айлананы акырындап караңгылык өз кучагына ала баштаган маалда кооз, анча бийик эмес дубалдар менен курчалган чоң эки кабаттуу үйдүн дарбазасынын жанына бири ак, бири кара эки иномарка машинеси келип токтоду. Алдыңкы кара "иномаркадан" экөө, арткысынан үчөөсү түштү да, дарбазанын кичине эшигинен кирип кетишти. Бирөөсү эшикте калып, калгандары ашкана жакка барышты. Алдыга баштап кирип, төр жактан орун алган ак костюмчан такыр баш киши Бахрам эле. Калгандары аны айлана столго отурушту. Сулуусунан келген эки аял телефон аркылуу заказ берилген тамактарын стол үстүнө алып келип коюп атышты. Аны менен кошо чет мамлекеттин эки коньягы, жети бөтөлкө чет өлкөлүктөрдүн пивосун алып келип койду.

- Ушуну менен бүгүнкү иштер бүттү, эртең эс алгыла. Ошентсе да кимдин кайда жүргөнүн, дайыныңарды айтып телефон менен байланышып тургула, балким, срочно иштер чыгып калабы.

Бардыгы макул дегендей Бахрамдын айтканын тыңшашып, коньяк, пиводон ичишип, алдыларындагы тамактан жеп отурушту.

- Мага эки-үч күнгө уруксат бересизби? - мурутчан толмочунан келген каратору жигит өзүнүн шефине суроолуу карады.

- Эмне жумуш?

- Уулум менен кызым көлдө эс алып жүрүштү эле, жакында окуулары башталат эмеспи, барып алып келейин?

- Сенден башка кишилер жокпу, барып алып келе турган?

- Жок.

- Болуптур эки күнгө уруксат, бир күндө барып, бир күндө келесиң, алдында машине бар. Үчүнчү күнү кандай болсо да жумушка чыккандай бол. Өзүн көрүп атасың, сенсиз көп иштер токтоп калат. Мурун эки күн эмес бир жумага деле уруксаат берчү эмес белем, азыр болсо иштер кычап турган учур. Дагы кимде кандай жумуш бар? Жокпу? Анда бошсуңар, бар, бара бергиле, эртең жакшылап эс_ алгыла да, кайра бүрсүгүнү жолугушабыз. Махам, сен кал! Далдайган тармал чачтуу, коюу кара каштуу бир жигит столдо отурган боюнча калып калды да, калгандары чыгып кетишти.

- Мен бир саат же бир жарым сааттан кийин саунадан чыгам. Сен телефондун жанына барып телевизор көрүп отур. Эгер бирөө чалса ким экенин билип, мени саунада жуунуп атат, кечирээк чал деп айтып коюп олтур. Сырттагы машинеге да сак бол, бирөө-сирөөлөр келип бир нерсесин бүлдүрүп кетпесин. Анан аялдарга айтып кой, жарым сааттан кийин банкадагы пиводон үчтү алып келип берсин.

- Жарайт.

- Мен кеттим анда, - Бахрам ак костюм-шымын, көйнөгүн чечип илгичке илди да, кооз чааралакей халатын кие, белинен байланып саунага кирип кетти.

Далдайган кара жигит банкадагы эки пивону колуна кармап зал жакка басып келип, телевизорду сайды да, диванга чалкалай отура кетти. Бир каналында кино болуп атса керек, аны бир паска карап турду, андан тажап, башка каналга которду. Анда бийлеп жаткан жылаңач кубалык аялдарды көрүп ырахаттана пивонун бирөөнү ачты да, акырын ууртап коюп көрүп олтурду. Аңгыча телефон шыңгырады эле ордунан атып тура калып, ага бир нерсе деп жооп берди, анан дароо ашканага барып бир стакан коньякты басып алды. Артынан куурулган эттен айры кашыкка сайып жеп, дагы бир банка пиво алып, кайра диванга келип чалкалай отурду. Телевизордо дагы эле алиги жылаңач аялдар бийлеп жаткан.

Ошо маалда үстүнкү кабаттын тепкичинен бир караан акырын жылып түшө, шырп алдырбай ары жакка өтүп кетти да, сауна жакка бет алды. Телевизордогу бийлеп жатышкан жылаңач аялдарга кызыгып карап жаткан алиги далдайган жигит ар жагына көңүл буруп караган да жок. Алиги караан акырын жыла басып саунанын эшигине келди, өтө сактык менен эки жагын абайлап карады. Эч ким жогун билгенден кийин койнунан ичке, башы учтуу шиш алып чыкты да, каалгага сойлотуп туруп оң жакка акырын булкуп койду эле, эшиктин илгичи ачылып кетти. Ал эки жагын абайлап бир сыйра көз жүгүртүп, эч кимдин жок экенине дагы жакшылап ишенгенден кийин, саунанын ичине кирип кетти. Эшикти акырын мурункудай кылып кайра бекитип койду.

Ал бассейндеги жылуу суудан башын чыгарып коюп көзүн жума тамеки тартып чалкасынан жаткан. Эшиктен кирген кишини адегенде байкаган да, көңүл да бурган жок. Тамекисинин жарымысын тартып бүтүп бассейндин четинде турган кооз күл түшүргүчкө коеюн деп баратып, үстү жагында так бет маңдайында өзүн карап турган кишини көрө коюп, чочуп кетти.

- Сен кимсиң?

Алиги кишиден жооп укпаган соң экинчи жолу үнүн өктөм чыгарды.

- Сени ким чакырды биякка, сен кимсиң деп атам?!

- Мен деген Азирейил жан алгычмын. Биякка өзүң чакырдың мени.

Көзүмө көрүмчү көрүнүп атабы же жанагы коньякка мас болуп калдымбы деген ниетте жанталаша ордунан козголду.

- Мен сени чакырган эмесмин.

- Чакырбасаң да өзүм келдим. Тиги дүйнөдөгү маркум дардан сени алигиче бейиште жүрөт дегенин угуп, тозокко алып кеткени келдим. Алар сага салам дуба жиберишти, сени күтүп атышат.

- Эк парвардвигер, астапыралла, өңүмбү, түшүмбү?

- Түшүң эмес эле өңүң, көзүңдү чоң ачып туруп, мени карачы Бахрам мырза. Ии тааныдыңбы?

- Жок, тааныган жокмун, сен кимсиң арбаксыңбы?!

- Тааныган жоксуңбу, анда кайрадан таанышып эсиңе салайын. Мындан тогуз жыл мурун итимди, бир кишимди өлтүрүп, короого ууруга түштү деген жалган жалаа менен кестирип ийген жигит таптакыр эсиңден, мээңден чыгып кетсе керек. Же аны өлүп калды деп ойлодуңбу?

- Сага эмне керек?

- Эч нерсенин кереги жок мага, жөн гана ошону эсептешкени келдим.

- Анда чыгып кет акырын, кыйкырчы болсом ишиңдин

бүткөнү. Сыртта турган жигит сени төрт бүктөп туруп, жаныңды көзүңө көрсөтүп, сазайыңды колуңа берет.

- Шашпай эле кой, ал жигитиң абакта эле тиги дүйнөдө сайран куруп жүрөт, сени абакта унутуп. Эгер аны урушкуң келсе, азыр артынан кошо барасың.

- Деги сен кимсиң? Азыр тээтиги кнопканы бассам сырттагылар дароо жетип келишет.

- Антип калп эле коркута бербе. Биринчиден, сен ага жетпейсиң, экинчиден бассейнден чыгам деп ойлобо, анда бул дүйнө менен биротоло коштошо бер. Менин ким экенимди тааныдыңбы?

- Жок.

- Анда азыр эстейсиң, - жигит ары жакта жөлөнүп турган жыгач пол жуугуч менен башынан төмөн басты эле, эч жерде кармаар жери жок болгондуктан алг суунун түбүнө чөмүлдү. Отуз, кырк секунддан кийин кайра өйдө көтөргөндө, аптыга дем алып, колу менен жанталаша бассейндин четин кармоого аракеттенди. Жигит шашпай батинкесинин таманы менен анын манжаларын былчырата басып туруп толгоду эле, колун кайра тартып алды.

- Эми эстедиңби?

- Эстедим, эстедим.

- Мен ким экенмин?

- Айтчы сага эмне керек, канча сурайсың?

- Мага эч нерсенин кереги жок, сенин жаның керек.

- Он миң доллар берейин, ыраазы болосуңбу?

- Мага арам жол менен тапкан долларыңдын кереги жок.

- Болуптур, отуз миң доллар.

- Мага сенин долларыңдын кереги жок дебедимби.

- Анда сыртта турган "Мерседес" машинемди ал, дүйнөдөгү эң жакшы машине.

- Мага сенин байлыгыңдын бир тыйынча кереги жок.

- Анда...

Аңгыча эшик шыңгырады эле жигит чөнтөгүнөн кош миздүү өзү ачылма бычагын сууруп чыгып анын кекиртегине Такады. Эртеден бери алактап коркуп аткан анын көзү ого ботср алайды.

- Кымындай эле артык баш сөз сүйлөсөң өлдүм дей бер. Мен эмне айтсам ошону айтасың.

- Хорошо.

- Бу ким? - деп сура. Бу ким?!

- Төрт банка пиво менен тамеки алып келдим кожоюн! деген ары жактан аялдын үнү угулду. Жигит бычакты кекиртегине такаган боюнча акырын шыбырады.

- Мага эч нерсенин кереги жок де, анан бир сааттай мага эч кимиңер тоскоол кылбагыла де?

Бахрам жигиттин сөзүн кайталап кыйкырганда, алиги аял кечирим сурап, кетип калды.

- Та-ак, эмесе мындай, ушунча жылдан бери канча адамдын убалына калганыңды, канча бейкүнөө адамдарды өлтүргөнүңдү билесиңби?

- Мен эч кимди өлтүргөн жокмун. Өзүмдүн адал эмгегим менен байыдым.

- Аны сен мага айтпа, тиги сени мактап жазып жаткан журналисттерге, колдоп жаткан милициянын кызматкерлерине айтсаң ишенет. Мен деген бардыгын билем, бардыгын өз көзүм менен көргөм. Эмне себептен ондатырларыңдын жүнү укмуштуудай болуп жылтылдап атканын да билем. Ошондуктан сен адилеттик түрдө жазаланууга тийишсиң.

- Сот менен прокуроруңдун колдорунан эч нерсе келбейт, аларың бүт мендик кишилер.

- Муну сен тогуз жыл мурун эле мага айткансың. Азыр сот да, прокурор да мына мен өзүммүн. Баса, "чычкан мышык менен ойнобойт, ал мыкчып коёт" деген сөзүңдү унуткан жоксуңбу? Кана, мышык болуп сен мени мыжып өлтүрө алганың. Демек, сен мышык болуп деле жыргатпайсың, азыр тескерисинче, мен сени мыжыгууга тийишмин. Анда мен сенин туткунуң болчумун, азыр болсо сен менин туткунумсуң.

Жигит кайрадан анын үстүнөн басты эле, ал кайрадан суунун түбүнө чөмкүдү. Бир мүнөттөн кийин кайра көтөрүп чыкты. Ал суу жутуп какап-чакап колун кайрадан бассейндин кырына созду эле жигит манжаларын былчырата басты.

- Жан соога!

- Бул менин уулум үчүн, көп азап тартып оорулуу болуп калган аялым үчүн, биздин үй-бүлөбүздүн бузулган бактысы үчүн!

Ал кайрадан башынан төмөн басып, суу түбүнө бир жарым мүнөт кармады. Үйдүн кожоюну какап-чакап суу жутуп алып жатты.

- Жан соога баатыр, бүт байлык сеники, каалаганыңды ал, жанымды калтыр!

- Бул бейкүнөө кеткен наристелер үчүн, тынч жаткан көрүнөн козголгон маркумдар үчүн!

Анын башын кайрадан бассейнге чөмүлттү. Эки мүнөттөй кармап кайрадан өйдө көтөрдү.

- Жан соога баатыр, акча, байлык бүт дүнүйөмдү ал да, жайыма кой мени.

- Ии, жан деген кандай экен, сууга чөмүлгөн жагып атабы? Бейкүнөө жаш балдардын жандарын чыркыратып, алиги макулуктарыңа жем кылганда, эч нерсени ойлобосоң, сезбесең керек. Көзүңө акча, дүнүйө, байлык гана көрүнүп турса керек.

- Мен эми баарын түшүндүм, кечир мени аксакал.

- Кеч түшүндүң, өтө кеч. Бул деген кечиримсиз иш, сени тигил дүйнөдө алар чыдамсыздык менен күтүп атышат. Сен, ошолордон барып кечирим суроого тийишсиң. Бар эми, эртерээк эрте күндү кеч кылбай жөнө, алардан барып кечирим сура. Ал болгон күчү менен бакырайын деди эле ага үлгүртпөй башынан төмөн карай ныгырды да, суунун алдында жанталашып тыбырчылап жатканын өз көзү менен көрүп турду. Бир маалда тыбырчылаганы улам акырындап, жайлап таптакыр кыймылсыз болуп калды. Аны дагы беш мүнөттөй кармап турду да, пол сүрткөн жыгачты өзүнө тартып алды, аны ордуна акырын алып барып коюп койду. Бассейндин жээгиндеги тактарды чүпүрөк менен таза кылып сүртүп, бассейнге сыгып туруп аны да ордуна койду. Акырын туруп, чөнтөгүнөн бет аарчысын алып колун сүрттү. Анан бет аарчысы менен акырын эшикти ачып, сыртка чыкты. Илгичтин пружинасын кое берип туруп, эшикти жай жапты эле эшик шырп этип ичинен бекилип калды. Дабыш чыгарбай зал жакка басып келип, андан ары өтүп кетти. Алиги далдайган жигит али да болсо пиводон ичип коюп диванда эшик жакка далысын тосо телевизор көрүп отуруптур. Жигит үстүнө көтөрүлүп балкондон сырттагы бакка чыкты, анын айнегин мурдагысындай жаап, акырын шырп алдырбай жерге секирип түштү да, караңгылыкка сиңип жок болуп кетти.

Эпилог

Жай мезгилинин эң акыркы ысык илеби жерди кургатып, акырындап чөптөрдү саргайтып өз өкүмүн күзгө өткөрүп берип атканы менен, али да айлана жапжашыл, тоо беттериндеги гүлдөр али да бүрлөрүн түшүрө элек. Акырындап күн сууй баштаганына байланыштуу жайлоодогу малчылар тегиз төмөн карай түшө башташкан. Жай менен күздүн ортосундагы кургакчылык мезгил айылдагы чарбачылык иштер үчүн да өтө пайдалуу. Эгин жыйнап, чөп чаап алууга жаандын болбой турганы эле жакшы. Бул мезгилди токчулуктун башталыш мезгили деп коёт эмеспи. Анткени жайлоодон түшкөн малдардын баары семиз, жашылча-жемиштердин алды бышып, арты жаңыдан саргая баштаган убак. Ушу кезде эрте бышкан эгиндер кырманга түшө баштайт. Айыл адамдары жапа тырмак талаага чыгышат да, күз айы бүткөнчө түшүмдү жыйнап алууга аракеттенишет. Алгачкы үшүк башталганга чейин үлгүрүп кетишет. Бул мезгил күз берекесинин алгачкы мезгили.

Бийик тоолуу капчыгайдын төмөн жагындагы ийри-муйру жыландай чубалган асфальт жолдо узун, чоң автобус өзүнүн катуу ылдамдыгы менен көл тарапка кетип бара жатты. Анын төмөн жагындагы шаркырап аккан Чүй суусу, өйдө жагында болсо автобус менен жарыша поезд да кетип бара жатты. Автобустун ичиндеги кара көз айнек тагынган ак көйнөкчөн жигит төмөн жактагы сууну карап өзүнчө мисирейет. Же. уктап баратканы же ойлонуп баратканы белгисиз. Ал жигиттин көздөрү төмөн жактагы сууда болгону менен ою тээ алыста эле. Ал тогуз жыл көрбөгөн аялы менен кызын, эбакта маркум кеткен уулун ойлоп, башка дүйнөдө баратты. Аңгыча автобустун ичинен сүйлөшүп бараткан экөөнүн бирөөсү күңк этти.

- Гезиттен окудуңбу, баягы ондатыр менен атагы чыккан Бахрам каза болуптур.

- Эмне болуп, кырсыкка учураптырбы?

- Эмне болуп каза болгонун толук жазбаптыр, тек гана бир туугандарына, үй-бүлөсүнө көңүл айтышыптыр.

- Эмнеси бар экен, биз деле качан өлөөрүбүздү ким билет, басып-басып жүрүп эле бир күнү ушуга окшоп, тырп кетебиз. Аны бир Кудай өзү билет, маңдайыбызга жазганды көрөбүз да.

Алардын калган сөздөрүн уккан жок, өзүнчө катуу ойго чөмүлүп кетти. "Чын эле маңдайыбызга жазганын көрөт экенбиз да, мына ойдо жок жерден келатып эле тогуз жылга кесилип кеттим, маңдайга жазбаса муну көрбөйт элем да. Үйбүлөбүз менен мынча азап-тозокко кабылбайт элек да. Мына "киши өлтүрдү" деген жалган жалаа менен кесилгеним менен азыр гана өмүрүмдө биринчи жолу киши өлтүрүп отурам. Кечир мени Кудайым, ал ушуну көрүүгө тийиш болчу. Бул да болсо, балким, өзүндүн буйругуңдур, мен бул ишке эгерим бармак эмесмин. Бул деген нечендеген бейкүнөө кеткендердин өтүнүчү, эзелки кектери. Кечир мени Кудайым. Анын өзүн жанагы жүндөрү өзгөчө жалтыраган макулуктарга жем кылып бергенде күлкүлдөгөн майлуу этине алар аябай тойлошмок.

Капысынан катуу бараткан автобус акырын жайлап келип ордуна тык токтоп, анын оюн бузду. Жанагы сүйлөшүп бараткандын бирөөсү терезеден сырт жакка үңүлүп карады.

- Эмне болду ыя?

- Эчтеке болгон жок, туура кеткен жолдо каза болгон бирөөнүн өлүгүн жайына койгону алып бара жатышат.

- Аа, ыйманы саламат болсун, канчада болду экен байкуш?

- Ээ ким билет.

Алардын сөзүн угуп жигиттин ичи уйгу-туйгу болуп оор үшкүрүнүп алды. "Бахрам каза болбодубу, балким, бул жакка аларың жолобостур?"

Өлүк койгону бараткандар өтүп кетишкенден кийин автобус ордунан козголду эле, анын артынан күтүп турушкан машинелер чубалжый аны кошо ээрчишти. Автобус ылдамдыгын көбөйтүп улам алыстап кичирейип, Боом капчыгайынын ичине сүңгүп кирип баратты. Анын ичинде алиги жигит да бар. Ооба, ал өзүнүн жаңы келечегине жаңы кадам таштап бара жатат. Калган өмүрү ылайым эле бактылуу болсун. Оомийин!

ДҮРБӨЛӨҢДҮҮ ТҮН

(Чыгыш мафиясы)

Пролог ордуна

Бул окуяны мындан бир топ жыл мурун Бадагашкар шаарындагы зоология музейинде экскурсия кылып жүрүп, музейде иштеген бир адамдын өз оозунан укканбыз. Анын айткан укмуштуу окуяларына, чоң суммадагы акчага бааланган бир жаныбардын тарыхына, чыгыш элинин чет мамлекет менен тыгыз байланышкан эң күчтүү мафиясына көп анча ишене бербесек да, баарыбыздын сезимибизге муюп, өзгөчө бир күчтүү таасир калтырды. А балким, өтө күчөтүп, көркөмдөп айткан чыгаар, бирок баары бир мында оркойгон чындык бар экени да сезилип турат. Чын эле "баа" этип бакырып бу дүйнөгө көз жаргандан баштап, өз мезгилиңди жашап өтүп, кайра тиги дүйнөгө сапар тартканга чейин не деген укмуштарды кулагын менен угуп, өз көзүң менен көрүп нечендерине күбө болосуң. Башыңдан көп нерсени кечип, турмуштун бирде кайгылуу, бирде күлкүлүү окуяларына калчалып, элегине эленесиң. Бирок тарых эч убакта калп айтпайт эмеспи. Алыскы тоолуу райондон келишкен тажик, өзбек, казак, кыргыз меймандары кезектеги программа боюнча жергиликтүү элдердин жаратылыш шарттары, байлыктары жана жан-жаныбарлары менен таанышып чыгуу максатында зоология музейине кирип, ичине саякат жасап калдык. Үч кабаттуу, ушунчалык узун, чоң залды биринчи көрүшүм. Чиркин, ичинде кадимкисиндей тирүү сымал катырылган не деген гана жырткычтар, жаныбарлар жок дейсиң. Кичинекей курт-кумурска, чычкандай баштап килейген аюу, жолборско чейин бардыгы бар. Эгер башынан баштап шашпай кыдырып чыга турган болсоң өзүнчө эле бир күндү же сутканы талап кылчудай. Ар кайсы жерде чачыла өз өздөрүнчө кыдырып жүргөн топ акырындап бир жерге топтолуша баштады. Кандайдыр бир сырдуу магнит акырындап бардыгын ошол жакка тарта баштагансыды. Кыжы-кужу түшүшүп үймөлөктөшкөн топтун дал ортосунда жүндөрү укмуштуудай жалтылдаган, ар бир көлөмдүү тырмактары кылычтай учтуу, курч, ушунчалык сүрдүү, ары коркунучтуу, жондорунда жолборс сымал издери бар алп жаныбар бирөөнө кол салчудай болуп кабагын карыш түйө, көзү күйө алды жагын тике карап, бычактын мизиндей болгон азуусун көрсөтүп туруптур, сүрдүү. Анын жанындагы жолборстор ага салыштырмалуу балдарындай эле, болуп калат экен.

- Бул жолборспу, эмне?

- Ким билет.

- Жолборс эле, бирок башка өзгөчө сейрек кездешүүчү тукумдардан окшойт.

- Өтө таңгалычтуу, мындай жолборсту биринчи көрүшүм. Келген меймандар фотоаппараттары менен ары жагына бир, бери жагына бир чыга калып шартылдатып тартып жатышты. Кезек менен өздөрү да анын жанына тура калып сүрөткө түшүшүүдө. Эмнегедир бул, өтө эле зор жаныбардын терисинин ушунчалык жалтырактыгы, тырмактарынын чоңдугу, көздөрүнүн ушунчалык сүрдүүлүгү кызыктырып жатты. Кандай гана адам болбосун ага атайын келип, токтолуп, суктанып карамайын өтө алчудай эмес. Көрүүчүлөрдү баарынан өзгөчөлөнтүп чын эле кандайдыр сырдуу магнит өзүнө тартып тургансыйт. Бул укмуштуу жаныбардын каяктан, кандайча келгенин меймандардын бардыгын өтө кызыктырууну туудурду. Ошол жердеги музейдин кызматкери бул жаныбар жөнүндө меймандардын суроосу боюнча өтө кыска кылып баяндап берди. Убакыттын өтө аз болгондугуна байланыштуу анын тарыхын толук чечилип айтып бергенге убактысы болгон жок. Бирок бул жаныбардын окуясы мени өтө кумарлантып кызыктырып, кийин атайын дагы бир жолу кайрылып барууга туура келди.

Кийинки жолу барганымда ал кишини дароо табуу да, кармоо да өтө кыйынчылыкка турду. Издеп үйүнө чейин бардым. Короо, ал отпускада экен. Бирок бактыга жараша, Кудай берди болуп жайдын саратан мезгили болгондуктан Кыргызстанга "Ысыккөл" пансионатына бир ай эс алганы кетиптир. Музейдин профкомунан анын дарегин толугу менен алып, атайын ал эс алып жаткан жерине издеп бардым. Албетте, ал мени тааныган жок, таанымак да эмес. Анткени ушул бир жыл аралыгында мен сыяктуулардын кыйласы келип, кыйласы кетпедиби, кайсы бирин эстей алмак эле. Пансионатта ал киши менен жакшылап таанышып, үч күн чогуу жүрдүм. Аны менен чогуу эс алып, алиги шумдуктуу жаныбардын тарыхын, окуясын ошол жерден толугу менен чогуу жазып алдым. Биздин үйдө ал бир күн мейман да болуп кетти.

Бирок шартка байланыштуу ары-бери командировкалап жүрүп, иш көп болгондуктан атайын отуруп чыгынып колума калем алып аны жазууга убакыт болбой жүрдү. Бир жолу капысынан телевизордо "Дүйнө жүзүндөгү саякатчылар клубунан" жолборсторду көрүп, ошолордун таасири астында уккан окуямды чыпчыргасын коротпой, түнү менен жазып иштеп чыктым. Кыйла кыраакы ойлор баш көтөрдү чыгармамдын ичинен ойго салаар. Өзгөчө тымызын билинбеген топ мафия күнөөсүз жаныбарды бейкут жашап жаткан жеринен кармап алышып ушунчалык запкы көрсөткөн адам баласын жек көрүп, алиги жырткычты аяп кетем кээде. Эгер ач көздүк, акча, дүнүйө, байлык азгырыгы болбосо мындай жаныбарлар тукум дап, а балким ээн-эркин сайран куруп жүрөт беле ким билсин.

Оо, адамзат, кээ учурда жаныбарларды жырткыч деп жек көрөбүз, коркобуз, бирок биз өзүбүз да кээде жырткычтан да жаманбыз, жырткычтан да мыкаачыбыз, айбанбыз. Кээ бир жырткыч түгүл акча, байлык үчүн биз өзүбүздү, бири-бирибизди өлтүргөндөн, зордук-зомбулук көрсөткөндөн да кайра тартпайбыз.

Күтүлбөгөн кездешүү

Үйлөнүү тоюнан жаңы гана чыккан жаштар жети-сегизөө бир жеңил машинеге шыкалып алышып, өкүрүп-бакырып жол карата ырдап келе жатышты. Түнкү саат бир менен экинин ортосу. Шыбыргактатып кар аралаш жааган күзгү жаан шаар ичиндеги асфальтты чылпылдатса, аны менен бирге каршытерши өткөн машинелердин жарыгы да асфальтка чагылыша бир топко барып кайта жок болуп кетүүдө. Түн бир оокум болгондуктан машинелердин кыймылы дагы бир топ сейректеп, ар кайсы жерлердеги жашыл-кызыл, сары түстөгү светофордун жаркылдаган жарыгы эле алыстан көзгө даана байкалат. Бакылдашып кызуу чалыш катуу ырдап келе жаткан жаштар светофордун күйгөн күйбөгөнүнө да анча маани беришкен жок. Машине уруп-согуп кетип бара жатты.

- Кана, эмне кылалы достор, тойдон кийин ушинтип эле тарап кетебизби же... Андан көрө давай ушу тобубуз менен бир үйгө барып майрамыбызды улантабыз.

- Ооба десең, арабызда жаңы таанышып жаткандарыбыз да бар экен. Башы көңүлдүү башталгандан кийин аягына чейин бирге болбойлубу?

- Жок болбойт, мен үч-төрт саатка эле суранып чыккам үйдөн, таң атканда барсам үйгө кийирбейт апам, - арткы орундукта бир колуна шампан кармаган жигиттин кучагындагы кыз баарына каршы боло кетти.

- Анда эмне кылалы деген оюңар бар, ушул жерден эле унчукпастан тарап кетели дейсиңерби? - жанатан бери унчукпай рулда отурган жигит баарына суроолуу карады.

- Кое тургулачы, машинеңди токтото турчу бир азга. Андан көрө бобул коньяк, шампандардан дагы сеп этип алалычы калганын анан сүйлөшөбүз.

Каткырык, ызы-чуу менен "тарс" этилип шампан атылып, машиненин ичинен эле куюлуп ичип киришти. Тойдон ала чыгышкан закускелери менен кайрадан өздөрүнчө тосттор айтылып, алардын бакылдаган үндөрү, каткырыгы кадимкидей айланасындагылардын көңүлүн өзүнө буруп жаңырып атты.

- Эмесе мындай кылалы достор, түн ортосунда үйгө барып таттуу уйкуда уктап жаткандардын уйкусун бузганда пайда жок. Андан көрө түз эле биздин үйгө баралы, үйдө азырынча мен жалгызмын. Эне-атам айыл жакка конокко кетишкен, алар эртең же бүрсүгүнү келишет, жүргүлө биздикине. Буга кандай дейсиңер?

- Эң жакшы, давай кеттик!

- Давайте кыздар?!

- Жок болбойт, убакыт бир топ болуп калды, үйгө кетиш керек.

Эки ортодо олку-солку, бири макул болушса, экинчилери ага каршы. Кыжы-кужу, талаш-тартыш бир топко созулуп, акыры бардыгы бир пикирге келишти окшойт машине кайрадан от алып жарыкты күйгүзө караңгы көчөдөн ордунан козголду. Катуу ылдамдыкта ызы-чуу, каткырык кайрадан уланды, кээ бирлери болгон күчү менен ырдап келе жатышты. Аңгыча кокусунан күтүлбөгөндөй тез, катуу тебилген тормозго көпчүлүгү бири-бирин сүзө, алдыда отургандары терезенин алдыңкы айнегине жабыша, кээ бирлери ооруганына чыдабай кыйкырып да жиберишти.

- Ой, колум!

- Аа-аа!

- Эмне болду ыя?!

- Астапыралла! - кызуу чалыш келаткан айдоочунун көзү чанагынан чыга алды жагын карай келмеси оозуна келди. "Эмне болду?" - эч нерсе түшүнүшпөй баары айдоочу жакты карашты. Алдыда отургандарды бир нерсеге таңгала карашып, анан коркконунан кыйкырып да жиберишти. Бардыгы үрөйлөрүн учура алдыга үңүлүштү. Көзгө сайса көрүнгүс көчөдө эки көзүнөн от күйгөн укмуштуудай зор, чаар ала жаныбар машиненин так маңдайында бычактай азуу тиштерин көргөзө машинеге кол салчудай болуп күрүлдөп туруптур.

- Бул эмне?

- Жолборс. Тобо, ушунчалык алп жолборсту биринчи көрүшүм.

- Койсоңорчу болбогон кепти, шаарда кайдагы жолборс.

- Анан бул эмне?

- Илбирс го дейм, бирок илбирс мындай чоң болбойт да.

- Цирктен же зоопарктан качкан десек экөө тең азыр бизде жок. Бизде цирк көптөн бери боло элек.

- Тобо, анан бул кайдан чыккан жаныбар. Асмандан башка планетадан келдиби?

Алиги жаныбар бир саамга көздөн кайым болуп кетип, машиненин жарыгын күйгүзгөндө кайрадан пайда болду. Машинени акырын от алдырып алдыга жылдырды эле алиги гигант бир секирим менен машиненин алдыңкы мурдун серпип өттү. Ушунчалык катуу чыккан добуштан бардыгынын үрөйлөрү уча, бакырыша кайра артка айдатты. Эми машине ордунан козголгон жок, алиги зор жаныбар да машине кыймылдаса эле секирүүгө даяр болуп, укмуштуудай күрүлдөгөн үнү менен машиненин бет маңдайында турду. Эки көзү машиненин жарыгына чагылышканда кадимкидей күйүп, ого бетер коркунучтуу болуп көрүнүүдө. Эртеден бери бакылдап ырдап келе жатышкан жаштар күтүүсүз коркунучка үрөйлөрү уча тымтырс болуша, бири-бирине жабыша калышты. Бир топтон кийин алардын бирөөсү акырын күңк этти.

- Ушундайда фотоаппарат болсо эмне, дароо тартып алат элек.

- Жарыкты өчүрчү байболгур, тигиниң тим эле терезени талкалап кирчүдөй түрү бар.

- Андан көрө артка айда, эртерээк бир балээ боло электе башка көчөгө түшөлү.

Күтүүсүз коркунучка калтаарып калган айдоочунун денеси өлүп, машинени от алдыргандай да айбыгып турду, анан акырын жарыкты өчүрдү. Машиненин ичине бир топко дейре караңгылык менен тымтырстык өкүм сүрүп, ал тынчтыкты сырттагы жаныбардын ачуулуу күрүлдөгөнү бузуп атты.

- Эмне кылабыз, ушинтип отура беребизби?

- Кое тургула кичине, машинени от алдырсак эле бизге кол салчудай болуп турат.

Кайрадан жымжырттык, өчөшкөндөй айланада ары-бери өткөн бир да машине көрүнбөйт.

- Кызык, түн ортосунда, анын үстүнө шаар ичинде бул кайдан чыккан жаныбар, чын эле асмандан түштүбү?

Эч ким унчуккан жок, анан кайрадан жымжырттыкты буза бирөө күңк этти.

- Ушинтип таң аткыча отура беребизби, бул коркунучтуу жерден жоголбойлубу эртерээк.

Тээ бир оокумда барып кайрадан жарыкты күйгүзүштү эле алдыда турган коркунучтуу жаныбар эбак көздөн кайым болуптур. Жарым саат ичиндеги бул окуя кадимки түштөгүдөй болуп өттү. Дуулдата көңүлдүү бакылдашып келатышкан жаштар кадимкисиндей соолугуша, эч кимиси унчукпастан бирин-бири жалдырай тиктеп туруп калышты. Анан барып айдоочусу эсине келе машинени акырын от алдырды. Бир топтон кийин машине акырын ордунан козголуп кайрадан жолун улантты.

* * *

Бул окуя ушул эле караңгылыкты кучагына алган мезгил аралыгында шаар ичинде дагы төрт-беш жерде болуп өттү. Кийими-башы эски, сакал-муруту өскөн жүдөө орус чал кечке дейре кайыр сурап тапкан акчасына бир бөтөлкө арак, калганына нан алып күндө түнөп жүрчү өзүнүн жайына жөнөдү. Ал жерге мышыктардан башка эч ким келбейт, кез-кез гана анын жанынан бака-шака сүйлөшүп өткөн кишилер болбосо эч кимиси ал жакка көңүл бурбайт. Алты кабат үйдүн эң астыңкы жертөлөсүндө үй жылыта турган суу түтүктөр бар, ошол түтүкчөлөрдүн бир бурчундагы картон кагаз менен калың төшөлгөн алиги чалдын уктай турган жайы. Бул түтүк биринчи кабаттан алтынчы кабатка чейин бүтүндөй үйдү жылытат. Түтүктөн чыккан жылуулук алиги чалдын түнкүсүн үшүбөй уктаганына жакшы шарт түзүп берет. Бүгүн садага акча көбүрөөк түшкөндүктөн күндө алып жүрчү тааныш адамына барып бир бөтөлкө арак алды. Анан өзү гана билген дайыма катылуу турчу стаканын да унуткан жок. Жайына жеткиче эле жолдон анын жарымысын түгөтө калганын эски пальтосунун чөнтөгүнө салып койду. Жарымысын бир бөлкө нан, пияз, помидор менен ордуна келип жакшылап жайлана ыракаттанып ичип отурду. Сыртта анча-мынча жаан себелеп тургандыктан эшикке чыккысы келген жок, тек гана жылуу ордунда сырт жакка көз жүгүртүп коюп, жүз грамм арактан ичип отурганды өзүнчө ырахат көрдү. Ал үчүн убакыттын канча болгону деле маанисиз эле. Түнкү убакыт тээ бир маал болгондо гана сыртка чыгып даарат ушатып, анан жатмакчы болду. Көнгөн адаты боюнча өзү менен өзү сүйлөшө күндө барып жүрчү жерине жете бергенде так бет маңдайынан килейген бир зор жаныбар жылт этип" өткөнсүдү. Бир бөтөлкө аракка бир топ болуп калган чал өз көзүнө өзү ишенбей көзүн кайра-кайра жумуп, башын ары-бери чайкап алды. Мунун баары мастыктан деп ойлоду. Катуу ичип алганда көзгө эмнелер гана көрүнбөйт?! Болбогон нерсе дегендей "ай" деп колун бир шилтеп алды. Алан алдыга кадам таштап келатып, кайра ордуна зыңкыйып катып калды. Өзүнөн он метрдей алыс жерде чын эле алиги зор караан шумдуктуудай күрүлдөгөн үнү менен кинонун илип койгон афишасындагы сүрөттү тытмалап атыптыр. Алиги чал дубалдын артына жашына калды да, акырын башын көтөрүп шыкаалай, алиги жаныбарды кунт коюп карап кирди. Болгон күчү менен күркүрөй, илинип турган сүрөттү тытмалап, тымтыракайын чыгарып атканына караганда ал аябай ачуулуу экенин билгизип турду. Сүрөттүн быт-чытын чыгаргандан кийин андан ары жолун улантты. Анан алыстан келе жаткан машиненин жарыгын көрүп бир секирим менен кайрадан көздөн кайым болуп кетти.

* * *

Бүтүндөй шаар ичин дүрбөлөңгө салган мындай үчүнчү көрүнүштүн башталышы эми тогуз кабаттуу үйдүн лифтисинде болду. Түнкү бир оокумда катуу чыккан белгисиз жаныбардын күрүлдөгү экинчи кабаттан баштап бешинчи кабатка чейинкилерди бүт ойготту. Биринчи кабаттагылардын экиүчөөсү сыртка чыгышып айланага көз чаптырышып, күрүлдөк кайдан чыгып атканын тыңшашты. Эч нерсе билинбейт, жымжырт. Анан акырын барып лифтиге кулагын төшөштү. Ооба, күрүлдөгөн добуш лифтинин ичинен чыгып атыптыр. Бирөөсү лифтинин күйүп турган точкасын басканы баратып анан кайра жүрөгү чыдабай кандайдыр бир шумдукту сезип колун дароо тартып алды. Заматта эле кошуналарынын баары ойгонушту. Бирден-экиден кошуналар чогулуп отуруп жети-сегиз болду да, колдоруна ар нерсе менен куралданыша лифтиге барышты. Катуу күрүлдөккө жакындагандан адегенде эч кимиси даабай турду. Бирөөсү барып акырын анын кнопкасын басты эле, калгандары артка кетенчиктешти. Лифтинин оозу шарт ачылып ары жактан ушунчалык зор жаныбардын бычактай болгон азууларын көрсөтө ыркырап турганын көргөндө ар кимиси далбастай туш-тушка чачырай качышты. Мындан соң лифтинин ичиндеги күрүлдөк дымый түшкөнсүдү да, лифтинин өйдө көтөрүлгөнү угулду. Ызы-чууну кулагы чалышкан кошуна үйдө жашагандар да колдоруна бир нерсе кармап жетип келишти. Арадан жарым саат өтүп өтпөй милициялардын атайын оперативдүү тобу келди. Андан соң жергиликтүү жашоочулардын баарын үйлөрүнө кийирип, катуу куралданган биринчи топ сырткы эшиктин алдына, андан сырткары ар бир кабатка бештен, негизги топ болсо лифтинин эшигин ачууга барышты. Акырын сактаныша, өтө аярлык менен лифтинин кнопкасын басышты да беттерине калканыч тосуша алиги жаныбарга сокку урууга даярданышты. Алтынчы кабатка көтөрүлүп кеткен лифт акырын түшүп келип эшиги ачылды. Бирок анда алиги жаныбар жок болчу. Атүгүл күрүлдөгөн дабышы да эч жерде угулбайт. Атайын келген оперативдүү топ бүт үйлөрдү, ар бир кабаттын кир жайгыч бөлмөлөрүнөн бери тинтип чыгышып, эч нерсе таба алышкан жок. Тим эле бирөө атайылап сыйкырлап кеткендей болду.

* * *

Ал түн оперативдүү топ үчүн тынчы жок түн болду. Ар кайсы жерлерден сигналдар, телефон аркылуу кабарлар тынбай келип атты. Бирөөсү алиги зор жаныбардын паркты аралап жүргөнүн айтса, экинчиси көчөдө кетип бара жатканын, үчүнчүсү көчөдөгү машинелерге кол салганын, төртүнчүлөрү күрүлдөп үйлөргө тынчтык бербей жатканын кабарлашууда. Бул бир ордунда турбаган белгисиз жаныбарды кармоо оперативдүү топ үчүн өтө кыйынчылыкка турду. Тим эле шаар ичин жырткычтар каптап кеткендей болду. Аларга куралданган аскердик бөлүктөр да жардамга келди.

Убакыт өткөн сайын телефон аркылуу акырындап коркунучтуу кабарлар да келе баштады. Көчөдө бара жаткан бирөөлөрдү жара тартып кеткени, машинеге кол салганы, түнкү ресторандын ичине кирип ашпозчулардын тамагын тартып жегени, бери бийлеп жаткандарды кубалаганы, айтор, ар кай жердеги булуң-бурчтун баары эле ызы-чууга толуп кеткенсиди. Өзгөчө шумдуктуу кабар түн ичинде жөө жалаң бирин-серин жүргөндөрдү жара тартып кеткени болуп атты. Оперативдүү топ окуя болуп аткан ар бир жерлерге автомат менен куралданган солдаттарды, милицияларды төрт-бештен кылып жайгаштырып киришти.

Көчөдөн кокусунан жырткычтын жолуна кабылып каза же чала жан болгон адамдар үчүн бүт шаар боюнча "Тез жардам" машинелери ишке киришишти. Бул коркунучтуу жырткычты көргөн жерден эле атууга катуу буйрук берилди. Жарым сааттай эч окуя болгон жок, аны эч жерден таба алышпады, анан капысынан эле асмандан түшкөндөй алиги жырткыч караңгы бурчтан чыга калып прожектордон айбыга артка кетенчиктеди. Аны алыстан көргөн солдаттар жакын жолотпой эле ок жаадырып киришти. Ал катуу бар болушунча өкүрүп алды да, караңгылыкка сиңип жок болду. Жырткычты кайрадан жоготушту. Милициялардын экинчи бир тобу иттер менен келишти. Катуу тарсылдаган автоматтын үнүнө, ызы-чууга ойгонушкан шаардыктар эмне болуп кеткенин анча түшүнүшпөй балкондон төмөн жактагы куралданган солдаттарды карап жатышты. Кээ бирөөлөрүнө согуш алааматы элестеп, тынчсызданып милицияга телефон чалышууда. Анан иштин жөнүн түшүнгөндөн кийин жакын туугандарына кабарлап эшикке чыкпоосун өтүнүп жатышты.

Коопсуздук үчүн өзүнчө дагы бир топ уюштурулду. Алар болсо: "Көчөдө белгисиз жырткычтар аралап жүрөт, эч ким сыртка чыкпоосун өтүнөбүз", - деп көчө жаңырта күчөткүчү бар радиосу менен машинада кулактандыруу жарыялап жүрүштү. Түн ортосунда таттуу уйкудан ойгонушкандар дале эмне болгонун түшүнүшкөн жок.

Дагы эки-үч жерден машинеге кол салуу болуп, бирок ичиндегилер аман калышыптыр. Көп өтпөй дагы коркунучтуу кабар жетти. Түнкү коноктон такси менен кеч кайткан үйбүлө эшиктин алдынан капыс-купыс алиги жырткычка кабылышыптыр. Ал көз ачып жумганча аялы менен баласын жара тартып, күйөөсү араң үйгө кирип үлгүрүптүр. Аялы чала жан болуп, баласы болсо мүрт кетиптир. Эми бирден бир негизги максат кандай болсо да аны жок кылуу эле. Кансырап өчөгүшүп калган жырткыч эч кимди алчудай эмес. Көбүнчөсү караңгы жерде жойлоп кабылганын жара тартууда. Көчөлөргө прожектор менен күчтүү жарыктарды берип ар бир булуң-бурчту шимшилеп иттер менен издөө башташты. Алиги жырткыч кайрадан дайынсыз жоголду.

Ар бир жерде болгон окуяларды рация менен бири-бирине кабарлашып турушту. Кар аралаш жааган жаанга карабай солдаттар да, милициялар да өтө кыраакылык менен бүт булуң-бурчту шимшилешип жүрүштү. Анан эми гана түнү бою убара кылып ызы-чуу болгон кандуу окуянын соңу көрүнө баштады. Эң акыркы дагы бир кол салуу кичине фонариги менен ары-бери элеңдей карап келаткан автоматчан солдатка болду. Ал кыйкырганга да үлгүргөн жок. Аны жырткыч аңдып келип болгону бир гана серпип өттү. Алиги солдаттын колундагы автоматы ыргып, өзү жерге томолонуп жатып калды. Экиүч кадам артында келе жаткан солдат болгон күчү менен кыйкыра автоматы менен жети-сегиз ок чыгарганга үлгүрдү. Кансыраган жырткыч катуу бир күркүрөй кайрадан караңгылыкка сиңди.

Катуу чыккан кыйкырыкка дароо экинчи топ жардамга жетип келишти. Алар да жырткыч кеткен тарапка ок жаадырыша, прожектордун күчтүү жарыгын ошол жакка каратышты. Эми кансырап араң бараткан жырткычтын сөлөкөтү баарына кадимкисиндей көрүндү. Рация боюнча бардык жерге белги берилип туш-туштан дароо курчоого алышты. Аны көздөй автоматтарын суна жардана карап турушкан солдаттардын баарына дароо эле атууга буйрук кылынды. Татыраган он чакты автоматтын үнү менен катуу күрүлдөгөн алиги жырткычтын үнү кулакты тундура бүт айланага жаңырта түнкү тынчтыкты бузду. Прожектордун жарыгы дагы күчөтүлүп берилди. Арткы эки бутун сүйрөп, алдынкы эки буту менен жан далбастай алдыга жылып бараткан алиги сөлөкөткө кайрадан жамгырдай ок жаады. Ал болгон күчү менен асманды карай бир өкүрүп алды да, башы төмөн карай шылк дей түшүп ошол боюнча кыймылдаган жок. Бирок ошентсе да кез-кез алдыңкы буттары кыймылдап кетип атты. Бир паска айланада жымжырттык өкүм сүрдү. Бир прожектордун жарыгына төрт-беш прожектор кошулуп алиги канга боелуп кыймылсыз жаткан жырткычты эми дапдаана кадимкидей көрсөтүп турду. Акырындык менен милициялар, солдаттар, уйкудан ойгонгон жакын жердеги жашоочулар топтоло башташты. Бирок эч кимиси ага даап бара алышкан жок. Эки-үч метр болуп узунунан суналып жаткан анын зорлугун он чакты солдат машинеге салып жатышканда айланага жарык түшүп, көчөдөгү машинелердин моторлорунун үнү көбөйүп, аны менен катар элдердин кыймылы да кайрадан жандана баштаган эле. Бул дүрбөлөңдүү түндө көпчүлүгү эч нерсе билбей уйку менен өткөрүшкөндүктөн баары бейкапар, күнүмдүк кыймыл да, күнүмдүк жашоо да кайрадан уланып жатты.

Мафия

Үстү чүмкөлүү узун, чоң "КамАЗ" машинеси артына эки чет элдик маркадагы машинени ээрчите жаркыраган асфальт жол менен тоо тараптан шаарды көздөй катуу ылдамдык менен сызып баратты. Мурун эле сүйлөшүп коюлганбы же артында келе жатышкан чет элдик машинени тааныштыбы, айтор, жолдо күзөттө турган бир дагы МАИнин кызматкерлери аларды токтоткон жок. Тоокыядагы анча-мынча түздүктө ары-бери өткөн жүргүнчүлөр токтоп тамак ичишчү жол боюндагы булагы бар чоң ашканага жеткенче алар ушул ылдамдыгы менен эч бир жерде токтоткон жок. Айланасында боз үйлөр тигилген чоң ашкананын тушуна жете бергенде арткылар "КамАЗды" жандап өтүшүп токтоого белги беришти. Катуу келаткан машине жолдун оң жээгине чыгып барып моторун өчүрдү да ичинен үч адам чыкты. Бул маалда арткы машинеден көз айнек, галстук тагынган адамдар бир жерге топтолушуп турушкан эле. Араларында плащчан, кара шляпа кийген адамдар да жүрөт.

- Эмне кылалы, ашканага кирелиби же тиги булактын жанына баралыбы?

- Ашканадагы элдер менен аралашпай өзүбүзчө булактын жанына барганыбыз эле түзүк го дейм.

- Болуптур анда, сумкаларды ошол жакка алып баргыла, анан тээтиги жерден отуздай шишкебек ала кел, калганы өзүбүздө бар, - деп кара көз айнек тагынып, костюмчан жүргөн толмочунан келген киши баарына үстөмдүк кыла жанындагы экөөнө акча берип жумшады. Эки жигиттин бири шишкебек алганы кетти, экинчиси болсо машинеден чоң сумканы көтөрүп чыгып булакты карай басты. Атайын кол менен кооздолуп жасалып, жай жылжып агып турган булактын жанына барышып, жанындагы чоң төрт бурчтуу таштын үстүнө дасторкон жайытты. Сумкадан чет элдик арак, коньяк, куурулган тооктун эти, жылкынын казы-картасы, чучук, чет элдик ширелүү ичимдиктер, боорсок, салаттын эки-үч түрү дасторконго коюлду. Алиги жигит колуна толтура бир ууч шишкебек алып келип аны да дасторконго салды.

- Болду го дейм, же дагы ашканадан бир нерсе алдырып келейинби?

- Жетет бобулар эле, каягыбызга жемек элек.

Алиги кара көз айнекчен киши жигиттерине көз ымдады эле алар шыпылдата коньяк, арактардын оозун ача стакандарга куюштуруп, казы-карталарды тууратып, тоокту кесип, айры кашыктарды жайгаштырышты. Ары жактан алма, жүзүмдөрдү алып чыгышып дасторконго коюшту.

- Таа-ак, эми мындай туугандар, - алиги көз айнекчен киши стакандагы коньякты колуна кармай айланасындагыларга көз кырын сала бир сыйра сыдырып өттү. - Мына бүгүн алты ай бою азап тартып, күнү-түнү кирпик какпай түйшүктөнүп аткан күндөрдүн соңуна келип, үзүрүн көргөнү турабыз. Бул күн биз үчүн кубанычтуу күн. Кубанычтуу күн демекчи, ушул эле куттуу дасторкондун үстүндө турган бардыгыбыз мына, чоң бир бизнестин ээлери же, тагыраак айтканда, кожоюну болгону турабыз Кудай кааласа, өзүңөр деле ойлоп көргүлөчү бул үчүн канча гана азаптарды жебедик, күнү-түнү уктабай, үйгө түнөбөй да жүргөн күндөр болбодубу же жалганбы? Бул үчүн канча чыр-чатактар да болду, эми эң башкысы бардыгы артта калды десек да болот. Акыры жүрүп аны торго түшүрдүк. Сөздүн кыскасы, эми алдында боло турган чоң бизнес үчүн ушул тостту алып жиберели.

Бардыгы аны кубаттай арак ичкендери арак, коньяк ичкендери коньяктарын алып жиберишти. Алдыдагы казы-карталардан жеше, ширелүү ичимдиктерден ичип жатышты.

- Мындай жырткыч жаныбарлар бүгүнкү күндө өтө эле сейрек кездешип калды, аны атмак тургай тирүүлөй кармаганга да азыр улуксат берилбейт. Керек болсо мунун күнү жок. Бул үчүн айып төлөгөндү биякка кой, бул деген наркобизнес же киши өлтүргөн кылмыштан да жогору турат. Кийинки доордо таптакыр жоголуп кеткен бул өтө сейрек кездешүүчү жырткыч үчүн түрмө түгүл атууга жазаласа да болот, - кара көз айнекчендин жанында турган жигит шишкебектен бирди алып акырын сыдыра жеп сөзүн андан ары улантты. - Мындан бир нече кылым мурун ушул биздин эле жергебизде мындай жырткыч жаныбарлар тоо-ташта гана эмес түздүктөгү чийкамыштардын арасында эле, керек болсо кишилерге да кол салып ээн-эркин сайрандап жүрчү дешет.

- Ал заман башка заман да, азыр деген камыш чийлериң жоголуп, талааларга эгин эгилип, техникалар машине, автомобилдер быкпырдай жайнап кетпедиби Баягыдай ээн жаткан жерлер жок, анын үстүнө ок атуучу куралдар да жакшырбадыбы. Жер-жердин баары эле айыл-кыштак, анан алар тоо жакка качпаганда каякка барышат, бул жакта жашаганга да мүмкүнчүлүктөрү жок, бери жакта отурган сакал-мурутун кое берип көз айнек тагынган жигит буга кошулуп кетти.

- Мен аларды айтып жаткан жерим жок, бул жерде жанагы жаныбарлардын өтө эле сейрек болуп таптакыр жоголуп бара жатканын айтып атам. Өзүңөр деле күбө болдуңар, анын артынан түшүп канча күн, канча түн кубаладык. Кээде изин жоготуп ийип андан таптакыр түңүлүп калган да күндөр болбодубу же жалган айтамбы? Эми мына Кудая шүгүр акыры жүрүп ишибиз онунан чыкты, аны тузакка илинттик. Дагы эки-үч сыйра тосттор айтылып, ичилгенден кийин алиги кара көз айнекчен толмочунан келген киши негизги, өтө орчундуу маселенин четин чыгарды.

- Кана, туугандар, ийри отуруп түз кеңешип, жети өлчөп бир кесип дегендей ушул жерден эле биринчи маселени чечишип баасын дагы такташып, бычышып алалы.

Бардыгы жымжырт боло алиги көз айнекченге карап калышты.

- Бул жерде негизги ишти чече турган силерсиңер же, тагыраак айтканда, ушул жерде турган баарыбыз. Кана айткылачы силердин оюңар кандай, мурунку баа боюнча эле калсынбы же дагы анча-мынча көтөрөлүбү?

- Орустар: "Договор дороже денег", - дейт ушул келишим боюнча эле иштейли, балким, тигилериң айнып калышы да мүмкүн.

- Эмнеге айнышмак эле, эгер айный турган болушса ушунча убакыттан бери бизди күтүп, кайра-кайра телефон чалышпайт эле го.

- Анда беш жүз мин доллар боюнча эле калсынбы? Бардыгы бир добуштан макул болушту.

Бул чыгармамды жыйырма алты жашында мезгилсиз дүйнөдөн кайткан иним Нурлан Мырзакуловдун жаркын элесине арнайм.

- Ал эми аны документтештирүүнү жаратылышты коргоо комитетинин президенти, чек арадан чыгарып кетүү маселеси болсо республика боюнча бажыкананын начальниги, жол коопсуздугун болсо республикалык автоинспекциясынын начальниги өздөрү моюндарына алышкан. Буларды да эске ала кетүү керек.

- Эске алганда эмне, биздин милдет аны сатуу, ал эми аны тирүүлөй алып кетеби же терисин сыйрып алып кетеби биздин ишибиз канча. Эң башкы маселе муну аман-эсен сүйлөшкөн жерге жеткирип, келишим боюнча акчаны алуу түшүндүңбү?

- Силер туугандар, бир нерсени түшүнбөй, баамдабай атасыңар. Болуптур убакыт да кечтеп баратат эртелейли, калган маселени шаардан сүйлөшөбүз.

Тосттор кайрадан сүйлөнүп, кайрадан ичкиликтер эки-үч сыйрадан ичилди да, баары бата кылышып машинелерди карай басышты. Машине ордунан козголгондо айланага күүгүм кире акырындап кар аралаш жаан себелей баштаган эле.

* * *

- Жанатан бери мен эмнени айтайын деп аттым эле, Кудай колдоп, ата-бабабыздын арбагы колдоп жырткычты биякка жеткирдик, аман-эсен шаарга алып келдик. Кудай, Алла Таала кааласа иштин соңуна чыгып келе жатабыз. Азыр үч-төрт жерге телефон чалып алар менен сүйлөшөм, келишем, ошо менен иш бүтөт, иштин соңуна чыгабыз. Менин айтайын дегеним бирден бир дагы эң негизги орчундуу маселе турат, аны баарыңар эле божомолоп, жүрөгүңөр менен сезип атсаңар керек, - алиги кара көз айнек тагынган толмочунан келген киши акырын баарын сынай көз жүгүртүп алды да, үй ичинен эле тамекисин күйгүздү.

- Келгиле адегенде аман-эсен жеткендигибиз үчүн бобуларды алып жибереличи, иштин жакшы жагына оошу үчүн. Бардыгы алдыларында турган ичкиликтерди өтө тездик менен алып жиберишип закускеден жешти да, тымтырс боло алиги кара көз айнекчен кишинин сөзүн аңдып туруп калышты. Алиги киши тамекисин катуу-катуу соруп бир паска унчукпай турду да сөзүн улантты.

- Кыскасы мындай... Кудай буюрса жарым сутканын ичинде бул жырткычты ээлерине тапшырабыз. Келишим боюнча, жарым миллион доллар колго тиет. Эскерте кетчү нерсе бул сумма чет элдиктер үчүн көп анча чоң деле акча эмес. А биз үчүн кандай экенин өзүңөр жакшы билесиңер да. Бул ишти толугу менен өзүбүз мойнубузга алгандан кийин башкалардын эч кимисин бул ишке кийлигиштирип кереги жок, түшүндүңөрбү? Бул маселе оюнчук эмес, байлык үчүн, акча үчүн бирин бири өлтүргөнгө чейин барышкандар болгон. Ошондуктан бардыгын алдын ала өзүбүз келишип, чечишин, талашып-тартышпай, ынтымактуу акчаны бөлүштүрүүбүз зарыл, чтобы эч кимибизди таарынтпашыбыз керек, туурабы туугандар?

Бардыгы унчукпастан бир добуштан баш ийкешти. Алиги көз айнекчен кытмырлана жылмайып алды да, сөзүн улады. - Бул жерде эң башкы маселе баарыбыз бир пикирде болуп дегендей арабызда меники аз, сеники көп деген нааразычылыктар, таарыныч болбошу керек. Бул үчүн катуу жаңжал чыгып кетиши да мүмкүн.

- Ко-ош, эмне акыл кошоюн деген оюңуз бар? - алиги сакал-муруту өскөн шляпачан жигит кара көз айнекченге сын көз караш менен аяр, суроолуу карады.

- Бул сыр өзүбүздүн ичибизде гана болсун. Эмесе, сөздүн ток этээр жерине өтөлү. Жарым миллион долларды ушул жалпы коллектив алдында кылган кызматтарына жараша тең бөлүштүрүүбүз керек.

Эртеден бери дымып турушкандардын баары орундарынан козголуша кара көз айнекченге тынчсызданыша, бир жагынан жүрөкзаада болуша шектүү үңүлүштү. Ал сөздү алыстан баштоо пайдасыз экенин айттырбай түшүндү да дароо негизги маселеге өттү.

- Бул жырткычты кармашканга, соодалашканга, чет элдиктер менен келишим түзгөнгө жана документтештиргенге бирден бир тиешеси барлардын, алты ай бою ысыкка күйүп, муздакка тоңуп артынан калбай акмалап, тоо-ташты аралап тузакка түшүрүшкөндөрдүн, бүтүндөй эле көмөк көрсөтүп, кол кабыш кылгандардын жалпы тизмесин түзүп чыгыш керек. Дароо азыр эле, убакыт али бар. Унутта эч ким калбасын. Мунун баарын мурунтан ойлонуштуруп, пландаштырып коюшубуз керек болчу. Бирок өзүңөр көрүп турасыңар, кирди чыкты кишилер көп болду. Ооздору менен опулдап сүйлөгөнү менен ууга да, ишке да таптакыр катышпагандары бар, баш оту менен кирип чын ниеттери менен кызмат кылгандары да болду. Баарын калыс көз караш менен караш керек.

Дароо эле бардыгы жабыла кагаз, калем алып бул операцияга катышкандардын жалпы тизмесин жазып киришти. Чоң дарбазасы бар эки кабаттуу үйдүн залындагы чоң терезелеринин жарыгы көпкө чейин өчпөй күйүп турду. Эшикке шыбыргактатып кар аралаш жааган жаан дале болсо жаап аткан. Үйдө эмне окуя болуп жатканы менен иштери жок көчөдө кол чатырчасын кармаган адамдар суу болбоюн дешип, узун машиненин ичиндеги күрүлдөгөн үнгө дагы анча маани беришпей аны айланып өтүшүп үйлөрүнө шашылышууда. Бир оокумда "КамАЗдын" ээси чыкты да машинесинин жанына келип өзүнчө ызалуу түрдө тамекисин тутандырды.

- Сволучтар десе, менин эмгегимди анча-мынча болсо да баалап коюшса боло. Жарым миллиондон ушунчаны эле мага ыраа көрүп жатышкандарын кара акмактар. Мен ушул жүз долларга эле татып калыптырмынбы. Же мен эмне айдоочу катары эң акыркы сорттогу адаммынбы. Атүгүл сөзүмдү да уккусу келишпейт, арам гана бюрократтар десе! - ал тамекини бурулдата өзүнчө сөгүнүп-сагынып, ызырынып ары-бери баса баштады. Бир маалда машиненин ичиндеги күрүлдөгөн үндү угуп өзүнчө токтоп, ойлоно калды да башына бир ой келди.

- Карап гана тургула, азыр силерге бир кызыкты көрсөтпөсөм элеби...

Анан акырын барып кабинеден мык суургучу бар ломду алып чыкты да, үй жакты бир карап алып машиненин артын карай басты. Борошолоп кар аралаш жаанда ары-бери зуулдап машинелердин өткөнү эле болбосо көчөдө кыймыл да аз болчу. Ал эки жакка абайлап көз жүгүртүп машиненин арткы эшигиндеги кулпуларды омкоруп, талкалай баштады. Эптеп күчкө салып атып эки кулпуну тең талкалады дагы ары жакка ыргытып ийип акырын ичине кирди. Ичиндеги торчодо жырткыч бир ордунда тура албай ары-бери чамгарактап аткан. Ал тордун кулпусун катуу күчкө салып дабыш чыгарбастан омкоруп салды дагы, анын эшигин да ачып каалганын артына өзү калкаланды. Жырткыч бир паска алиги кишиге, күрүлдөп турду да, тордун ары жагына өтө албасын түшүнгөндөй эшикке жай жылып жөнөдү да сыртка көз чаптырды. Ары-бери өтүп жаткан түшүнүксүз жарыктарга таң калыштуу бир карап, машинеден жеңил гана жерге секирип түштү. Анан айланасындагы көнүмүш болбогон жат көрүнүшкө ачуулуу ыркырай, бир сыйра көз чаптырып турду, акырын караңгылыкка сүңгүп кирип кетти. Бир топтон кийин машиненин айдоочусу ломду акырын барып ордуна койду да: "Эми сарт санаасы менен байыйт болуп жата бергиле", - деп кайра акырын үйдү карай басты.

Эртеден бери арак, коньяк ичишип анын үстүнө акчанын кумарына кызыгып калышкан немелер айдоочунун сыртка чыгып кетип кайра келгенин сезишкен да жок.

- Та-ак, туугандар, эмесе мындай, - алиги кара көз айнекчен киши бардыгын башкара дагы эле бапылдап атыптыр, - баш-аягы болуп бардыгы жыйырма кишинин тизмеси түзүлдү. Акчаны болсо жалпы коллектив менен калыс бөлүштүргөнсүдүк. "Мурду бучук болсо да байдын уулу сүйлөсүн" дегендей ууга түздөн-түз катышпаса да ага улуксат кылып шарт түзүп бергендиги үчүн жаратылышты коргоо комитетинин президентине жана орун басарына элүү миң долларды сунуш кылдык, буга макулсуңарбы? Анын улуксаты болбосо же ал ачууланчы болсо бул жаныбарды кайра тоого жеткирттирет, ушунча байлыктан бардыгыбыз кол жууп калышыбыз мүмкүн. Чын-чынына келсек биз деген бобул жерде турган бардыгыбыз анын уучундабыз. Ал акырын эле силкип койсо учуп түшүп талаада калабыз. Муну өзүңөр жакшы билесиңер. Каршылык жокпу?

Буга эч кимиси унчугушкан жок. Акча бөлүштүрүү адегенде өйдөдөн төмөн карай акырын кылдаттык менен жылып жөнөдү. Президенттерден, бажыкананын, МАИнин начальниктеринен баштап андан кийинки тепкичке түшүштү. Ар бир тизмедеги фамилиялар өзүнүн даражасына, кызматына жараша бөлүштүрүлүп атты. Анан өзүлөрүнө жеткенде бир пикирге келише алышпай катуу талаш-тартыш болуп, жаакташып урушканга чейин барышты. Тээ бир оокумда барып бир чечимге келишти да, өздөрүнчө ыраазы болуша дагы бир тепкичке төмөн түшүштү. Ууга жардамдашкан жергиликтүү элге, атайын даярдалган мергенчилер тобуна сыйлык катары акча бөлүштүрүлдү. Айдоочуну да унутта калтырышкан жок, бирок бардыгынан эң төмөнкү акча аныкы болду. Буга эми айдоочу ызаланган да, унчуккан да жок. Тек гана мыйыгынан жылмайып койду. Анан алиги кара көз айнекчен киши телефонду колуна алып жумшак креслого отура, ар кайсы өзүнө тиешелүү жерлерге чалып кирди. Айланасындагылар тымтырс боло ордуларына каткан боюнча телефондогу сүйлөшүүлөрдү тыңшап жүрөкзаада болуша, жыйынтыгын чыдамсыздык менен күтүп турушту. Ар кайсы жер менен телефондогу сүйлөшүү жарым саатка созулду. Ал акырын телефонду ордуна коюп жарым мүнөт унчукпай ылдый карап катып калды.

- Кана туугандар, мени куттуктап койсоңор да болот. Кудай буюра иш бүттү, бардыгы жайында. Жарым сааттан кийин жолго чыгабыз. Өзүңөр билесиңер да муну бул жерде көпкө кармап турууга болбойт, дароо көзүн курутуу керек. Ички иштер бөлүмүнүн кызматкерлери шек алып калышса иш тетири жакка айланып кетиши мүмкүн. Муну контрабанда деп коёт. Эмне карап турасыңар, мени көрө элексиңерби, куйбайсыңарбы алдагыңардан?!

Айланасындагылар кубанычтуу жандана түшүштү. Кайрадан бакылдап-шакылдаган үндөр, күлкү зал ичин жаңыртты.

- Келгиле, эмесе бобул тостту биздин бүгүнкү зор ийгилигибиз үчүн ичип жиберели.

Бардыгы көңүлдүү алдыларында турган шишелерин тартып жиберишти да, өз ара бир нерселерди сүйлөшө бирденэкиден сыртка чыга башташты. Бул маалда көчөдөгү адамдардын кыймылы азайып, ары-бери өткөн машинелердин кыймылы дагы сээлдеп, аны менен катар катуу борошолоп кар аралаш жаап жаткан жаан кичине басаңдап, кайра акырын себелеп калган эле.

* * *

Түнкү караңгылыкты жара бирөөнүн бакырган үнү чыкты эле бери жакта тамеки тартып тургандар "селт" этише "эмне болуп кетти?" дешкенсип үн чыккан жакты карап калышты. Аңгыча алиги кыйкырган киши жанындагыларын ызы-чуу кыла бакырып-өкүргөн боюнча бери жакка чуркап келди. Бир балээнин болгонун алдын-ала сезген буларды жетектеп жүргөн алиги көз айнекчен киши анын алдын тосо утурлай чыкты.

- Эмне эле арты түшкөн аюуча чакырып атасың, деги тынччылыкпы, эмне болду?

- Тынччылык болсо ушинтип кыйкырмак белем. Эшикти бузуп кимдир-бирөөлөр жырткычты уурдап кетишиптир!

- Таш оозуңа! Андай болушу мүмкүн эмес!

- Ишенбесеңиз өзүңүз барып көрүңүзчү, анын арткы эшиктери ачылып жатат!

Бардыгы дүрбөшө чүмкөмө "КамАЗдын" артына жүгүрүштү. Анын сырткы кулпусу сынып, эшиктери ачык жатканын көрүшүп, балким, жырткыч ичинде болбосун деп кооптонуша акырын ширеңке күйгүзүштү. Кокусунан жырткыч ичинен секирип чыгып баарын тең жара тартып кетчүдөй ширеңке жандырганынан башкаларынын баары оолак болуп турушту. Ары жакта турган көз айнекчен киши чыдай албай кыйкырып жиберди.

- Эмне болду, бар бекенби?

- Көрүнбөйт го?

- Көзүң кашайгыр десе, жарыкты жакшылап күйгүзүп дагы кара ары жагын. Балким, бурчуна жатып алган дыр. Ичкери темир торун да карабайсыңбы?!

Алиги киши ширеңкесин дагы жандырды да ичке карай үңүлдү. Темир торчонун кулпу илгичи сынып жатканын көргөндө иштин оң эмес экенин түшүнө ширеңкенин талын жаңыртып күйгүзүп, чүмкөмөнүн төр жагына чейин акырын жылып барды. Караңгы бурчка бир сыйра көз жүгүрткөн соң кайра сыртка атып чыкты.

- Жырткычты бирөөлөр уурдап кетиптир!

- Койчу, кантип эле?

- Ушунчалык зор, коркунучтуу жырткычты уурдап кеткенге ким даап келе алмак эле?

- Муну торго түшүрүш үчүн эле канча азаптарды тарттык эле. Эми жөндөн-жөн эле аны уурдатып жиберебизби?

Короодогу топ караандардын баары бери басып келип бир жерге үймөлөктөшө түшүштү. Өз ара кыжы-кужу болуша бул күтүүсүз окуяга али да көп анча ишене бербей турушту.

- Мындай болушу, жөндөн-жөн эле уурдалып кетиши мүмкүн эмес. Биздин артыбыздан аңдыган бирөөлөр бар го дейм?

- Артыбызда ээрчиген бир да машинени байкаган жок болчубуз. Балким, муну биз менен договорлошкон чет элдик коноктор өзүлөрү уурдап кетип жүрүшпөсүн?

- Андай болушу мүмкүн эмес. Алар бул жакты жакшы билишпейт да.

- Биз телефон аркылуу сүйлөшкөндө, балким, биякта экенибизди билишип, бул жакты жакшы билген кимдир-бирөөлөрдү "уурдап келгиле" деп акчага жалдашсачы?

- Андай болушу да мүмкүн эмес, анда алар биздин чек арадан аны алып чыгып кете алышпайт. Бул иштин биз аркылуу гана бүтөөрүн эң жакшы билишет. Анын үстүнө жырткычты бул жактан алып чыкканга ким деген даап келе алат. Бул зор жаныбар тим эле бардыгын тымтыракайын чыгарбайбы. Бул жөнөкөй породадагы жолборс эмес да.

- Аны торго түшүрүүнүн жарасы жеңил го эшиктин кулпулары жок турбайбы, демек, алар акырын бизге билгизбей талкалап туруп эшигин ачып коюшкан. Жырткыч сыртка секирип чыкканда экинчи торго түшүрүшкөн да, акырын машинесин айдап алып кете беришкен.

- Андай болсо жолборстун күрүлдөгөнүн, машиненин добушун угат элек го?

- Акчаны бөлүштүрө албай чатакташып, анын кумарына берилип атсак биз пул жактагы дабышты кайдан укмак элек?

Бери жакта бир орунда тура албай ары-бери басып аткан алиги кара көз айнектүү толмочунан келген киши өзүнчө эле күйүп-бышып атты.

- Ушундай болоорун билгем, мына миллиондордон куру жалак калмай болдук. Бул жакка охрана коюш керек болчу, охрана. Мына эми кыйын болсоңор таап көргүлө аны. Тигилерге эки-үч сааттын ичинде жеткирип беребиз, акчаңарды даяр кылып тургула деп сүйлөшпөдүм беле, эми эмне айла кылабыз? Аларга эмне деп жооп беребиз? Же... Кой, "урушта туруш жок" жарым жылдан берки чуркаган эмгегибиздин баары куру талаага кетмек беле. Дароо анын сары изине чөп салуу керек. Эгер уурдаган күндө да алар алыс кетишкен жок. Үлгүрөбүз, кана бул жерде канчоо экенбиз, бардыгыбыз эки-экиден сегиз топко бөлүнөлү да шаардын туш-туш жактарына чачырап издөөгө киришели. Бири-бириңер менен "сотовой" телефон аркылуу байланышып тургула. Эгер бир нерседен шек алсаңар эле дароо мага кабар бергиле. Дагы бир эскертип койчу нерсе. Оң кулагыңар, сол кулагыңар менен да угуп койгула. Эгер кимде ким, аны таап мага кабарлап турган болсо элүү миң сом сыйлык берилет. Ар бириңер экиден бир болуп машинеге түшкүлө дагы туш-тарапка шурудай чачырагыла. Кандай болсо дагы таң атканча аны таап соодалап өткөрүп жибериш керек. Эгер күндүзгүгө калса анда кырдаал кыйындайт. Тур давай болгула, тез кыймылдагыла! Мен болсо чет элдиктерди алаксытып турайын.

Алиги "КамАЗдын" айдоочусунан башкасынын баары көз ачып жумганча туш-тушка чачырап жоголушту. Ал эми айдоочу болсо шашпай машиненин арткы эшигин бекитип кабинанын ичине кирди да, мага баары бир дегендей ичинен илип алып эч нерсени билбеген киши болуп уктап жатып алды. Мындан жарым саат эле мурун коньяктан аябай ичкендиктен дароо көшүлүп уйкуга кетти, ал бул түндүн тынчы жок өтө эле дүрбөлөңдүү болгонун сезген да, туйган да жок.

Жырткычтын изи менен

Адегенде жырткычты издөө оңойго турбады. Атүгүл тааныш МАИнин кызматкерлери менен да байланышып, алар менен бирдикте үстүндө чүмкөмөсү бар ар бир машинени текшере башташты. Дегеле эч бир жерден анын дайынын биле албай коюшту. Бул мезгилде буларды жетектеген алиги толмочунан келген киши чет элдиктер менен кабарлашып, атайын убакытты созуп, ар кандай шылтоолорду ойлоп таап, сүйлөшүп "сотовой" телефон аркылуу байланышып турду. Аны канчалык издешкени менен дегеле эч дайынын билишпей миллиондогон сомдордун талаага учуп кетип жатканын сезише кабактарына кар жаап, андан акырындап түңүлө башташкан эле. Бирок баары бир пендечилик үмүт менен андан күдөр үзүшпөй издөөлөрүн мурдагыдан да катуу күчөтүштү. Баарыдан да жети-сегиз айдан бери аябай убараланып жатып эми гана байлыкка жетээрде колдон кокусунан учуруп жиберген куштай баарынан куру жалак калуу коркунучу кутулуп турду. Муну эстегенде операцияны башынан бери уюштуруп жетектеп келаткан алиги толмочунан келген киши тим эле ичинен кан өтүп кетип атты. Өмүрү динге ишенбеген неме кайра-кайра Кудайга мин мертебе жалынып, андан жардам суроодо. Сааттын жебеси улам алга жылып убакыт өткөн сайын тигилердин шаштысы кетип, эч бир жерден анын дайынын биле алышпаган соң, акырындап үмүттөрү үзүлө баштаган эле. Кокусунан "сотовой" телефон менен шефине бирөө телефон чалып калды.

- Але, шеф мен аны көрдүм!

- Оозуңа май, бул ким, каяк жактан чалып атасың?

- Бул мен эле Хайбулла... калаанын так ортосунан, борборунан чалып атам. Ал жырткычтын азыр эле жолдон туурасынан чуркап өткөнүн көрдүм. Тигине бактын алды менен ары көздөй желе жортуп кетип баратат.

- Точно, жаңылган жоксуңбу?

- Ишенбесеңиз жанымда тургандан да сура, айтып койчу сен да көрүп атасыңбы?

- Ооба, көрүп атам, шеф элүү миң сом сыйлыкты унуткан жоксузбу?

- Эң жакшы, эми анын артынан калбай ээрчигиле, дарегиңерди айткыла биз азыр эле жетип барабыз. Андан көзүңөрдү бир секундага да албагыла! Бол тезирээк, дарегиңерди айткыла?

- Жеңиш проспектиси менен Панфилов көчөсүнүн кесилиши. Шеф сыйлыкты эмне кыласыз, аны биринчи биз көрбөдүкпү?

- Биринчи аны кармайлычы, сыйлыкты анан сүйлөшөбүз. Андан бир карыш да жылбагыла, көзүңөрдү албагыла, баары менен байланышып биз азыр эле жетип барабыз.

Бул мезгилде убакыт түнкү экиден өтүп, көчөдөгү машиненин кыймылы эбакта эле сээлдеп калган эле. Аңгыча жолборс жолду туурасынан кесип өтүп тигил жагына чыкты. Өзүнөн бир карыш калбай артынан ээрчип келаткан машинени ачуулуу бир карап койду да басыгын ылдамдатып желе жортуп жөнөдү. Тигилер телефон менен тынбай бапылдап сүйлөп атышты.

- Шеф, ал ылдамдыгын катуулатып бизден алыстоого аракет жасап атат, мылтык менен бутка аталыбы?

Ары жактан шефинин ачууланган үнү угулду.

- Эч кандай атуу болбосун, аны кызыл-ала канга бөлөп жалтылдаган жүндөрүн бузуп алабыз. Анда анын баасы төмөндөй түшүшү мүмкүн. Аны тирүүлөй эч жерине зыян келтирбей кармаш керек.

Анын ылдам жүрүшү менен ээрчише бир багытта артынан жеңил машине да келе жатты. Аңгыча ал артын бир карап алды да жылт этип караңгылыкка сиңип жоголду. Тигилер машинесинин жарыгын ошол жакка буруп, аны жер сыйпалап таппай калышты, анан дароо эле телефон менен тигилерге кабарлады.

- Шеф, биз аны жоготуп жибердик, караңгылыкка сиңип каяккадыр жоголуп кетти.

- Эмне-е? Мен силерге айтпадым беле, андан көзүңөрдү албагыла деп, биз жетип баргыча кайра таап койгула!

Көп анча убакыт өтпөй эле беш-алты машине бир жерге топтолушуп калышты, ичиндегилер жүгүрүп чыгып, жолборс кеткен тарапты сурашып, куралдарын октошо караңгы жакты көздөй чуркап жөнөштү. Ары-бери чуркап издешип аны таба алышпаган соң машинеге отурушуп кайрадан туш-тарапка чачырашты. Машинеге отуруп баратып шеф тигил экөөнү ашата сөгүп кетти.

- Акмактар десе, кичине болсо бир жөн, килейген жырткычты жоготуп ийген силер кишисиңерби?! Дагы элүү миң сом сыйлыкты козгоп коюшканын кантесиң, сыйлыктан айлангырлар десе!

Ошондон соң алар кайрадан жырткычты дарексиз жоготушту, тим эле жер жутуп кеткендей болду. Арадан бир саат өтпөй шаар ичи дүрбөлөңгө түшүп кирди. Акырындап көчөлөрдө милициялардын, солдаттардын машинелери пайда боло баштады. Бир кезде чүмкөмө машинедеги микрофондон катуу үн жаңырып көчө менен кетип бара жатты.

- Шаардын тургундарына эскертүү, караңгыда көчөлөргө чыкпагыла! Кандайдыр белгисиз жырткычтар каптап жүрүшөт. Силерди жара тартып өлтүрүп кетишет!

Муну угушканда тигилер иштин тетири жакка айланып баратканын сезип турушту. Аларды көчөдөн МАИнин кызматкерлери кармап алышып, эч жакка өткөрбөй, жибербей туруп алышты. Бери жактан издөөдө жүргөндөргө шеф: "Аны өлтүрүп туруп, өлүгүн жок дегенде буларга билгизбей машинеге жүктөп кеткиле!" - деп буйрук берип жатты. Көчөдөгү дүрбөлөң улам күчөп отуруп көчө сайын солдаттарга, милицияларга толуп кетти. Алиги толмочунан келген киши машиненин ичинде отуруп алып башын мыкчый жинденип атты.

- Мына бүттү, баары бүттү! Байлыктан айрылдык. Жарым жылдан берки эмгектин баары талаага кетти! Кайран гана акчалар!

Көчөдөгү кырсык, биринин артынан бири уланган өлүм, коркунучтуу кабарлар улам көбөйгөн сайын, жырткычтын курмандыгы болуп аткан окуяларга шеф дегеле кабагым-кашым деген жок, ал колдон учкан акчага өзүнчө күйүп-бышып жүрдү.

Түнү бою тынчтык болбой бүт шаар ичин дүрбөлөңгө салган ызы-чуу акыры тынчып жырткычты өлтүргөндүгү тууралуу кабар тигилерге да жеткенде бардыгы тең окуя болгон жерге жетип барышты. Бирок өлүп жаткан жолборстун айланасында жүргөн солдаттарды, милиция кызматкерлерин көрүшкөндө алардын кылмыштуу иштери билинип калгандай кайра оолак качышты. Жалгыз гана буларды алты айдан бери уюштуруп жүргөн алиги толмочунан келген киши ордунан козголбой өлүп жаткан жолборстун алтындай жалтылдаган жүндөрүн аянычтуу карап, ичи от менен жалын болуп күйүп, кан өтүп жатты.

Адашкан жырткыч

Чүмкөмө машинеден сыртка секирип чыккан соң өмүр бою тоо-таштын арасында ээн-эркин эч кимге моюн бербей өзүнө өзү кожоюн болуп өскөн жырткыч бул ызы-чуулуу дүйнөнүн ичинде аябай жаман сезип өзүнчө кысылып, эч жерге батпай атты. Экинчи жагынан бир жарым суткадан бери эч нерсе жебей ачкалыгы да кабыргасын кайыштырып, бир жерге токтоно албай же өзүн бул жерде эркин сезе албай ачуулуу үн менен күркүрөп турду. Жылуу кан менен этти эңседи. Зуу-зуу этип ары бери өткөн эки көздүү кызыл оттор анын жинин ого бетер келтирүүдө. Айланасына нааразы болгон түр менен ачуулана карап алып катуу күрүлдөгөн үнү менен алдыны көздөй жыла өзүнө тамак издеди, анан ылдамдыгын катуулата желе жортуп жөнөдү. Бет алдынан эмне чыкса да аны куткарбастан жара тартып жегиси келип баратты. Өзүнүн көнгөн тооташын эңсеп эртерээк эле ошол жакка кеткиси келди. Жалгыздыкты, тынчтыкты, ээндикти самады. Бирок өмүр бою өзү жашап өткөн тоосун да, ташын да, аркырап аккан суусу менен бадал-дарактарын да эч жерден көрө алган жок. Анын ордуна көчө толо күйүп турган жаркырактар жырткычтын ар бир кыймылын көргөзүп турду. Бул жерде алиги өзүн колго түшүргөн эки аяктуу жандыктардан башка эч жандык жок экенин, алардан ырайым болбосун сезип да, туюп да жатты. Буга ачуулана катуу бир күркүрөп алды да, андан ары желип жөнөдү. Бир маалда капталынан эки көзү күйгөн укмуштуу жаныбар "зуу" этип өтүп кетти. Ал караңгы жерге бир секирип жашырынып калганга үлгүрдү. Башы оогон жакка тентип келатып алдында катуу оргуштап үч-төрт метр бийиктикке чейин өйдө карай чачырай атып аткан суунун жанына келди. Акырын мойнун созуп суудан анча-мынча ичти. Анча көп өтпөй эле алысыраак жактан шуулдаган дабышка жалт бир карап алып ого бетер ачуулана андан ары желип-жортуп сапарын улантты. Өзүн торго түшүрүп, ушундай ахывалга туш кылган алиги эки буттуу жаныбарларга ушунчалык жини келип, алар жолукса эле күмжам кылчудай ичинен кек сактап баратты. Өзүн таптакыр башка дүйнөдө жүргөндөй сезип атты. Ал эңсеген эркиндиги менен киши барбаган ак карлуу тоо-ташынан түбөлүк ажыраганына, ал жакка экинчи кайрылып барбасын эч убакта билбейт да, сезбейт да болчу. Атүгүл анын алдында эмне болоору, эмне күтүп турат белгисиз эле. Бир кезде так бет маңдайында өзүн карап кыймылсыз турган сөлөкөттү көрдү да, өзүн торго түшүргөн эки буттуу адамдарды элестетип бычактын мизиндей болгон тырмактары менен бир катуу серпип өттү. Ага жолуккан кандай жаныбар болсо дагы анын курмайы болчу. Ал бир серпкенде эч бир жаныбарды жаза кетирчү, куткарчу эмес. Ошондуктан кандай кырдаал болсо да өзүнө тамакты таап жечү. Ушунчалык чагылгандай тездик менен бир шилтеп жарып салчу. Торго түшпөгөндө алиги эки буттуу жаныбарлардын бирин да соо коймок эмес. Бир колун өйдө көтөрүп турган эстелик жарымысынан сынып жерге кулап түшүп быркырап калды. Жерде быркырап, талкаланып жаткан нерсеге акырын мурдун тийгизип анын таптакыр эле жансыз экенин билгенден кийин алдыңкы буту менен ары-бери томолотуп, анан кайра сапарын улантты. Чукул эле жерден эттин жытын сезди, мурдун акырын көтөрүп искеп, жыттап көрдү да дароо ошол тарапка багыт алды. Кантсе да ачкачылык коркунучту жеңди. Ачык турган эшиктен тайманбай эттин жыты чыгып аткан жерге кирип барып, эч жакка көңүл бурбай түз эле эттин жыты чыккан жакка жөнөдү. Колуна бир нерсе көтөрүп келе жаткан аял колундагысын ыргытып ийип, болгон күчү менен чаңыра ары көздөй качып жөнөдү, ага кошула дагы үч-төртөө качты. Аларга көңүл да бөлгөн жок, анын эс-дарты, ою ары жакта илинип турган майлуу кыпкызыл болгон эттерде болчу. Этти майдалап чаап аткан дагы бир ашпозчу колундагысын таштап ийип көздөн кайым болду. Узун зымда жогору жакта илинип турган койдун этинен бирди кагып түшүрдү да, ач көздүк менен күрүлдөй жула тиштеп бүкүлөй жутуп кирди. Айланасындагы пайда боло калып кайра ызы-чуу менен жок болуп аткан ары жактагы эки аяктууларга көңүл бөлүп да койгон жок. Атайын даярдалган ресторандын майлуу эттерин жеди дагы сырт жакка жол издеп кууш коридор менен кенен зал жакка жөнөдү. Ал жакта катуу музыка менен бери жактагы ызы-чууга көңүл бөлбөй көпчүлүк шарактап бийлеп жатышкан. Ушунчалык зор жырткычтын өзүн көздөй келатканын алыстан көрө койгон аял катуу бир айкырып алып эси ооп жыгылды. Аны көргөндөр кыйкырык ызы-чуу менен бомба тийгендей туш-тушка карбаластай чачырашты. Бирин-бири тебелеп "Кимди ким көрдү Быржыбайды там басты" болушуп ар ким өз жанын сактай бет алды качышты. Жырткыч эч кимисине көңүл бурган жок, тек гана ызы-чуулуу жерден эртерээк чыгып кеткиси келди. Ачык турган жерден сыртты көздөй катуу бир секирди эле чоң терезенин айнектери быркырап өзү сыртта калды.

Өмүр бою бир жерде токтобой желип жортуп көнүп калган адатына салып сапарын андан ары улады. Жолдо дале да болсо эки көзү күйгөн нерселер ары-бери зуу-зуу өтүп кетип атты. Эми ал андайлардан көп чочулабай кайра алар келатса тике качырып так маңдайынан чыга калып атты. Бир маалда капыл-тапыл бактын арасынан эки аяктуу жаныбар менен бетме-бет жолугуша бири-бирин тиктеше түшкөнсүдү. Ал эсине келгенче акырын бир секирип өттү эле, кыйкырганга да үлгүрбөй ың-жыңсыз жерге томолонуп түштү. Экөө өтө чукул кездешкендиктен буйдамга да келген жок. Эки аяктуу жаныбарлардын жырткычтын жолуна кабылган бул эң алгачкы курмайы болду. Жырткыч артына кылчайып караган да жок, бир секирди да андан ары кете берди. Караңгылыктан кенен, ачык жайга чыкты да жай желе жортуп, кез-кез күркүрөп коюп кетип баратты. Анан капысынан чукул жерден эле катуу ылдамдык менен өзүн көздөй келаткан эки көзү күйгөн жаныбардан буйтап өтүп кайра болгон күчү менен аны карай секирди.

(Анын калган окуялары окурмандарга маалым).

* * *

Түндөгү дүрбөлөңгө ар кайсы гезиттерден, телерадиодон биринин артынан бири журналисттер келип атышты. Алар жанталаша окуя болгон жерлерди телевизорго, тасмага түшүрүшүп, көргөн кишилерден интервью алышып, жырткычтын өзүн сүрөткө тартышып ар кайсы жерден факты топтоп жүрүштү. Ички иштер жана Саламаттыкты сактоо министрлиги тарабынан атайын комиссия түзүлүп, түндөсү жырткычтын колунан курман болгондордун жана жараланып ооруканага жеткирилгендердин жалпы саны, тизмеси топтолду. Ал эми статистикалык маалымат боюнча ушул эле түн ичинде тогуз машинеге кол салуу болуп, жырткычтын колунан төрт жаш бала, үч аял, беш эркек каза таап, сегиз адам чала жан ооруканага жеткирилиптир. Үч жеңил машиненин тумшугу мыйрыйыптыр. Көчөдөгү кээ бир талкаланган эстеликтерди да ушул жырткычтан көрүп атышты. Бир эле жаныбардын бир түн ичинде ушунча зыянга, кырсыкка учуратканы бардыгын таң калтыруу да. Анткени катуу куралданган кылмышкерлер да бир түндө ушунчалык кырсык алып келе алышмак эмес. Бирок бул эбегейсиз зор жырткыч каяктан келгени, эмне болуп келгени алигиче эч кимге дайын эмес эле. Денеси калбыр болуп аябай канга жуулган өзгөчө тукумдуу алтындай жүнү жаркыраган бул жырткычтын өлүгү акырындап изилденип жергиликтүү эле тоолордо жашаганы аныкталды. Бардыгынан таң калыштуу нерсеси канчалык канга боелуп калбыр болгону менен бул жырткычтын терисинин түктөрү чыгып 1 көргөн көздүн кумарын алып өзгөчө жалтырап улам бир түскө өтүп кубулуп турганы болду. Биздин заманда сейрек кездешүүчү жергебиздеги мындай өзгөчө тукумдуу жаныбардын өтө зор алп көлөмү бир эсе таң калтырса, бир эсе көпчүлүктү суктандырды. Кийинки жарым кылымдын ичинде мындай жапайы тоо жолборстору таптакыр жоголуп кеткен. Анын үстүнө ушунчалык өзгөчө көлөмдүү гигант жолборсту эч жерден жолуктурушкан да эмес, китеп-гезиттерден да окушкан эмес. Атайын азуулуу жырткычтардын тизмесин алган жаратылышты коргоо комиссиясынын мүчөлөрү бийик ак карлуу тоолордон сүлөөсүн, илбирс, кабылан сыяктуу гана жырткычтарды кездештиришчү. Мындай жаныбар кайсы өлкөнү болсо дагы аябай кызыктырмак, ошо себептен алар жарым миллион долларды бекеринен буларга сунуш кылган эмес да.

Көпчүлүктүн өтүнүчү боюнча жана комиссия мүчөлөрүнүн чечими менен бул эбегейсиз зор жаныбарды зоология музейине каттырып коюу маселеси сунуш кылынды. Адам буту жетпеген бийик тоо арасында ушунча жыл бою эч кимге көрүнбөй жашап жүргөн бул жырткычтын качан, кандайча болуп шаарга келгенин эч кимиси эч нерсе билбей дагы эле азырынча табышмак боюнча кала берди. Бирок арадан бир канча жыл өткөндөн кийин баары унутулган маалда гана жашыруун сырдын түйүнү чечилип, жашыруун мафиянын бети ачылып чыга келди.

Аягы

Поделиться

Кара чүмбөт 2 китебин окуу учун картинканы басыныз